[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

Ăn sáng xong nhà em bắt Yandex để đi một trong những công trình cổ nhất ở Bukhara, lăng mộ của hoàng đế Ismail Samani.

DSCF7076 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7077 by Hieu Tran, on Flickr

Bắt gặp một nhóm các bạn đang đi dã ngoại

DSCF7080 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7082 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7083 by Hieu Tran, on Flickr

Sau khi người Arab đánh thắng đế chế Ba Tư vào năm 651, phần lớn Ba Tư nằm dưới sự cai trị của các vương quốc Hồi giáo, và Hồi giáo dần được truyền bá vào khu vực. Sau khi chinh phục Ba Tư, người Arab tiếp tục mở rộng về phía đông vào vùng Transoxiana (Trung Á). Đến năm 709, người Ả Rập chiếm được Bukhara, rồi tiếp tục mở rộng quyền kiểm soát tới Samarkand và các thành phố khác. Tuy nhiên, điều đặc biệt là sau cuộc chinh phục, Bukhara không trở thành một thành phố Arab theo nghĩa văn hóa. Ngược lại, văn hóa Ba Tư vẫn tồn tại rất mạnh và dần hòa quyện với Hồi giáo, tạo nên nền văn minh Ba Tư–Hồi giáo đặc trưng của Trung Á

Đến thế kỷ IX, dưới triều Samanid, Bukhara bước vào thời kỳ hoàng kim. Các Samanid là một triều đại có nguồn gốc Ba Tư nhưng cai trị trong khuôn khổ thế giới Hồi giáo. Bukhara trở thành thủ đô của họ và phát triển mạnh về thương mại, thủ công, kiến trúc, khoa học và văn học. Chính trong thời kỳ này, những nhân vật lớn của văn hóa Ba Tư–Hồi giáo xuất hiện, và Bukhara dần có danh tiếng như một trung tâm học thuật của Trung Á.

Một trong những công trình còn lại từ thời kỳ này là lăng Ismail Samani, được xây dựng vào cuối thế kỷ IX – đầu thế kỷ X. Công trình nhỏ nhưng đặc biệt quan trọng vì nó cho thấy sự kết hợp giữa truyền thống kiến trúc Ba Tư và Trung Á cổ với kiến trúc Hồi giáo

DSCF7085 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ismail Samani (khoảng 849–907) là vị cai trị nổi bật nhất của triều đại Samanid, một triều đại Ba Tư từng kiểm soát phần lớn Transoxiana và Khorasan vào thế kỷ IX–X. Triều Samanid có vai trò rất quan trọng trong lịch sử Trung Á. Đây là thời kỳ mà Bukhara trở thành một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa lớn, đồng thời văn hóa và ngôn ngữ Ba Tư có sự phục hưng mạnh mẽ dưới thời Hồi giáo.
Ismail Samani biến Bukhara thành kinh đô và dưới thời ông, thành phố phát triển thành một trong những trung tâm quan trọng nhất trên Con đường Tơ lụa.

Khi quân Mông Cổ tiến vào Trung Á, Bukhara bị tàn phá nặng nề. Thế nhưng lăng mộ Samanid vẫn tồn tại. Một phần lý do được cho là công trình từng bị cát và đất vùi lấp, nhờ đó tránh được sự phá hủy trực tiếp trong nhiều thế kỷ. Khi được phát hiện và khai quật vào thời hiện đại, công trình vẫn còn giữ được phần lớn cấu trúc nguyên bản. Điều này khiến lăng mộ trở thành một trong những nhân chứng hiếm hoi của Bukhara trước thời Mông Cổ.

DSCF7090 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7092 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7097 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Khác với những công trình nổi tiếng của Uzbekistan như Registan ở Samarkand hay Kalyan Mosque ở Bukhara, với những mảng gạch men xanh lam và turquoise rực rỡ, lăng mộ Ismail Samani lại mang một vẻ đẹp hoàn toàn khác. Công trình được xây chủ yếu bằng gạch nung màu nâu đỏ, bên trên là một mái vòm lớn, gần như không có những màu sắc sặc sỡ hay các mảng mosaic cầu kỳ. Lý do một phần là lăng mộ được xây dựng từ cuối thế kỷ IX – đầu thế kỷ X, khi kỹ thuật sử dụng gạch men màu trong kiến trúc Trung Á vẫn chưa phát triển và phổ biến như những thế kỷ sau. Vì vậy, thay vì dựa vào màu sắc, các kiến trúc sư thời đó đã tận dụng chính những viên gạch nung để tạo hoa văn, hình khối và hiệu ứng ánh sáng, bóng đổ rất tinh tế.

DSCF7098 by Hieu Tran, on Flickr

Nhà em định vào bên trong nhưng ngõ vào thấy cái quan tài nằm chình ình ở cửa vả lại thấy tối nên ko vào, nhưng lúc này tìm hiểu thì thấy ở bên trong cũng rất đẹp .

DSCF7099 by Hieu Tran, on Flickr

Mặc dù chỉ dùng gạch nung nhưng cách sắp xếp tinh xảo tạo nên mái vòm với những họa tiết hết sức ấn tượng

1 by Hieu Tran, on Flickr

2 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Không có những màu sắc sặc sỡ, cũng không có những hoa văn mosaic cầu kỳ, nhưng công trình được làm rất tinh tế. Những viên gạch không chỉ được dùng để xây tường mà còn được xếp theo nhiều hướng khác nhau, chỗ nhô ra, chỗ thụt vào, tạo thành những hình học đan xen rất ấn tượng

DSCF7100 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7102 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7103 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7106 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7107 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7109 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7111 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trên đường đi ra lại gặp lại các bạn bé đia dã ngoại, nhìn thấy bé con nhà mình, các bạn ấy cứ xúm lại mà đưa hết kẹo này đến kẹo khác cho em bé

DSCF7112 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7113 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7114 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Điểm đến cuối cùng trong hành trình ở Bukhara đó là cung điện mùa hè, Sitorai Mohi-Khosa, thường được gọi là Summer Palace of the Emir of Bukhara.

Nhân đây em viết chút về lịch sử của Bukhara sau thời kỳ đế chế Timurid.

Sau khi đế chế Timurid suy yếu, đầu thế kỷ XVI chứng kiến sự trỗi dậy của người Uzbek dưới sự lãnh đạo của Shaybani Khan. Sở dĩ tên của ông có chữ Khan (Hãn) là bởi ông là hậu duệ của Thành Cát Cư Hãn (Genghis Khan).

Khoảng năm 1500, Shaybani Khan tiến vào Transoxiana, lần lượt chiếm Bukhara rồi Samarkand, đánh dấu sự chấm dứt quyền lực của người Timurid tại khu vực này và mở ra thời kỳ Khanate Bukhara (Hãn quốc Bukhara). Ban đầu, Samarkand vẫn là một trung tâm chính trị quan trọng, nhưng Bukhara dần vươn lên và đến thế kỷ XVI, đặc biệt dưới thời Abdullah Khan II (1557–1598), trở thành thủ đô và trung tâm chính trị, kinh tế và tôn giáo của hãn quốc. Ở thời kỳ phát triển mạnh nhất, Khanate kiểm soát phần lớn vùng Transoxiana, tương ứng với phần lớn Uzbekistan ngày nay, cùng nhiều khu vực thuộc Tajikistan, Turkmenistan, miền nam Kazakhstan và từng có thời kỳ mở rộng sang phía bắc Afghanistan. Tuy nhiên, lãnh thổ thay đổi khá nhiều theo từng thời kỳ và không phải lúc nào các vùng này cũng nằm dưới quyền kiểm soát trực tiếp của Bukhara. Sau khi triều Shaybanid kết thúc năm 1599, triều Janid (Ashtarkhanid) tiếp tục cai trị Khanate cho đến giữa thế kỷ XVIII.

Dưới thời Khanate Bukhara phát triển cực thịnh, rất nhiều các công trình nổi tiếng được xây dựng và trùng thu trong thời kỳ này. Hàng loạt madrasa (trường học Hồi giáo), thánh đường, lăng mộ, caravanserai và các công trình công cộng được dựng lên, tạo nên diện mạo mà ngày nay chúng ta vẫn còn thấy ở khu phố cổ Bukhara. Thành phố dần trở thành một trong những trung tâm học thuật Hồi giáo lớn của Trung Á, nơi tập trung đông đảo các học giả, giáo sĩ và sinh viên từ nhiều vùng khác nhau.

Bản đồ Hãn quốc Bukhara nơi Bukhara là thủ phủ

 

[hieutcnd]

Bước sang thế kỷ XVIII, quyền lực của Hãn quốc Bukhara bắt đầu suy yếu rõ rệt. Sau nhiều thế kỷ tồn tại, bộ máy trung ương ngày càng khó kiểm soát các bộ tộc và các vùng lãnh thổ nằm xa thủ đô. Các cuộc tranh giành quyền lực trong hoàng tộc, sự nổi lên của các thủ lĩnh bộ tộc và những cuộc xung đột giữa các phe phái khiến Bukhara dần mất đi sự ổn định. Trên thực tế, vị trí của các bộ tộc và các lãnh chúa địa phương ngày càng mạnh, trong khi quyền lực của vị Khan trên danh nghĩa lại ngày càng hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Muhammad Rahim, một thủ lĩnh xuất thân từ bộ tộc Manghit, nổi lên như nhân vật quyền lực nhất tại Bukhara từ giữa thế kỷ XVIII. Năm 1747, ông nắm quyền thực tế và từng bước đặt các vùng xung quanh Bukhara dưới sự kiểm soát của mình. Điểm đáng chú ý là Muhammad Rahim không thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn. Đây là một vấn đề rất quan trọng trong truyền thống chính trị của Trung Á thời đó, bởi danh hiệu Khan (Hãn) về mặt chính thống thường gắn với những người thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn.

Vì không là dòng dõi của Thành Cát Tư Hãn (Chinggisid), Muhammad Rahim không thể đơn giản tự nhận mình là Khan theo truyền thống cũ. Thay vào đó, ông sử dụng danh hiệu Emir (Tiểu vương), trong khi vẫn duy trì một vị Khan thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn trên danh nghĩa để tạo tính chính thống. Nói một cách dễ hiểu, ông nắm quyền thật, còn vị Khan vẫn tồn tại như một biểu tượng hợp pháp về mặt truyền thống. Đây là một mô hình khá đặc trưng của chính trị Trung Á thời kỳ này: quyền lực thực tế nằm trong tay các thủ lĩnh Manghit, trong khi danh nghĩa của dòng dõi Thành Cát Tư Hãn vẫn được duy trì trong một thời gian (kiểu như chế độ quân chủ lập hiến ở Anh)

Lối vào cung điện mùa hè

DSCF7118 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7119 by Hieu Tran, on Flickr

Quầy bán đồ lưu niệm phía bên trong khuôn viên

DSCF7120 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7121 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau khi Muhammad Rahim qua đời, nhà Manghit tiếp tục củng cố quyền lực. Đến cuối thế kỷ XVIII, vị trí của họ ngày càng vững chắc và danh hiệu Emir trở thành danh hiệu chính thức của các nhà cai trị Bukhara. Từ đây, nhà nước mà trước đó thường được gọi là Khanate Bukhara (Hãn quốc Bukhara) dần được biết đến với tên Emirate of Bukhara (Tiểu vương quốc Bukhara).

Dưới triều Manghit, Bukhara vẫn là một trung tâm quan trọng của Trung Á, nhưng đây không còn là một đế chế rộng lớn và hùng mạnh như thời kỳ trước. Lãnh thổ thường xuyên thay đổi do chiến tranh với các thế lực láng giềng, đặc biệt là Khanate Khiva và Khanate Kokand. Tuy vậy, Bukhara vẫn giữ được vị trí quan trọng về thương mại, tôn giáo và học thuật. Thành phố Bukhara tiếp tục là một trung tâm Hồi giáo lớn, với hệ thống madrasa, thánh đường và các học giả tôn giáo có ảnh hưởng rộng khắp khu vực.

Bản đồ tiểu vương quốc Bukhara cuối thế kỷ thứ 18

DSCF7122 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trong thế kỷ XIX, Tiểu Vương quốc Bukhara suy yếu trong khi Đế quốc Nga ngày càng mở rộng xuống Trung Á. Sau cuộc chiến năm 1868, Bukhara thất bại trước quân Nga và trở thành một quốc gia bảo hộ của Nga. Tiểu vương vẫn giữ quyền cai trị nội bộ nhưng mất phần lớn quyền tự chủ về đối ngoại. Đến thời Emir Abdulahad Khan (1885–1910), Bukhara bắt đầu chịu ảnh hưởng rõ rệt của văn hóa và kiến trúc Nga, châu Âu. Chính trong giai đoạn này, cung điện mùa hè Sitorai Mohi-Khosa được xây dựng và trở thành nơi nghỉ dưỡng của hoàng gia.

Đây từng là nơi nghỉ mùa hè của các vị Emir, tức những người cai trị Tiểu vương quốc Bukhara. Cung điện được xây dựng trong khoảng 1912–1918, chỉ vài năm trước khi chế độ Emir Bukhara sụp đổ vào năm 1920 khi hồng quân Liên Xô đá.nh ch.iếm Trung Á

DSCF7124 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7125 by Hieu Tran, on Flickr

Hôm nhà em đến thì một phần của cung đêịn đang được cải tạo nên bị quây kín và ko dc vào

DSCF7126 by Hieu Tran, on Flickr

Lấy tạm mấy tấm hình trên mạng để ngắm vậy

 

[hieutcnd]

Cái tên Sitorai Mokhi-Khosa thường được dịch theo nghĩa thơ mộng là “Cung điện của những vì sao và mặt trăng”.

Điều thú vị nhất ở đây là cung điện không hoàn toàn mang phong cách Trung Á truyền thống. Nó được xây dựng và mở rộng vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, khi Bukhara ngày càng chịu ảnh hưởng của Đế quốc Nga. Các kiến trúc sư và thợ thủ công địa phương kết hợp với những người được đào tạo hoặc làm việc theo phong cách Nga, tạo nên một công trình rất đặc biệt: bên ngoài có nét châu Âu, bên trong lại đầy những kỹ thuật trang trí tinh xảo của Bukhara

DSCF7132 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7134 by Hieu Tran, on Flickr

Ở đây nuôi rất nhiều công, nhieuf con được thả ra ngoài như gà

DSCF7138 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7145 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7154 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7156 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

White Hall – Phòng Trắng có lẽ là căn phòng ấn tượng nhất trong cung điện. Đây cũng là nơi thể hiện rõ nhất sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống của Bukhara với phong cách cung điện châu Âu. Toàn bộ các bức tường được trang trí bằng những mảng ganch chạm khắc vô cùng tinh xảo. Ganch là một loại thạch cao truyền thống của Trung Á, được các nghệ nhân tạo hình thành đủ loại hoa văn hình học, hoa lá mềm mại.

DSCF7158 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7157 by Hieu Tran, on Flickr

Phần trang trí nổi tiếng này gắn với Usto Shirin Muradov, một trong những nghệ nhân ganch xuất sắc của Bukhara. Nhìn kỹ thấy sự công phu, từng chi tiết nhỏ đều được làm thủ công, các đường nét rất mảnh nhưng vẫn rõ ràng và đều đặn. Đặc biệt, trên những mảng ganch còn được khảm hàng nghìn mảnh gương nhỏ.

DSCF7159 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7160 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7162 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7163 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7164 by Hieu Tran, on Flickr

Đây là nghệ nhân, người chạm trổ những đường nét tinh tế ở những bức tường của White Hall

DSCF7161 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7166 by Hieu Tran, on Flickr

Không gian bên trong cung điện không chỉ có những hoa văn và kỹ thuật trang trí truyền thống của Trung Á, mà còn xuất hiện rất nhiều chi tiết mang đậm ảnh hưởng châu Âu như cửa kính màu, gương trang trí, đèn chùm, đồ nội thất nhập khẩu, tranh, các vật phẩm nghệ thuật, mosaic và những tấm thảm Bukhara. Các bức tường được trang trí bằng ganch, kỹ thuật chạm khắc thạch cao truyền thống rất nổi tiếng của các nghệ nhân Bukhara.

Sự pha trộn này tạo cho Sitorai Mokhi-Khosa một vẻ ngoài rất đặc biệt: nhìn tổng thể thì khá “Tây”, nhưng bên trong vẫn đậm chất Bukhara. Những chiếc đèn chùm, gương và đồ nội thất nhập khẩu có thể đến từ Nga và châu Âu, trong khi phần hoa văn, chạm khắc và cách xử lý bề mặt vẫn được thực hiện bởi những nghệ nhân địa phương. Chính sự kết hợp giữa vật liệu, thị hiếu và kỹ thuật của phương Tây với tay nghề thủ công truyền thống Bukhara đã tạo nên phong cách rất riêng của cung điện.

DSCF7170 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7171 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7176 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7173 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7177 by Hieu Tran, on Flickr

Những họa tiết hoa văn, những mái vòm hết sức đặc trưng trong kiến trúc Bukhara kết hợp với những đèn trùm Châu Âu

DSCF7180 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7182 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Seyyid Mir Muhammad Alim Khan (1880–1944), vị Tiểu vương (Emir) cuối cùng của Tiểu vương quốc Bukhara. Ông lên ngôi năm 1911, kế vị cha mình là Emir Abdulahad Khan, và cũng là người cuối cùng thuộc triều đại Manghit cai trị Bukhara. Triều đại này nắm quyền ở Bukhara từ thế kỷ XVIII và đến thời Alim Khan thì đã tồn tại dưới sự ảnh hưởng ngày càng mạnh của Đế quốc Nga.

Đây cũng là thời kỳ Bukhara đứng giữa hai thế giới. Một bên là xã hội Hồi giáo truyền thống với các madrasa, giáo sĩ và hệ thống cai trị cũ; bên kia là ảnh hưởng ngày càng lớn của Nga. Đường sắt Trung Á đã được xây dựng, hàng hóa và kỹ thuật phương Tây bắt đầu xuất hiện, người Nga ngày càng có nhiều ảnh hưởng về kinh tế và chính trị

DSCF7179 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7184 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trà giữ một vị trí rất quan trọng trong đời sống Trung Á, vì vậy một cung điện như Sitorai Mokhi-Khosa tất nhiên cũng có không gian riêng dành cho việc uống trà và tiếp khách.
Phòng trà được trang trí nhẹ nhàng hơn một số phòng nghi lễ nhưng vẫn rất sang trọng. Nơi đây trưng bày một số đồ sứ, đồ dùng và vật dụng liên quan đến đời sống của triều đình.

DSCF7186 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7190 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7188 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Phòng trà nhìn từ bên ngoài với kiến trúc mái hình củ hành, kiến trúc rất đặc trưng của Nga

DSCF7140 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7141 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7142 by Hieu Tran, on Flickr