=======
Bài trên dài quá mà lại ít thông tin. Nên tập trung vào vài điểm chính, mà người bình thường hay hiểu rất sai về súng đạn ở Mỹ. Đọc dữ liệu đại khái qua loa là đặc tính chung của dân thường.
1. Second Amendment (Tu Chánh Án Số Hai) ban hành năm 1791, cho phép người dân sử dụng súng. Mọi công dân trưởng thành, đều có quyền mua súng ngoại trừ những kẻ có tiền án tội phạm, hay bệnh tâm thần. Dân được sở hữu và dùng súng ở Mỹ đó là quyền hiến định, quá khó để một đoảng phái, hay một Gov nào, có thể thay đổi được hiến pháp. Quyền hiến định này sẽ tiếp tục không thay đổi sau 100 năm nữa (theo tôi dự).
2. Con số thống kê số người chết vì súng đạn ở Mỹ hàng năm cần được hiểu là (nguyên nhân chết người là do súng) bao gồm cả những người tự tử bằng súng cá nhân (chiếm khoảng 55%-60%), bị giết bởi bạo lực súng đạn (xả súng, bị người khác bắn), và tội phạm bị bắn bởi cảnh sát (3%).
Số nạn nhân bị chết vì bạo lực súng đạn (xả súng hay bị người khác bắn chết bằng súng) chỉ chiếm khoảng 40%-45% tổng số được thống kê. Với những người tự tử, thì nếu không có súng thì họ sẽ tự tử theo cách khác. Nên phải loại bỏ số liệu tự tử bằng súng ra.
Chẳng hạn, đọc thông kê 2023 có gần 47k người chết do nguyên nhân súng đạn, thì thực sự 27k chết vì tự sát bằng súng (cần loại ra), 18k nạn nhân bị giết (homicide), và khoảng gần 2k tội phạm bị bắn.
Nhu vậy cần hiểu đúng là 18k/350 triệu dân mỗi năm bị giết bởi bạo lực súng đạn, tức là chỉ là 5.5/100k dân mỗi năm. Con số 5 nạn nhân bị giết bởi súng đạn trên mỗi 100k dân là mức trung bình của thế giới; dù là cao nhất trong G7. Con số tương ứng của Canada là 2, của Anh là 1, của Pháp là 1.3, của Đức là 0.9.
3. Phụ nữ Mỹ dùng súng để chống lại tội phạm tấn công tình dục thường ở mức 180.000-220.000 lần/năm. Không có súng, ước tính tội phạm hiếp dâm sẽ tăng từ 5% đến 10%.
4. Không có súng ước tính số vụ giết người sẽ tăng 8%, số vụ cướp tăng 4%, số vụ tấn công hình sự tăng 7%. So sánh Anh với Mỹ hai quốc gia chia sẻ nhiều giá trị chung: Anh cấm súng từ 1977 số vụ tội phạm hình sự là 2000/100k dân (đã tăng 80% so với thời còn cho phép dùng súng), Mỹ (quyền có súng) số vụ tội phạm hình sự duy trì dưới 500/100k dân.
5. Tác động kinh tế của lĩnh vực súng đạn cá nhân, ước tính tổng cộng 90 tỷ đô, trong đó doanh thu trực tiếp từ bán lẻ súng đạn chỉ khoảng 20 tỷ năm 2025.
Đây là mảng kinh doanh đủ lớn và có sức ảnh hưởng.
Kết luận: 100 năm nữa Mỹ vẫn chấp nhận quyền hiến định về súng có từ 1791. Thay đổi hiến pháp là việc vô cùng khó, và thay đổi thì mất nhiều hơn được.
