Bọn Tàu nó bảo 2035 chưa chắc đã khởi xông được. Láo thật:
Giấc mơ cao tốc đường sắt được “quy hoạch quá sớm”
Giấc mơ đường sắt cao tốc của Việt Nam bắt đầu từ năm 2001, chỉ chậm hơn quy hoạch “bốn trục dọc – bốn trục ngang” của Trung Quốc có ba năm. Quốc gia vốn quen học theo Trung Quốc này, riêng trong lĩnh vực cao tốc đường sắt lại đi theo một quỹ đạo hoàn toàn khác.
Ai cũng biết đường sắt cao tốc quan trọng thế nào với phát triển quốc gia. Với Việt Nam, tuyến cao tốc Bắc–Nam luôn là nỗi trăn trở: nếu hoàn thành sẽ nâng cao mạnh hiệu quả giao thông, giảm chi phí logistics, tối ưu chuỗi công nghiệp, thúc đẩy xây dựng, chế tạo, du lịch, tạo nhiều việc làm và đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế.
Nhưng từ lúc mơ mộng đến nay đã 24 năm, giấc mơ ấy không những không tiến gần hiện thực mà ngày càng giống… mơ tưởng.
Phiên bản “hai đào giết ba sĩ” của Trung Quốc
Năm 2004, Trung Quốc khởi động chương trình đấu thầu quy mô lớn để nhập khẩu công nghệ tàu cao tốc từ nước ngoài, nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng mạng lưới trong nước.
Mục tiêu của Trung Quốc không phải đơn giản là “mua cho xong”. Đi kèm việc mua là điều khoản chuyển giao công nghệ: phía nước ngoài buộc phải liên doanh với doanh nghiệp Trung Quốc và chia sẻ bản vẽ thiết kế cốt lõi.
Thời điểm đó, Trung Quốc đàm phán song song với Đức, Nhật Bản, Pháp và Canada – bốn quốc gia có công nghệ cao tốc tiên tiến nhất thế giới lúc bấy giờ.
Ở vòng đầu, Siemens của Đức bị loại vì giữ giá cao và không chịu nhượng bộ công nghệ. Sau này, khi chấp nhận yêu cầu của Trung Quốc và giảm giá mạnh, Siemens quay lại và đạt được hợp tác vào năm 2005.
Trong quá trình nhập khẩu, Trung Quốc vừa học hỏi vừa tiêu hóa, từ đó tiến hành đổi mới độc lập, hình thành nên hệ thống công nghệ cao tốc như ngày nay.
Nói không quá lời: công nghệ đường sắt cao tốc, Trung Quốc hiện đứng số một thế giới.
Phiên bản “hai quả đào giết ba tráng sĩ” của Việt Nam
Không nghi ngờ gì, Việt Nam cũng muốn lặp lại “bài cũ” của Trung Quốc.
Kế hoạch ban đầu là dùng dự án cao tốc để kéo Đức, Nhật, Hàn Quốc vào cạnh tranh với Trung Quốc, từ đó ép Trung Quốc phải cho vay giá rẻ và chuyển giao miễn phí công nghệ lõi.
Trong thiết kế dự án, Việt Nam còn chia nhỏ hạng mục để giao cho doanh nghiệp trong nước, hy vọng “tay không bắt giặc”, vừa lấy công nghệ vừa thu lợi phát triển.
Nhưng Trung Quốc – “khán giả chính” của ván cờ này – từ đầu đến cuối không hề động lòng. Sau khi Trung Quốc từ chối trên cơ sở nguyên tắc thương mại và đối đẳng, Việt Nam buộc phải tung ra “lá bài chủ” là Siemens của Đức.
Thế nhưng, mơ thì đẹp, còn thực tế thì rất phũ phàng.
Ngày 17/12/2025, tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng tuyên bố rầm rộ đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Siemens.
Chỉ 8 ngày sau, tức 25/12/2025, Vingroup bất ngờ tuyên bố rút khỏi dự án cao tốc Bắc–Nam. Nguyên nhân bị lộ: chính phủ Việt Nam từ chối bảo lãnh toàn bộ khoản vay 49 tỷ USD và trợ cấp lãi suất trong 30 năm, khiến mô hình tài chính của dự án sụp đổ.
Thực tế, kể cả nếu chính phủ Việt Nam chấp nhận bảo lãnh, dự án này vẫn rất có khả năng thất bại.
Siemens chỉ đồng ý mở mã nguồn hệ thống điều khiển tàu ở mức hạn chế; mọi sửa đổi phải trả thêm 1,5% phí bản quyền, mã lõi bị mã hóa, kỹ sư Việt Nam chỉ tiếp cận được thao tác cơ bản.
Điều này khác xa với tính toán ban đầu của phía Việt Nam – nơi từng kỳ vọng Trung Quốc chuyển giao công nghệ miễn phí. Trong con mắt họ, đây rõ ràng là một thương vụ… lỗ nặng.
Mưu lược và thực lực
Cùng là “đổi thị trường lấy công nghệ”, vì sao Trung Quốc thành công còn Việt Nam thì thất bại?
Cốt lõi nằm ở chỗ: mưu lược phải tương xứng với thực lực.
Việt Nam, với tư cách một quốc gia nhỏ ở Đông Nam Á, muốn dùng chiến lược “lấy nước ngoài chế Trung Quốc”, ép Trung Quốc nhượng bộ để đạt giấc mơ “một mũi tên trúng hai đích”.
Kết quả cho thấy: khi không có thực lực, mọi mưu kế tưởng như cao siêu cuối cùng chỉ trở thành trò cười đáng thương.
Với cách “vừa muốn thế này vừa muốn thế kia” hiện nay, tuyến cao tốc vốn dự kiến khai thông vào năm 2035, đến lúc đó liệu có thể khởi công hay không vẫn là dấu hỏi.
Kết cục của cao tốc đường sắt Việt Nam ra sao, hãy cùng chờ xem.
dantri.com.vn
