Dư âm lứa mèo 2011, em copy 1 bài trên Face về để cccm có thêm cái nhìn tổng quát cho lũ rồng:
ĐỖ VÀ TRƯỢT, GIỎI VÀ DỐT, CHUYÊN VÀ CÔNG
Vì con mình vừa thi nên mình bị buộc phải tìm hiểu thông tin về các loại trường công top trên ở HN, bao gồm cả chuyên, cộng thêm trải nghiệm bản thân nữa, nên mình muốn có vài dòng cảm nhận. Coi như đây là kinh nghiệm nhỏ cho các bố mẹ sắp có con thi mà chưa đủ thông tin. Lưu ý rằng, mình không hề có ý chí quyết tâm cho con mình vào học chuyên từ sớm (lớp 6), cũng không phải hệ bố mẹ hổ, cho con học thêm từ lớp 1, nên kinh nghiệm cho con học luyện lò này lò kia là rất hạn chế, gần như không có. Bài này mình chỉ viết riêng về các trường chuyên và trường top theo hiểu biết hạn chế của mình.
Những ngày qua và cả những năm trước, đa số các bố mẹ có con đỗ thì chỉ đăng điểm con lên, rồi bạn bè vào khen tới tấp. Hầu như không có ai có con thi trượt mà kể cả! Nhưng nên hiểu rằng, với những người chưa biết thì kinh nghiệm của thằng đỗ chưa đủ, cần biết kinh nghiệm của thằng trượt nữa, mới là kiến thức khách quan.
Nhưng tâm lý đám đông chỉ thích hóng tin người có con đỗ đạt, giống y tâm lý dân ta thích đọc sách self help toàn tấm gương tài năng, gọi là truyền cảm hứng. Thực ra là kiểu kiến thức đó là rất lệch lạc vì sống ở đời ai cũng có đủ tâm trạng hỉ nộ ái ố, có thành có bại. Nếu chỉ hóng theo tấm gương thành công rồi có ngày thất vọng, gây áp lực không đáng có cho con cái, rồi làm khổ chúng.
Một HS thuộc loại giỏi/xuất sắc ở HN thường có mấy lựa chọn thi vào THPT:
Các trường chuyên của Bộ (gọi tắt là chuyên Bộ, tức là các trường Chuyên nằm trong các trường ĐH). Đó là các trường Chuyên KHTN (chỉ có các môn tự nhiên ), Chuyên KHXH NV (chỉ có các môn xã hội Văn, Sử, Địa), Chuyên Ngoại ngữ (chỉ có các môn ngoại ngữ Anh, Pháp, Đức, Nhật, Hàn, Trung, Nga), Chuyên ĐH SP (combo cả 3 loại, nhưng ngoại ngữ chỉ có tiếng Anh).
Các trường chuyên thuộc Sở GD HN (gọi tắt là chuyên Sở) gồm 4 trường theo thứ tự cao tới thấp về điểm chuẩn: Ams, Chu Văn An, Nguyễn Huệ (Hà Đông), Sơn Tây.
Các trường THPT công lập cũng phân hạng, ở đây mình bàn về top cao nhất là Yên Hòa, Kim Liên, Lê Quý Đôn Hà Đông (vì còn Lê Quý Đôn Hà Nội dưới 1 cấp), Việt Đức, Thăng Long, Phan Đình Phùng, Trần Phú... Mình chỉ bàn mấy trường này vì thường các bạn thi chuyên cũng kèm nguyện vọng mấy trường top. Con mình gọi là “bến đỗ cuộc đời”, nếu xịt hết chuyên.
Các trường chuyên Bộ có đặc điểm là điểm chuẩn lấy theo điểm thi 2 vòng, các môn điều kiện như Toán Văn Anh (vòng 1) chỉ cần chống liệt (3,5 hay 4 điểm tùy trường) cho 2 môn và 1 môn cận chuyên nhân hệ số 1, cộng với điểm môn chuyên nhân hệ số 2. Ăn nhau là điểm môn chuyên bài 2 vì nó nhân 2.
Ví dụ 1 thi chuyên Toán, thì Văn, Anh 4 điểm là đủ, điểm xét tuyển là Toán 1 nhân 1 cộng Toán 2 nhân 2. Đại khái thế, mỗi trường có thể khác chút mà cơ bản đều ăn nhau ở môn chuyên nhân 2 kia.
Như vậy là thi vào mấy trường chuyên Bộ này nó bộc lộ rõ tính chuyên hay "gà chọi". Dẫn tới có những bạn học rất lệch có thể vào được. Tất nhiên cũng không quá lệch được vì vòng gửi xe là học sinh khá rồi và đề thi chung khó hơn đề chung của HN tương đối. Các trường chuyên Bộ tuyển sinh trên cả nước.
Còn các trường chuyên Sở và trường công HN thì khác biệt khá rõ. Do 3 môn thi chung Toán Văn Anh (môn Anh hình như có thể thay đổi theo năm, theo quy định của Sở GD thống nhất chung với các trường công) là 3 môn thi chung với tất cả các trường công. Do đó đề thi môn chung này không quá khó, để tất cả các HS của HN đều có thể làm được ít nhiều. Do HS HN có tính phân hóa cực cao, từ các bạn Ba Vì tới 4 quận nội thành cũ là sự chênh lệch khủng khiếp về lực học.
Điểm chuẩn chuyên Sở lấy điểm 3 môn chung nhân 1 cộng điểm môn chuyên nhân 2. Mà điểm môn chung không phải chỉ cần chống liệt mà càng cao càng tốt. Từ đó suy ra tính chuyên, hay tính gà chọi, của chuyên Sở là dưới chuyên Bộ 1 cấp, hay nói cách khác là các bạn phải giỏi đều hơn. Có bạn nếu học giỏi đều có thể lấy môn chung cân môn chuyên có thể vẫn đỗ. Bên chuyên Bộ không có cửa cho kiểu đó.
Đề chung của chuyên Bộ cũng khó hơn đề chung của chuyên Sở tương đối. Nếu thi bên Sở ăn 8 điểm thì thi Bộ khéo còn 5-6 thôi. Đề chuyên của chuyên Bộ nói chung cũng khó hơn chuyên Sở 1 chút.
Các trường chuyên Bộ mấy năm gần đây bị Bộ “đuổi ra” khỏi hệ thống công lập, thành tư thục, nên học phí khá cao, từ khoảng 700 ngàn đến cỡ 3 triệu 1 tháng. Trong khi chuyên Sở là trường công nên miễn học phí. Hình như chuyên KHTN vẫn được là công lập, nhưng học phí vẫn khá cao. Các trường chuyên có học bổng mà có mấy trăm ngàn 1 tháng thôi nên không bàn làm gì, đủ cho các bạn uống trà sữa.
Vì 2 hệ chuyên rất khác nhau vậy, nên trừ các em rất giỏi, đỗ tất, thì không bàn. Vẫn có em đỗ chuyên Bộ nhưng xịt chuyên Sở, thậm chí xịt luôn trường công hạng top 5 ở HN. Vì như Kim Liên điểm chuẩn 26/30 thì nhiều em đỗ chuyên cả 2 loại vẫn không đỗ Kim Liên! Do môn chuyên gánh team mà đỗ.
Thế nên HS giỏi xuất sắc ở HN chia làm 3 nhóm: Học giỏi đều (vào trường công top 5-10), học giỏi đều và chuyên vừa vừa (chuyên Sở) và học giỏi chuyên và có thể đều (chuyên Bộ).
Vì sự phân hóa trên, chuyên Bộ sẽ có lợi thế khi thi HS giỏi quốc gia, quốc tế, do mức độ cày sâu, gà chọi. Còn trường công top có lợi thế vào ĐH top trên hay du học. Chuyên Sở nằm giữa 2 loại trên.
Các bố mẹ tự đánh giá con mình hay định hướng của gia đình muốn con thế nào để chọn cho khớp. Thực tế là ngay cả chuyên Bộ, hay chuyên Sở, thì lượng HS vào đội tuyển cũng chỉ 10 cháu, nên đa số còn lại không thuộc hệ cày quá sâu. Nên cũng không khác quá xa với các trường công top về học lực và kết quả thi ĐH, xin học bổng ĐH. Nếu xác định con mình không ở tầm vào đội tuyển, hoặc không thích cày sâu mấy cái “hại não” đó, thì không nên tâm tư việc học chuyên hay trường công top.
Như vậy, về bản chất cho đa số HS, thì trường chuyên chỉ là trường chất lượng cao, để là nền tảng để vào được ĐH tốt (ta và Tây). Vậy nếu chỉ có mục đích kiếm 1 môi trường GD tốt, không có tham vọng thi HSG, thì các bố mẹ xác định chọn môn chuyên nào thi dễ đỗ mà thi. Vì không phải môn chuyên nào cũng bình đẳng, có 1 số môn bình đẳng hơn!
Thường các môn cổ điển và phổ biến sẽ có mức độ cạnh tranh rất cao. Ví dụ như Toán, Văn, Anh, thường là khó nhất. Anh không hẳn là khó về năng khiếu, nhưng vì quá phổ biến nên thành ra rất khó. Như thời mình học, thì thi vào Chuyên Toán KHTN cũng phải khó ngang tầm thi HSG tỉnh hay quốc gia.
Vì thế nên hôm nọ có bài báo đăng câu chuyện 1 PH kể là con tôi 9,5 Toán trường công mà không muốn học chuyên. So thế không chuẩn đâu. 10 Toán thường mà thi chuyên KHTN không biết được 5 điểm không, có khi còn 3 điểm, nếu không cày luyện thi!
Lý, Hóa, Tin nhìn chung dễ đỗ hơn Toán, vì dù sao đây là môn mới có ở cấp 2, Toán thì có từ lớp 1, nên có bạn học thêm từ lớp 1! Tương tự vậy, Sử, Địa dễ đỗ hơn Văn. Đức, Pháp, Trung, Nhật, Hàn, Nga dễ đỗ hơn Anh. Nên nếu thực dụng, cốt vào được chuyên, thì chọn chuyên Nga ngon nhất!
Từ đó suy không nên đánh giá năng lực HS chỉ qua trượt với đỗ. Có cháu trượt chuyên Toán KHTN (thiếu 1-2) điểm có khi thừa mấy điểm chuyên Nguyễn Huệ hay Sơn Tây. Cháu trượt chuyên Anh nhưng dư vài điểm chuyên Nga.
Trong 4 trường chuyên Sở, thì Nguyễn Huệ, Sơn Tây điểm chuẩn thấp hơn CVA và Ams khá nhiều. Nên chỉ xét đỗ hay trượt mà đánh giá thì khổ thân các cháu chiến thần gãy cánh có khi chỉ thiếu 0,01 điểm chuẩn.
Về cơ sở vật chất thì mình có cảm giác rằng các trường chuyên Bộ có vẻ cũ kỹ hơn chuyên Sở, vì dù sao cũng chỉ là 1 bộ phận của trường ĐH bố mẹ nó. Các trường của Sở thì độc lập thuộc Sở thôi.
Về độ ăn chơi ngoại khóa, có vẻ như Ams là số má nhất. Dù sao chuyên Bộ cũng có nhiều bạn dân ở tỉnh lẻ, độ ăn chơi không được như HN.
Về việc luyện thi, đừng có tin ai che'm là không luyện mà đỗ. Kiểu đó may ra có chuyên các môn ngoại ngữ, mà thực tế HS đã sống ở nước ngoài, đã học IELTS gì đó từ bé, chỉ không luyện chuyên thôi. Còn thi Toán Lý Hóa Văn Tin là ít có cửa cho các cháu đỗ hồn nhiên vậy.
Có 1 số cháu đỗ cao rồi lên báo che'm em không học thêm, mình cho là mõm hết! Vì có khi cái gọi là không học thêm đó thực ra là do học chính khóa quá nặng ở các trường THCS top kiểu Đoàn Thị Điểm, Archimedes… Thực tế chả có cháu nào lên báo kể cháu phải học thêm ngày đêm, nghe nó kém sang!
Các bố mẹ xác định muốn con học chuyên hay trường top thì nên học trường top từ THCS. Ví dụ, như Đoàn Thị Điểm hay Archimedes có số HS đỗ chuyên là trên 300, thì trường con mình (trường làng) có 10! Các bạn luyện chuyên muộn, nếu không học trường top, cũng khá ít cơ hội. Vì nhiều bạn luyện 4 năm còn xịt.
Với mình, quan trọng nhất với các bố mẹ là đánh giá được con mình ở tầm nào. Nếu nó không đủ năng lực mà cố ôn thi chuyên, đen mà đỗ chấp chới, thì là làm hại nó. Vì học sẽ rất vất vả, con sẽ mặc cảm tự ti, như con quạ giữa bầy công.
Nếu con giỏi đến rất giỏi, học quá nhàn nhã, mà học trường hơi thấp cấp, thì nó cũng buồn chán và không phát huy hết năng lực.
Nếu bố mẹ có định hướng nghề nghiệp cho con sớm thì cũng nên tính luôn về môn chuyên cho phù hợp, hoặc chẳng cần chuyên. Như mình năm lớp 11 đã tự hỏi: "Mình thi Luật hay Kiến trúc thì học chuyên Toán hay có giải QG Toán để làm quái gì?" Thực sự là vô ích cho tương lai. Còn nếu thi CNTT thì học chuyên Toán, Lý, Tin rất OK.
Theo mình, học chuyên rất sâu kiểu chuyên Bộ, thì nguy cơ học lệch là cao, sẽ là rất thiếu khai phóng. Nên chuyện mấy TS VN ở bển nhưng kiến thức lịch sử, chính trị vẫn như 1 đứa HS là khá phổ biến! Dù chuyên môn họ rất giỏi. Cái này là trải nghiệm cá nhân của mình khi nói chuyện với họ, không phét.
Với mình thì GD không nên có bình đẳng, vì năng lực HS là rất khác nhau. Chỉ nên có bình đẳng về cơ hội thi cử. Tuy nhiên, việc học thêm quá nhiều chính là sự bất bình đẳng, do con nhà giàu và ở đô thị sẽ được lợi hơn. Người thực sự thông minh, giỏi, là người làm được những việc mà không cần quá nhiều kinh nghiệm (tức là không cày bừa nhiều). HS chuyên nên là những người như thế.
Do khuôn khổ stt, mình không bàn ở đây về các kiểu GD khác như tư nhân, quốc tế… Vì thế cũng không so sánh 2 hệ. Stt này viết riêng cho các bố mẹ muốn con thi chuyên hay trường top công lập. Đây chỉ có các kiến thức tổng quan nhất và theo hiểu biết hạn chế của mình thôi. Anh em và các cháu đừng ném đá, phải tội!
P/S
Chuyên NN (Bộ) là lấy tổng điểm như chuyên Sở + môn chuyên x2. Điểm liệt các môn đk thì KHTN là 4, CSP là 3.5.
Trường Chuyên NN hay các lớp chuyên Ngoại ngữ ở các trường khác nói chung là học đều hơn các bạn chuyên tự nhiên hay xã hội. Như CNN, đang có tin đồn là chuyên cả 12 môn!
Nhưng nhìn chung, học các lớp chuyên NN là chill nhất, đỡ áp lực nhất. 1 phần vì không có thi quốc tế môn NN!
Theo mình thì bố mẹ nên để ý con có mấy tố chất sau mới nên cho con học chuyên.
Một là thường ngày nó học giỏi sẵn mà ít phụ thuộc học thêm. Tự học được thì quá tốt.
Hai là nó cần chút máu ganh đua thi cử, có tính chiến đấu chút!
Ba là thần kinh phải vững, để có thể đương đầu với thất bại và chịu được áp lực học hành thi cử. Đứa nào thần kinh yếu là dễ nhảy lầu đó.
Có thể nhiều bố mẹ bị FOMO nên đu trend, cố cho con phải học chuyên, rồi kỳ vọng quá mức, đến lúc nó trượt lại gây áp lực, khổ nó ra. Đâu nhất thiết học chuyên là thành công đâu, nhất là với 1 số nghề nghiệp liên quan đến nghệ thuật. Học quá nhiều mà trí tuệ chưa tới là dễ thành gà ngơ ngơ, được cái lọ thì mất cái chai, không hay ho gì.
Kinh nghiệm này có thể áp dụng cho TP HCM, do có cả chuyên Sở và Bộ. Các tỉnh chỉ có chuyên Sở thôi. Nhưng độ gà chọi thì chuyên Sở như Lam Sơn, Phan Bội Châu, Lê Hồng Phong có khi ngang chuyên Bộ!
Thực ra nên cố định thi 3 môn T V TA luôn đi để các cháu còn tập trung mà học, quay xổ số làm gì không biết.
