Âu Mỹ đã chuyển từ hình thức bóc lột trực tiếp như thời thuộc địa kiểu cũ sang bóc lột gián tiếp thông qua thương mại. Hàng hóa được sản xuất tại các nước đang phát triển rồi xuất khẩu sang thị trường Âu Mỹ. Trong khi đó, các nước Âu Mỹ nắm giữ bản quyền, thiết kế, công nghệ, phần mềm và thương hiệu; còn các nước khác chủ yếu làm gia công sản phẩm và phụ thuộc vào thị trường tiêu thụ của họ.
Nhờ vậy, họ vừa thu được phần giá trị thặng dư cao nhất từ sức lao động của công nhân tại các nước sản xuất, vừa đẩy phần lớn ô nhiễm môi trường sang những nước này.
Tuy nhiên, không có quốc gia nào muốn cả đời chỉ làm gia công và hứng chịu ô nhiễm. Sau quá trình tích lũy vốn, kinh nghiệm và công nghệ, các nước đó dần phát triển năng lực riêng, xây dựng thương hiệu riêng và quay lại cạnh tranh với Âu Mỹ như hiện nay.
Và cũng từ đó, người ta bắt đầu thấy rõ bộ mặt thật của cái gọi là "thương mại tự do", "hỗ trợ phát triển" hay "mở cửa thị trường". Khi các nước đang phát triển chỉ đóng vai trò sản xuất thuê thì mọi thứ đều được ca ngợi là hợp tác cùng có lợi. Nhưng khi họ đủ sức cạnh tranh ở các lĩnh vực giá trị cao, những hàng rào thương mại, chính sách bảo hộ và các biện pháp hạn chế lại xuất hiện ngay và luôn . Vì thế, những khẩu hiệu đẹp đẽ kia nhiều khi chỉ là công cụ phục vụ lợi ích của các cường quốc khi điều đó còn có lợi cho họ.