Bác Quang quả tinh tường.
Những cây đàn mà em thấy ở Mỹ có 2 dây treble không bọc đồng như bác nói cũng đôi lúc gặp, và cũng đúng như bác nói về việc cấu tạo ban đầu của nó là như vậy. Còn việc thợ thay 2 dây đồng bằng 2 dây thép thì chắc là ít gặp (cá nhân em chưa thấy bao giờ) vì xác suất đứt cả 2 dây đồng thời là quá nhỏ và nếu đứt dây người ta có thể nối, hoặc tìm dây thay thế dễ hơn việc thay cả dây chưa đứt bằng dây thép rồi lại thay cả damper cho nó. Bác có đồng ý với em như vậy không?
Ps: rất nhiều comment của bác có rất đậm kiến thức nhưng em không mời rượu bác được nên có đôi lời phân trần
Những cây dương cầm (Upright piano) mà có những cặp dây đôi ở phần mở đầu register chuyền đổi giữa dàn dây Bass và dàn giây treble âm vực 3) không tuy không nhiều nhưng vẫn có.
Hệ quả kéo theo là âm thanh của những cây đàn này rất sáng và có pha tiếng kim loại: Nó chỉ phù hợp với những tác phẩm (loại nhạc) Jazz hay nhạc của Mỹ mà thôi.
Còn việc thay hai dây đã bọc đồng bằng dây Treble size lớn, thì trong thực tế, không có gì là không thể!
Hãy đặt mình vào vị trí của người kĩ thuật viên (KTV) khi đứng trước dây đứt: Anh ta phải quyết định nhanh để xử lý!
+ Phương án thứ nhất: Nối dây Bass, đây là cách em luôn khuyến nghị khuyến nghị áp dụng vì nếu nối dây đúng cách, và canh chỉnh đạt, thì âm thanh của sợi dây nối đó, nghe như cũ và không ai biết là Note đó (sợi dây này) có vấn đề trừ khi mở hết đàn ra coi.
Tuy nhiên cách này chỉ có thể áp dụng trong những cây đàn sử dụng trong gia đình, còn nếu kinh doanh mà nối dây như vậy thì sẽ rất khó bán.
+ Phương án thứ hai: Trường hợp những cặp dây đôi có bọc đồng mà đứt mất một sợi, thì người KTV, phải nghĩ ra một loạt những phương án như sau:
1/ Đặt mua (order) một sợi dây tương tự từ nơi sản xuất: giá sẽ rất mắc (20 - 30 USD/ sợi chưa kể shipping) và thời gian chờ đợi cũng khá lâu (2 tuần ---> 3 tháng)
2/ Thay thế sợi dây có bọc đồng bị đứt này, bằng sợi dây treble size lớn: Điều này chỉ áp dụng được cho những nốt (sợi dây bọc đồng tiết diện nhỏ) trong phạm vi âm vực thứ ba còn những nốt Bass thấp hơn (tiết diện to ) thì hoàn toàn không tưởng.
Khi thay thế sợi dây có bọc đồng bị đứt này, bằng sợi dây treble size lớn, lên sây canh chỉnh đạt, thì âm thanh của sợi dây Treble size lớn đó so với sợi dây có bọc đồng, nghe không hoàn toàn giống nhau và ai tinh ý nghe là biết Note đó (sợi dây này) có vấn đề nhưng không thái quá do âm thanh khi lên dây thì tầng số sợi dây thép so với tầng số sợi dây cũ có bọc đồng như nhau nhưng âm sắc thì sẽ khác một chút.
Và, người KTV phải biết linh động bằng cách xử lý lại đầu búa để tránh (hạn chế) tiếng chênh lệch khi đánh lên, sẽ nghe ít có sự khác biệt này, hay tuy có nhưng cũng khó nhận ra.
3/ Thay hẳn luôn hai sợi (cả đứt lẫn không) thậm chí cả mấy cặp dây đôi, bằng dây Treble Size lớn, các sợi (cặp) dây đôi có bọc đồng sẽ được lấy ra để dành cho những cây đàn khác!
Việc này ở trong những xưởng lớn tân trang đàn cổ hay cũ vẫn thường áp dụng theo nguyên tắc
"Rổ rá cạp lại" và hướng đến
cái sau cùng là sẽ có những cây đàn với giá thành thấp rẻ tiền, trong đó có một cây đàn, dây nó có vấn đề nhưng nghe âm thanh cũng không quá bất bình thường, và một (hay nhiều) cây hoàn toàn nguyên bản hoàn chỉnh.
Nghĩa là đứng trước một tình huống KTV phải có nhiều phương án và chọn được cách tốt nhất phù hợp với từng tình huống cụ thể.
4/ Thay bằng một sợi dây bass có bọc đồng mới tinh loại "Universal". Đây là loại dây cuốn sẵn, chiều dài của phần bọc đồng dài thừa ra,
KTV sẽ tề cắt lại theo kích cỡ dây bị đứt và thay mới.
Khi làm xong, nghe khá giống nhau nhưng ai tinh ý nghe là biết Note đó (sợi dây này) có vấn đề nhưng không không thái quá âm thanh khi lên dây xong thì tầng số hai sợi dây như nhau nhưng
âm sắc thì sẽ khác một chút rất nhỏ.
5/ Riêng ở Việt Nam nếu không thể mua một sợi dây cuốn đồng "Zin" từ NN, hay có sẵn trong tay sợi dây cuốn đồng sẵn Universal để thay ngay,
mà đem cuốn lại ngay tại VN thì điều ai cũng thấy được là chắc chắn âm sắc sẽ không giống như sợi dây cũ (Do kỹ thuật cuốn và nguyên liệu xừ dụng)
Sợi dây cuốn lại ở VN này tuy thỏa mãn được về mặt thẩm mỹ nhưng về mặt âm sắc thì hoàn toàn không thế giống!
Thử hỏi, khi không có sẵn trong tay sợi dây cuốn đồng sẵn Universal để thay ngay lúc đó, việc phải chọn lựa giữa việc thay nó bằng một sợi dây Treble Size lớn mà có ngay lúc đó, thì việc xử lý được ngay tức thì so với việc đem đi cuốn phải chờ mấy ngày thậm chí cả tuần thì cái nào khả thi hơn ???
Đó là chưa nói giá thành của một sợi dây cuốn đồng cho dù ở Việt Nam cũng mắc hơn rất nhiều so với một sợi dây Treble sai lớn nếu người ta (KTV) có dây sẵn.
Tóm lại, trong mọi tình huống, người kĩ thuật viên phải "đong đếm" sao cho lấy được cái kết thúc tốt và phù hợp nhất. Việc nối dây, hay thay bằng một sợi dây bọc đồng nhập về, hoặc bằng sợi dây cuốn lại hoặc một sợi dây Treble size lớn tất cả đều có những ưu khuyết điểm của nó nên cái nào mà ưu điểm nhiều nhất thì mình phải chọn.
Về chuyện khi thay dây Treble size lớn thì Damper sẽ ntn?
Trong trường hợp cả dàn Damper còn mới thì vẫn có thể dùng Damper ở note thay dây vẫn OK. Nhưng case này cũng khá hãn hữu vì thường những cái đàn này không còn mới nghĩa là cả dàn Damper đều cũ!
Với đàn có Damper cũ thì có thể sẽ có vấn đề: sẽ nghe tiếp bồi âm (kim loại) hay tiếng rít khi Damper chặn tiếng.
Do là đán cũ Damper bị chai cứng, người ta lại phải xử lý Damper:
trước case này, thì người ta lại phải cân nhắc vì nếu thay Damper mới thì giá tiền cũng không rẻ và khi nhìn vào hàng Damper của đàn sẽ lói ra cái Damper mới khác nào
"Khaki vá gấm"!
Do đó cách tốt nhất là ta "mông má" lại, tạo độ mềm xốp cho Damper cũ bằng cách Needle (Xâm) nó cũng như dùng bàn chải sắt chải bông lên sau đó tề gọn lại bằng kéo, bài toán lại được giải quyết một cách "nhẹ nhàng"
Nói chung trong kĩ thuật sửa chữa piano có rất nhiều những phương pháp cũng như kỹ xảo người KTV trong mọi hoàn cảnh, phát huy tối đa trí thông minh và sự khéo léo của mình để xử lý chứ không có một công thức nào chung nhất, vì ngoài những yếu tố kĩ thuật khi sửa chữa một cây đàn, nó còn tùy thuộc vào yếu tố tâm lý yêu cầu của người chủ đàn hay người khách sắp mua đàn ntn nữa!
Đây là những ví dụ nối dây Bass, cách em luôn khuyến nghị khuyến nghị áp dụng vì "khó phát hiện" và dễ áp dụng!

: