Em thấy thú vị là cụ có góc nhìn không xa với thực tế nhưng khi kết luận thì bỗng nhảy cóc như thể nó từ đâu ra, ko liên quan gì lập luận trước đó.
Nếu tình hình lãi suất cao có thể duy trì đến 2-3 năm thì còn lâu mới đến lúc chúng ta gọi là xấu nhất. Chúng ta còn chưa làm rõ cái gì khiến nó phải treo 2-3 năm mới giảm được. Chúng ta còn chưa biết phải trả giá những gì để vượt qua 2-3 năm đó. Đến giờ phút này chưa có bán tháo BĐS. Chưa có phá sản hàng loạt. Chưa có thanh lý ồ ạt nợ xấu. Chưa có ngân hàng nào vào diện kiểm soát đặc biệt. Giá BĐS kể cả có giảm 30-40% thì nhiều chỗ vẫn cao hơn so với cách đây 1 năm. Vì vậy thật kỳ lạ khi cụ nghĩ những gì xấu nhất đã qua. Tất cả mới là khúc dạo đầu hết sức nhẹ nhàng.
Cái stagnation em nêu ra để gọi tên hiện tượng cụ mô tả: nhu cầu thấp mà vẫn lạm phát chứ ko phải nguyên nhân của VN hay thế giới. Cái của ta hiện nay và của thế giới đang gánh chịu phức tạp hơn nhiều, cấu trúc cày sâu cắm rễ trong hệ thống từ thói quen cho tới luật pháp, lan sang văn hoá lối sống và trở thành bình thường trên toàn cầu. Các nhà kinh tế và chính trị gia đang tranh cãi dai dẳng nhiều năm qua tìm cách giải quyết nó, thậm chí còn lên phương án chấp nhận nó. Mỗi vùng, mỗi quốc gia lại có 1 phiên bản của nó như Covid variants và gọi nó bằng những cái tên khác nhau.
Trở lại chuyện lãi suất, cụ vẫn tiếp tục duy trì thái độ chủ quan khi phân tích lãi suất như thể nó là thứ chúng ta có thể lựa chọn (vì tăng trưởng 2 con số nên phải hạ). Nhưng ít ra cụ đã phát hiện được 1 điểm: muốn hạ lãi suất thì cần có một số điều kiện là lãi suất của FED và lạm phát của VN. Tất nhiên còn nhiều hơn thế: tình hình dự trữ ngoại hối, chỉ số DXY, nợ xấu ngân hàng và quan trọng nhất, nghịch lý nhất mà cụ không biết hoặc cố tình lờ đi: GIÁ NHÀ. Chính giá nhà là 1 trong những nguyên nhân khiến lãi suất Mỹ chưa thể hạ được. VN cũng vậy. Thật nghịch lý là muốn BĐS tăng giá thì lãi suất phải giảm, muốn lãi suất giảm thì (một trong những điều kiện hiện nay là) BĐS phải giảm. Em sẽ đề cập cái này vào 1 bài viết khác sâu hơn.
Chuyện FDI em nêu nhiều vấn đề mà cụ chỉ thấy 1 vấn đề là tăng lương rồi lập luận ngành điện tử không sợ lương cao. Có thể điện tử ko sợ lương cao nhưng nhiều ngành khác sợ. Và tất cả các ngành đều sợ thuế. Khi 1 quốc gia đánh cược vào FDI mà bỏ rơi SME thì đây là kịch bản đầy rủi ro, bất kể tương lai nó hứa hẹn đẹp đến đâu. Chúng ta có cái gì mà ngành điện tử phải mò đến đây lúc này chứ ko phải 10, 20 năm trước? Cái đó có quan trọng, có độc đáo chỉ chúng ta có không?
Đoạn cuối cùng em in đậm là chỗ em ngạc nhiên nhất. Lẽ nào khai thông pháp lý, tăng mạnh nguồn cung mà cụ lại suy luận ra là giá BĐS tăng? Chẳng phải 2 năm qua BĐS tăng mạnh là do thiếu pháp lý, nguồn cung thắt chặt? Sắp tới tình hình ngược lại mà vẫn tăng thì theo cụ tình huống nào mới giảm?
Rồi 1,1 triệu tỷ đầu tư công mà nay gần nửa năm giải ngân được 25% vì sao cụ biết không? Vì đói vốn, vì các nhà thầu ko vay được tiền. Muốn giải ngân đầu tư công thì nhà thầu phải thi công đạt tiến độ nhất định ngân sách mới giải ngân, mới có tiền quay về. Họ ko vay được ko phải vì lãi suất cao mà vì ngân hàng ko có tiền để cho vay. Vì sao ko có tiền? Vì sao nhà nước ko chịu bơm dù trong tay đầy công cụ nới lỏng định lượng? Họ sợ cái gì? Khi chúng ta biết vì sao nhà nước chưa dám bơm lúc này thì chúng ta sẽ biết khi nào họ dám bơm.
Túm lại, để phân tích và dự báo thì tối thiểu chúng ta phải biết được tận gốc nguyên nhân. Những nhận định kiểu: "lãi suất cao chỉ là pha phòng thủ tỷ giá ngắn hạn và sẽ hạ khi Fed xoay trục và năng lượng hạ nhiệt" hết sức mù mờ, ko chỉ rõ được những nguyên nhân cản trở dòng tiền của FED, của NHNN VN. Thực tế năng lượng đã hạ rất nhiều trước khi Mỹ đánh Iran mà lạm phát vẫn dai dẳng ở mức 3-3.5% suốt từ 6/2023. Hàng hoá cũng hạ kỷ lục giai đoạn đó do TQ dư cung. Lạm phát của thế giới hiện nay đã ko còn là câu chuyện độc tôn của giá cả hàng hoá và năng lượng nữa rồi.
Đầu tiên, chuyện "xấu nhất đã qua" tôi rút lại nửa câu. Cụ đúng ở chỗ: chưa bán tháo, chưa phá sản hàng loạt, chưa ngân hàng nào vào diện kiểm soát đặc biệt, thì chưa thể nói đã chạm đáy thanh khoản. Tôi đồng ý mình hơi nhanh tay. Nhưng cụ cũng nên phân biệt hai loại đáy: đáy thanh khoản (lúc máu me nhất, bán tháo, siết nợ) và đáy giá (vùng giá thấp nhất). Hai cái này không trùng nhau. Thị trường BĐS VN từ trước tới nay gần như không có đáy thanh khoản kiểu Mỹ 2008, vì cơ cấu sở hữu ít đòn bẩy margin call, ôm hàng lâu, và Nhà nước can thiệp sớm để tránh đổ vỡ dây chuyền. Nên đừng chờ một cú sụp kiểu phương Tây để gọi là đáy — ở ta nó thường đi ngang buồn tẻ rồi bò lên, đúng cái cảnh "khúc dạo đầu nhẹ nhàng" cụ tả, chỉ khác là tôi đọc nó là tích lũy chứ không phải dạo đầu cho sụp.
Thứ hai, chỗ cụ đánh hay nhất là cái nghịch lý giá nhà. Tôi công nhận đây là điểm tôi chưa đụng tới và nó sắc. Nhưng cho tôi bóc lại: ở Mỹ, giá nhà neo lạm phát qua cấu phần shelter/OER trong rổ CPI, chiếm tới một phần ba rổ, nên nhà đắt thì CPI dính, Fed khó hạ — chuyện đó đúng. Nhưng rổ CPI của VN thì shelter chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhiều và cách tính tiền nhà cũng khác, nên cơ chế "giá nhà bơm CPI rồi ghìm lãi suất" ở ta yếu hơn hẳn bên Mỹ. Cái ghìm lãi suất VN không phải giá nhà qua CPI, mà là tỷ giá và thanh khoản hệ thống. Bê nguyên mô hình Mỹ sang là khập khiễng. Nên cái nghịch lý "muốn BĐS tăng thì lãi suất giảm, muốn lãi suất giảm thì BĐS phải giảm" — ở Mỹ có lý, ở VN thì mắt xích giữa lỏng hơn nhiều. Tôi chờ bài sâu hơn của cụ để cãi tiếp chỗ này, nhưng tạm thời tôi không nhận nó áp dụng nguyên si cho VN.
Thứ ba, và đây mới là chỗ tôi nghĩ cụ tự mâu thuẫn. Cụ bảo ngân hàng "không có tiền để cho vay" nên nhà thầu đói vốn, đầu tư công tắc. Vậy thì cụ vừa tự bác cái stagflation cấu trúc của chính mình. Vì nếu gốc là thiếu thanh khoản hệ thống — ngân hàng cạn tiền cho vay — thì đó là vấn đề tiền tệ thuần túy, xử lý được bằng công cụ tiền tệ, chứ không phải cái bẫy cấu trúc "cày sâu cắm rễ vào luật pháp văn hóa lối sống" mà cụ mô tả ở trên. Cụ không thể vừa nói nó là bệnh cấu trúc nan y, vừa nói nguyên nhân tắc vốn là ngân hàng hết tiền. Hết tiền là bệnh thanh khoản, mà thanh khoản thì bơm được.
Còn câu hỏi vàng của cụ — vì sao Nhà nước chưa dám bơm dù đầy công cụ — thì câu trả lời tôi cho là chính tỷ giá, đúng cái tôi nói từ đầu chứ không "mù mờ". Bơm tiền ra lúc VND đang sát đáy lịch sử, chênh lệch lãi suất USD-VND đang âm, thì vốn chạy ra, tỷ giá vỡ, nhập khẩu lạm phát, mất dự trữ ngoại hối. Nhà nước sợ đúng cái đó. Cho nên họ kẹt giữa hai mục tiêu: muốn bơm cho tăng trưởng 10% nhưng không dám vì sợ tỷ giá. Khi nào dám bơm? Khi cái khóa tỷ giá được nới — tức khi Fed bắt đầu hạ và chênh lệch lãi suất USD-VND đảo lại dương đủ để vốn không chảy ra. Đó không phải "mù mờ", đó là điều kiện cần khá cụ thể, và nó cũng giải thích luôn cái cụ hỏi "treo 2-3 năm vì cái gì": treo chừng nào Fed còn neo cao. Hết.
Về lạm phát dai dẳng 3-3,5% từ 2023 dù năng lượng hàng hóa đã hạ — cụ nói đúng, và tôi nhận đó không còn là cost-push thuần. Phần dai dẳng đó là lạm phát dịch vụ, tiền lương, kỳ vọng — đúng là dính cấu trúc. Nhưng nó "dính" ở mức 3-3,5% chứ không bùng lên hai chữ số. Một nền lạm phát neo 3-3,5% trong khi GDP chạy 8% thì không phải đình lạm, đó là tăng trưởng nóng có kiểm soát. Đình lạm là 1% tăng trưởng với 6% lạm phát kia. Ta đang ở thái cực ngược lại.
Chuyện FDI tôi nhận thêm: đúng là tôi mới nói được mỗi ngành điện tử, còn các ngành thâm dụng lao động thì sợ lương, và tất cả đều sợ thuế. Câu hỏi cụ đặt — ta có cái gì độc đáo mà điện tử phải tới bây giờ chứ không phải 20 năm trước — tôi trả lời sòng phẳng: phần lớn là vị trí địa lý cạnh TQ, là cái khe China+1, là FTA và mức thuế đối ứng còn thấp hơn TQ. Không có cái gì "chỉ ta mới có" cả. Tôi nhận đó là lợi thế tình thế. Nhưng tình thế không có nghĩa là ngắn. Cluster bán dẫn điện tử một khi đã cắm nhà máy tỷ đô thì độ dính tính bằng thập kỷ, đủ dài để cuộc tranh luận đáy BĐS 2026-2027 này không bị nó chi phối. Còn chuyện bỏ rơi SME là rủi ro thật, tôi không cãi — nhưng đó là rủi ro mô hình tăng trưởng dài hạn, khác trục thời gian với câu hỏi giá nhà năm tới.
Túm lại chỗ tôi với cụ chốt được: nó không phải đình lạm, nó là kẹt tỷ giá. Cái khóa là Fed. Khi Fed xoay, NHNN có dư địa bơm, thanh khoản hệ thống mở, nhà thầu vay được, đầu tư công chạy, và lúc đó lãi suất hạ thật. BĐS không tăng vì khan cung nữa — tôi nhận khan cung là động lực hai năm qua — mà sẽ tăng vì tiền rẻ quay lại gặp cầu thật từ đô thị hóa và thu nhập lên nhóm trung bình cao. Đổi động lực, không đổi chiều.