Hai cụ
PlaStork và
DaiGiaPMH tranh luận cũng có ý hay, nhưng làm ơn viết ngắn có được ko, thời buổi này dài quá ngại đọc lắm
Nhất trí cụ, giờ em cố ngắn gọn ko sa đà tranh luận dài dòng tay đôi. Em định viết 2 bài thành 2 chủ đề FED và Trump nhưng gộp lại làm 1 luôn.
Đêm qua Mỹ công bố 1 loạt các chỉ tiêu kinh tế Q1 và vài cái nhí nhố gần đây, trong đó có 2 điểm đáng chú ý: kinh tế tiếp tục tăng trưởng tốt cao hơn dự báo và lạm phát thì đúng theo dự báo, trong đó tiền lương tiếp tục tăng.
Rủi ro kéo lạm phát lớn nhất với Mỹ và phương Tây nằm ở vòng xoáy tiền lương và giá dịch vụ, có tên gọi khác là lạm phát cơ cấu hoặc lạm phát nội sinh. Cơ chế của nó vận hành theo nguyên lý vòng lặp: giá cả ép lương phải tăng, khi lương tăng đẩy chi phí doanh nghiệp khiến họ phải tăng giá cả hàng hoá dịch vụ. Tại sao lại nói nó nguy hiểm và khó giải quyết, tất cả nằm ở mấy đặc điểm sau:
- Khác với lạm phát từ giá cả hàng hoá vốn sẽ giảm khi nhu cầu giảm hay năng suất lao động tăng làm giảm giá hàng hoá, lạm phát từ vòng xoáy lương/giá dịch vụ bị luật và các quy định liên quan đến lương, công đoàn, an sính xã hội... khoá cứng cửa lùi của lương. Tức là kể cả khi kinh tế khó khăn, thất nghiệp cao, nhu cầu giảm, lương vẫn không giảm.
- Ở các nước phát triển, hàng hoá vật chất chỉ chiếm phần thiểu số trong chi tiêu, 60-70% đến từ dịch vụ. Lương lại là yếu tố chính cấu thành giá dịch vụ. Trong công thức tính lạm phát lõi của Mỹ, năng lượng và lương thực bị loại bỏ. Vì vậy, ko kiểm soát được lương là ko kiểm soát được lạm phát lõi.
- Tạo ra thói quen xấu (với nền kinh tế). Giờ đây người dân quen với việc tăng giá vì lương của họ tăng. Người lao động cũng chủ động đòi tăng lương để bắt kịp lạm phát như 1 phần của thoả thuận lao động.
- Xu hướng già hoá dân số đóng góp 1 phần vào cơ cấu này: dân số ngày 1 già, số lượng người phụ thuộc ngày càng cao, những người đi làm phải nhận lương cao hơn để nuôi những người còn lại (trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua quỹ hưu trí).
- Hàng hoá có thể tích trữ, có thể nhập khẩu từ nơi rẻ nhưng dịch vụ thì gần như ko thể tích trữ, khó nhập khẩu (chẳng lẽ ở VN cắt tóc gội đầu rẻ thì nhập dịch vụ đó về cho người Mỹ?).
Để giải quyết lạm phát cơ cấu, phương pháp đơn giản và tự nhiên là tăng năng suất lao động, tăng tuổi nghỉ hưu, ứng dụng AI và tự động hoá nhưng đã mấy năm trôi qua ko có tác dụng do những việc cần người lại là việc tay chân. Về cơ bản vẫn là phải hạ gục được nhu cầu lao động, phá vỡ cấu trúc vòng xoáy lương/giá dịch vụ thông qua 2 công cụ rất mạnh: tăng lãi suất (thật cao hoặc thật lâu) và thắt chặt tài khoá. Cái số 1 trong tay FED và cái số 2 trong tay Trump.
Trum sẽ không đời nào thắt chặt tài khoá. Nếu phải chọn giữa 2 kịch bản kết thúc nhiệm kỳ:
- Kinh tế tăng trưởng tốt nhưng lạm phát cao ở mức chấp nhận được
- Kinh tế trì trệ nhưng lạm phát được kiểm soát tốt
Trump ko thể chọn cái số 2 để dọn cỗ cho người sau, để họ tha hồ kích thích kinh tế hái quá ngọt và chửi Trump để nền kinh tế trì trệ. Trump sẽ bằng mọi cách đẩy mạnh chi tiêu, tạo thêm việc làm, chấp nhận lạm phát cao. Kết thúc nhiệm kỳ, các chỉ số kinh tế tăng trưởng là thành tích của Trump, còn lạm phát cao là việc của người sau, của FED.
Trong bối cảnh vừa phải kiểm soát lạm phát, vừa phải kiểm soát Trump tiêu tiền vô tội vạ, FED sẽ đối mặt 3 kịch bản sau cho lãi suất:
Kịch bản 1 (cơ sở): tiếp tục duy trì lãi suất cao hết nhiệm kỳ Trump và sẵn sàng nâng thêm 1-3 lần nếu Trump quá tay. Sang nhiệm kỳ sau, tuỳ mức độ đổ nát của nền kinh tế Trump để lại và lựa chọn hướng đi của người sau, FED sẽ phải giữ tiếp thêm ít nhất 1-2 năm mới có thể nghĩ đến hạ lãi suất. Xác suất 60-70%.
Kịch bản 2 (tốt nhất): Nhờ một sự kiện động trời nào đó kiểu như sự sụp đổ của thị trường nhà đất hay tài chính giống 2008 hoặc bùng nổ tự động hoá thay thế lao động tay chân, nền kinh tế suy thoái nghiêm trọng, thất nghiệp gia tăng, FED buộc phải giảm lãi suất sớm. Xác suất dưới 10%.
Kịch bản 3 (tệ nhất): Trump mạnh tay bơm tiền bất chấp FED trong khi một vài cuộc chiến kiểu Iran làm giá dầu thô tăng mạnh vượt 120$, lạm phát mất kiểm soát vọt lên như giai đoạn hậu Covid. FED sẽ tăng lãi suất rất mạnh và chúng ta có thể mất thêm 2-3 năm nữa đối mặt lãi suất FED trên 5%. Xác suất 20-30%
Trong 3 kịch bản trên, cái 1 và 3 đều cần ít nhất hết nhiệm kỳ Trump và sau đó 1 năm để dọn dẹp chiến trường, tổng là 3 năm. Cái số 2 thì tuy lãi suất sẽ sớm quay đầu hơn nhưng sức tàn phá với kinh tế VN thì ko thể dự báo.