Trong thời Tam Quốc, Tôn Quyền đã xây dựng Đông Ngô thành một thế lực hùng mạnh, tạo nên thế chân vạc với Tào Ngụy và Thục Hán. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu trong việc khai sáng cơ nghiệp, ông cũng phạm phải không ít quyết định sai lầm, gây tổn hại nghiêm trọng đến chính đất nước mình.
Thứ nhất: Ép Lục Tốn đến chết
Lục Tốn là một trong những thống soái hàng đầu của Đông Ngô, cả đời lập nhiều chiến công hiển hách, từng giữ chức thừa tướng. Cả Tào Ngụy lẫn Thục Hán đều vô cùng kiêng dè ông.
Ông không mưu phản, không tranh quyền đoạt lợi, cũng chưa từng thất bại trên chiến trường. Thế nhưng, chỉ vì bị cuốn vào cuộc tranh giành ngôi thái tử, Lục Tốn đã khiến Tôn Quyền sinh lòng nghi kỵ.
Tôn Quyền không giết, không giáng chức hay xét xử Lục Tốn, mà liên tục phái hoạn quan đến nhà nghiêm khắc trách mắng. Cuối cùng, vị thừa tướng từng đưa sức mạnh quân sự Đông Ngô lên đỉnh cao đã uất hận mà chết.
Cái chết của Lục Tốn khiến quan hệ giữa triều đình và các đại tộc địa phương ngày càng rạn nứt, cuộc tranh chấp giữa hai phe Đông cung và Lỗ vương càng thêm mất kiểm soát. Đông Ngô dần rơi vào bất ổn, đặt nền móng cho những biến động chính trị về sau.
Thứ hai: Đánh úp Kinh Châu, bắt và giết Quan Vũ
Việc chiếm Kinh Châu và tiêu diệt Quan Vũ mang lại lợi thế trước mắt cho Đông Ngô, nhưng về lâu dài lại là một bước đi gây tổn hại nghiêm trọng đến chiến lược của chính mình.
Hành động này khiến liên minh Tôn – Lưu tan vỡ, buộc Lưu Bị phải dốc toàn lực tiến đánh Đông Ngô. Trước đó, chính liên minh giữa Tôn Quyền và Lưu Bị đã khiến Tào Tháo không dám tùy tiện tiến xuống Giang Nam. Nay hai bên trở mặt, Tào Ngụy có thể đứng ngoài quan sát, chờ thời cơ có lợi.
Quan Vũ tử trận, Kinh Châu thất thủ khiến Lưu Bị nổi giận, quyết tâm dẫn quân đánh Ngô. Dù Đông Ngô cuối cùng giành chiến thắng trong trận Di Lăng, họ cũng phải chịu tổn thất nặng nề, nguyên khí suy giảm đáng kể.
Sai lầm lớn của Đông Ngô là giết Quan Vũ rồi công khai gửi thủ cấp đi nơi khác, tự cắt đứt đường lui về chính trị. Ngay cả khi muốn loại bỏ Quan Vũ, họ vẫn có những cách khác ít gây thù chuốc oán hơn. Cách xử lý này không chỉ châm ngòi cho cuộc chiến với Lưu Bị mà còn ảnh hưởng lâu dài đến hình ảnh của Đông Ngô.
Thứ ba: Sắc phong cho Công Tôn Uyên
Công Tôn Uyên, Thái thú Liêu Đông, sai sứ giả đến Đông Ngô xưng thần và bày tỏ ý định quy phục. Tôn Quyền vô cùng vui mừng, muốn kết giao với thế lực ở Liêu Đông, bèn phái Thái thường Trương Di và Chấp Kim Ngô Hứa Yến dẫn một hạm đội vượt biển đến Tương Bình, mang theo rất nhiều vàng bạc châu báu để sắc phong Công Tôn Uyên làm Yên vương.
Không ngờ, Công Tôn Uyên cho rằng Đông Ngô ở quá xa, khó có thể cứu viện khi cần thiết. Vì thế, ông ta trở mặt, giết sứ giả Đông Ngô, gửi thủ cấp đến Lạc Dương để bày tỏ lòng trung thành với Tào Duệ, đồng thời chiếm đoạt toàn bộ số tài vật.
Tôn Quyền vô cùng tức giận, thậm chí tuyên bố rằng nếu không tự tay chặt đầu Công Tôn Uyên thì ông chẳng còn mặt mũi nào ngồi trên ngai vị.
Đã ngoài năm mươi tuổi, trải qua nhiều sóng gió, Tôn Quyền vẫn bị một quân phiệt cát cứ ở Liêu Đông lừa gạt, khiến quốc uy Đông Ngô bị tổn hại nghiêm trọng.
Trước đó, Trương Chiêu cùng nhiều đại thần đã hết lời can ngăn. Tôn Quyền không những không nghe mà còn rút đao đe dọa, thậm chí phong tỏa cổng nhà Trương Chiêu. Cuối cùng, ông phải trả giá cho quyết định thiếu sáng suốt của mình.
Thứ tư: Cuộc tranh chấp giữa hai cung
Sau khi thái tử Tôn Đăng qua đời, ngôi vị kế thừa bị bỏ trống. Tôn Quyền chịu đả kích nặng nề, sau đó lập người con trai thứ ba là Tôn Hòa làm thái tử và phong người con trai thứ tư là Tôn Bá làm Lỗ vương. Xét riêng việc phong tước, ban đầu chưa có gì bất ổn.
Vấn đề là Tôn Quyền quá nuông chiều Tôn Bá, cho ông hưởng đãi ngộ, nghi trượng và quy mô phủ đệ gần như ngang hàng với thái tử. Điều này khiến phe thái tử, chủ yếu gồm các đại tộc Giang Đông, đối đầu với phe Lỗ vương, vốn có sự tham gia của ngoại thích và các cận thần.
Hai phe liên tục đấu đá, nhưng Tôn Quyền lại không kịp thời đặt ra quy củ để phân định địa vị, khiến tình hình ngày càng mất kiểm soát. Khi quyết định can thiệp, ông đã xử lý bằng biện pháp cứng rắn: hàng loạt quan chức cấp cao bị giết hoặc lưu đày, hai người con trai một người bị lưu đày, người còn lại bị ban chết. Cuối cùng, Tôn Quyền lập người con trai út, khi ấy mới tám tuổi, làm người kế vị.
Cuộc tranh chấp không chỉ khiến triều đình Đông Ngô chia rẽ sâu sắc mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến nền tảng chính trị của nước này.
Tôn Bá vốn không phải người có quyền kế vị ngang hàng với thái tử. Chính sự thiên vị của Tôn Quyền đã đặt ông vào vị trí ấy, khiến ông nảy sinh tham vọng tranh ngôi. Sai lầm của người cha cuối cùng đã biến cuộc tranh giành trong hoàng tộc thành một cuộc khủng hoảng lớn, để lại hậu quả lâu dài cho Đông Ngô.
