[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

DSCF8331 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8332 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngày thứ 14: Samarkand

Sau bao lần đi bộ, và cả taxi vòng vèo, vừa tốn tiền vừa tốn thời gian, buổi sáng ngày thứ 14 em quyết định thử định hình đường đi bộ để đi. Hóa ra nhà nghỉ emở thật sự rất gần và rất tiện để đi thăm quan mấy điểm tham quan chính chứ không phải đi vòng vèo và xa như google map chỉ.

Và giải pháp chính là cái cổng bé tý xíu này. Do con đường nối Registan Square và Bibi Khanym Mosque quy hoạch thành phố đi bộ nên họ xây tường ngăn cách khu dân cư với con phố này, chỉ thỉnh thoảng mở một cái cổng bé xíu dành cho người đi bộ đi qua. Có lẽ vì thế nên google map nó ko định hình dc đường đi

DSCF8334 by Hieu Tran, on Flickr

Bước qua chiếc cổng là ra ngay phố đi bộ nối liền Registan Square và Bibi Kahym Mosque

DSCF8335 by Hieu Tran, on Flickr

Và cũng chỉ mất đúng 5 phút để đi ra Bibi Khanym Mosque thay vì mất 24 phút vòng vèo như google map chỉ.

DSCF8338 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8339 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8342 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8343 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8344 by Hieu Tran, on Flickr

Khu chợ truyền thống nằm ngay bên cạnh Bibi Khanym

DSCF8345 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8346 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Từ đây đi bộ một đoạn, qua chiếc cầu cạn là tới Hazrat Khizr Mosque. Đoạn này chiều hôm qua nhà em đã đi rồi nên giờ em thuộc như lòng bàn tay

DSCF8347 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8349 by Hieu Tran, on Flickr

Do em đi sớm quá nên Hazrat Khizr Mosque chưa mở cửa

DSCF8350 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8351 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8352 by Hieu Tran, on Flickr

Nằm giữa Hazrat Khizr và Shah-i-Zinda là một nghĩa trang của người hồi giáo. Em đoán chắc gia đình phải có chức sắc, hoặc giàu có mới được chôn cất ở chỗ mà theo người Uzbekistan là rất linh thiêng thế này

DSCF8353 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8354 by Hieu Tran, on Flickr

Mặc dù là nghĩa trang nhưng có cảm giác như đi dạo trong công viên vì có rất nhiều cây xanh, không khí buổi sáng sớm rất thanh bình và tĩnh lặng

DSCF8355 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8356 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8357 by Hieu Tran, on Flickr

Cuối của nghĩa trang là nơi tiếp giáp với Shah-i-Zinda, nơi mà nhà em đi chiều hôm qua

DSCF8361 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8362 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8365 by Hieu Tran, on Flickr

Quần thể những mái vòm của Shah-i-Zinda nhìn từ phía nghĩa trang

DSCF8366 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8367 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một trong những chiếc cổng để vào nghĩa trang

DSCF8369 by Hieu Tran, on Flickr

Đi qua chiếc cổng của khu Shah-i-Zinda, từ đây em cứ bám đường cái để đi đến đài quan sát thiên văn Observatory of Ulugbek. Quãng đường đi khá xa, chắc phải 3km, nhưng em đi bộ coi như tập thể dục luôn

DSCF8370 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8371 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ulugh Beg sinh năm 1394 tại Sultaniyeh, thuộc lãnh thổ Iran ngày nay, trong thời kỳ đế chế Timurid đang mở rộng mạnh mẽ. Ông là con trai của Shah Rukh, con trai thứ tư của Amir Timur. Sau khi Timur qua đời năm 1405, Shah Rukh trở thành người cai trị phần lớn đế chế Ulugh Beg được giao cai quản vùng Transoxiana, với Samarkand là thủ phủ.

Ulugh Beg lên nắm quyền tại Samarkand khi còn trẻ và biến thành phố này thành một trung tâm học thuật nổi bật. Ông cho xây dựng trường học, thu hút các học giả và tạo điều kiện để toán học, thiên văn học cùng các ngành khoa học khác phát triển. Công trình nổi tiếng nhất trong số đó là Ulugh Beg Madrasa tại Registan Square (cái này em đã viết ở phần trước)

Bức tượng chân dung của Ulugh Beg đặt ở gần với đài quan sát

DSCF8373 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8374 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Vào khoảng những năm 1420, Ulugh Beg cho xây dựng một đài thiên văn tại Samarkand. Công trình này được xem là một trong những trung tâm quan sát thiên văn quan trọng nhất của thế giới Hồi giáo thời Trung đại. Đến khoảng năm 1424, đài thiên văn đã được hình thành để phục vụ chương trình nghiên cứu kéo dài nhiều năm của Ulugh Beg cùng các cộng sự.

Điều đáng kinh ngạc là thời ấy chưa có kính thiên văn. Các nhà thiên văn Samarkand chủ yếu quan sát bằng mắt thường, sử dụng những dụng cụ đo góc lớn, các bảng toán học và những phép tính hết sức công phu để xác định vị trí của Mặt Trời, Mặt Trăng, các hành tinh và những ngôi sao.

Thành tựu nổi tiếng nhất là bộ Zij-i Sultani, một công trình bao gồm các bảng thiên văn và danh mục sao, được biên soạn vào khoảng năm 1437–1439. Danh mục này ghi lại vị trí của khoảng 1.018 ngôi sao, dựa trên các quan sát mới và những nguồn tư liệu thiên văn trước đó.

Trước khi có các thiết bị hiện đại, vị trí của các ngôi sao phải được xác định bằng những phép đo góc, sau đó chuyển thành tọa độ bằng tính toán toán học. Một sai số nhỏ trong quan sát hoặc tính toán có thể khiến vị trí của một ngôi sao bị ghi lệch đáng kể. Ulugh Beg và các cộng sự đã tiến hành những phép đo mới, hiệu chỉnh nhiều dữ liệu cũ và tạo ra một danh mục sao có chất lượng cao. Công trình này được sử dụng rộng rãi trong thế giới Hồi giáo và về sau được giới học thuật châu Âu nghiên cứu, xuất bản

Cuộc đời Ulugh Beg có một kết cục khá bi kịch. Ông là một nhà khoa học xuất sắc nhưng đồng thời cũng là người cai trị trong một triều đại mà các cuộc tranh giành quyền lực diễn ra thường xuyên. Năm 1449, Ulugh Beg bị lật đổ trong cuộc xung đột quyền lực với con trai mình rồi bị hành quyết. Sau cái chết của ông, môi trường bảo trợ khoa học tại Samarkand suy yếu và nhiều học giả phải rời đi. Đài thiên văn dần rơi vào cảnh hoang phế. Công trình cuối cùng bị tháo dỡ để lấy gạch vào khoảng cuối thế kỷ XVII. Trong một thời gian dài, vị trí chính xác của đài thiên văn gần như bị lãng quên

Đến năm 1908, nhà khảo cổ học người Nga V. L. Vyatkin tìm được dấu tích của công trình, trong đó có phần cung đo thiên văn nằm dưới lòng đất. Các cuộc nghiên cứu và khai quật sau đó tiếp tục làm sáng tỏ quy mô cũng như vai trò khoa học của đài thiên văn

Do em đến sớm nên nơi đây cũng chưa mở của, nhìn từ ngoài thì sau cánh cổng là đường hầm dài, đây chính là phần cung đo còn sót lại: đây là dấu tích quan trọng nhất, giúp hình dung cách các nhà thiên văn thời Trung đại đo góc của những thiên thể.

DSCF8375 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8376 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8378 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Lúc đi đi bộ khá xa và mệt nên lúc quay lại em bắt taxi

Taxi thả ở Hazrat Khizr Mosque, lúc này đã mở cửa cho du khách vào

Bibi-Khanym Mosque nhìn từ phía đài quan sát ở Hazrat Khizr Mosque

DSCF8379 by Hieu Tran, on Flickr

Tên gọi Hazrat Khizr bắt nguồn từ nhân vật Khizr, còn được viết là Khidr hoặc al-Khidr trong truyền thống Hồi giáo. Từ Hazrat là một danh xưng thể hiện sự tôn kính, có thể hiểu gần như “đấng đáng kính” hoặc “ngài”. Vì vậy, tên ngôi thánh đường có thể hiểu là thánh đường gắn với Khizr.

Trong tín ngưỡng dân gian của nhiều cộng đồng Hồi giáo, Khizr được xem là một nhân vật linh thiêng, gắn với sự sống, trí tuệ, sự che chở và những cuộc gặp gỡ kỳ diệu. Một số truyền thuyết còn cho rằng ông vẫn sống và có thể xuất hiện để giúp đỡ những người gặp khó khăn. Bởi vậy, những địa điểm thờ phụng gắn với Khizr thường có ý nghĩa vượt ra ngoài chức năng của một nơi cầu nguyện thông thường. Chúng còn là nơi người dân tìm đến để cầu bình an, sức khỏe và may mắn.

DSCF8403 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Hazrat Khizr được xem là một trong những địa điểm thờ phụng Hồi giáo sớm nhất tại Samarkand, gắn với thời kỳ người Arab tiến vào vùng Sogdiana vào đầu thế kỷ VIII. Sau khi Samarkand bị chinh phục vào năm 712, thánh đường được xây dựng tại vị trí này, trên khu vực vốn có ý nghĩa tôn giáo từ trước.

Ngôi thánh đường cổ đã bị phá hủy trong cuộc xâm lược của quân Mông Cổ vào năm 1220, khi Samarkand chịu những tổn thất nghiêm trọng. Công trình mà du khách nhìn thấy ngày nay chủ yếu có nguồn gốc từ thế kỷ XIX

Một trong những chi tiết đẹp nhất của Hazrat Khizr là phần hiên có các cột gỗ và trần gỗ được chạm khắc, sơn trang trí cầu kỳ. Trong kiến trúc Trung Á, kiểu hiên này thường được gọi là ayvan hoặc aivan: một không gian có mái che, thường mở về một hoặc nhiều phía, nằm ở lối vào hay phía trước phòng chính.

DSCF8402 by Hieu Tran, on Flickr

Rất nhiều người ngồi ở hàng lang để cầu nguyện

DSCF8387 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8393 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một điểm khiến Hazrat Khizr trở nên đặc biệt là vị trí trên cao. Ngôi thánh đường nằm gần khu vực Afrasiab cổ và đối diện với quần thể Shah-i-Zinda ở phía bên kia khu vực đường phố hiện đại. Từ đây, du khách có thể quan sát một phần thành phố lịch sử, đặc biệt là mái vòm và khối kiến trúc nổi bật của Bibi-Khanum.

DSCF8397 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8389 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8391 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Lăng mộ Islam Karimov, tổng thống đầu tiên của Uzbekistan độc lập được đặt ở vị trí trung tâm của quần thể

DSCF8383 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8386 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8388 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau khi Islam Karimov qua đời năm 2016, Shavkat Mirziyoyev trở thành tổng thống thứ hai của Uzbekistan độc lập. Điều khá thú vị là trước đó, ông từng giữ chức thủ tướng dưới thời Karimov suốt hơn 13 năm, tức là người kế nhiệm vốn cũng xuất thân từ chính bộ máy cầm quyền cũ.

Nếu thời Karimov gắn với việc củng cố nhà nước độc lập, duy trì ổn định bằng một hệ thống quyền lực tập trung và kiểm soát xã hội chặt chẽ, thì Mirziyoyev lại chủ trương cải cách kinh tế và mở cửa đất nước. Từ năm 2017, chính quyền của ông nới lỏng các hạn chế về ngoại hối, cải thiện môi trường kinh doanh, thu hút đầu tư nước ngoài và tăng cường quan hệ với các nước láng giềng Trung Á. Một số biện pháp kiểm soát tôn giáo và xã hội cũng được nới lỏng trong những năm đầu ông cầm quyền.

Tuy nhiên, cải cách kinh tế không đồng nghĩa với d.ân ch.ủ hóa chí.nh t.rị. Dưới thời Mirziyoyev, quyền lực vẫn tập trung chủ yếu vào tổng thống, các đảng đối lập thực chất chưa có điều kiện cạnh tranh bình đẳng, còn báo chí độc lập và quyền tự do biểu đạt vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Việc sửa đổi Hiến pháp năm 2023 kéo dài nhiệm kỳ tổng thống từ 5 lên 7 năm, đồng thời cho phép tính lại giới hạn nhiệm kỳ của tổng thống đương nhiệm, cũng tạo điều kiện để ông tiếp tục nắm quyền lâu hơn. Còn sau này ông ấy có chỉ đạo sửa Hiến pháp để cho phép tổng thống nắm quyền trọn đời như anh Pu hói với anh Tập hay không thì em chịu, không biết được

Nhìn chung, nếu Karimov đại diện cho giai đoạn xây dựng nhà nước hậu Xô viết bằng mô hình tập trung quyền lực và kiểm soát chặt chẽ, thì Mirziyoyev hướng đến một Uzbekistan cởi mở hơn về kinh tế và đối ngoại, nhưng vẫn duy trì phần lớn cấu trúc quyền lực chính trị tập trung

Du lịch Uzbekistan thực ra đã được chú trọng từ thời Islam Karimov, đặc biệt là việc khai thác các di sản của Con đường Tơ lụa. Tuy nhiên, phải đến thời Tổng thống thứ hai Shavkat Mirziyoyev, ngành du lịch mới thực sự được mở cửa và phát triển mạnh. Từ năm 2016, chính quyền bắt đầu coi du lịch là một ngành kinh tế chiến lược, đồng thời đơn giản hóa thủ tục visa, cải thiện giao thông, phát triển khách sạn và tích cực quảng bá Uzbekistan ra thế giới. Lượng khách quốc tế vì thế tăng rất nhanh.

DSCF8390 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8392 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8395 by Hieu Tran, on Flickr

Đại gia đình đi thánh đường

DSCF8404 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8406 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8407 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8409 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trở về nhà nghỉ ăn sáng, thấy em bé có vẻ nóng đầu thêm nữa trời sau mấy ngày rất may mắn trở mát thì đã quay lại cái nắng, nóng đáng ra phải có của mùa he Uzbekistan. Bởi vậy 2 vợ chồng thống nhất cho 2 anh em ở nhà, 2 bố mẹ đi Free Walking Tour

Hẹn gặp em tour guide ở Gur-e-Amir – lăng mộ của Amir Timur. Tên gọi Gur-e-Amir bắt nguồn từ tiếng Ba Tư, thường được hiểu là “lăng mộ của vị emir”, tức người cai trị hoặc thủ lĩnh. Điều thú vị là công trình này ban đầu không được xây dựng để làm nơi an nghỉ cho chính Amir Timur.

Người mà Timur muốn dành riêng lăng mộ là Muhammad Sultan, người cháu trai mà ông đặc biệt yêu quý và dự định kế vị. Muhammad Sultan là con trai của Jahangir Mirza, con trai cả của Timur. Ông mất năm 1403 khi mới ngoài hai mươi tuổi, khiến Timur vô cùng đau buồn. Sau cái chết của Muhammad Sultan, Timur cho xây dựng lăng mộ trong quần thể kiến trúc vốn gắn với madrasa (trường học Hồi giáo) và khanqah (nơi sinh hoạt, tu tập của các tu sĩ Sufi). Công trình được triển khai khoảng năm 1403–1404. Tuy nhiên, số phận đã khiến nơi đây trở thành lăng mộ của chính Timur cùng nhiều thành viên trong gia tộc

DSCF8411 by Hieu Tran, on Flickr

Đứng từ bên ngoài, phần thu hút ánh nhìn nhất chính là mái vòm màu xanh ngọc lam, với những đường gân nổi chạy dọc từ chân lên đỉnh.

DSCF8412 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Năm 1405, trên đường tiến hành chiến dịch quân sự hướng về Trung Quốc (ông luôn có tham vọng không phục đế quốc Mông Cổ vì vậy luôn nung nấy ý định đánh chiếm Trung Quốc), Amir Timur qua đời tại Otrar, thuộc Kazakhstan ngày nay. Mùa đông khắc nghiệt khiến việc đưa thi hài ông về Shahrisabz, quê hương của Timur và nơi ông từng dự định xây lăng mộ cho mình, gặp trở ngại. Cuối cùng, ông được an táng tại Samarkand, trong Gur-e-Amir.

Sau đó, Ulugh Beg, người cháu nội nổi tiếng của Timur và cũng là một nhà thiên văn học lỗi lạc, tiếp tục hoàn thiện và mở rộng quần thể này. Từ một công trình dành cho Muhammad Sultan, Gur-e-Amir trở thành lăng mộ hoàng gia của triều Timur

c7bd7795-f15c-4c7f-83ea-920d6f316cb0 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8414 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8419 by Hieu Tran, on Flickr