Kể một câu chuyện vui cho các cụ nghe, và câu chuyện này khá tương đồng với chúng ta, cụ thể là nhà máy chip 32nm tại Hoà Lạc.
Đó là câu chuyện TSMC mở nhà máy chip 4nm tại Arizona, theo lời kêu gọi của Tổng thống Biden và với sự hỗ trợ của Đạo luật CHIPS của Mỹ. Ban đầu, TSMC cam kết mở Fab 1 tại Arizona cho dòng chip 4nm. Sau này, khi Tổng thống Trump lên nắm quyền, ông đã thúc ép TSMC mở thêm Fab 2 và Fab 3 cho các dòng chip 2–3nm.
Quay lại câu chuyện TSMC xây nhà máy tại Arizona: khó khăn lớn nhất ban đầu là thiếu thợ xây, thợ điện, thợ nước đủ trình độ. Arizona không thiếu nhân lực trong các ngành này, nhưng tay nghề của họ chưa đáp ứng được yêu cầu chính xác và kinh nghiệm cao mà việc xây dựng một fab bán dẫn đòi hỏi. Vì vậy, TSMC phải điều động hàng trăm thợ xây, thợ điện từ Đài Loan sang. Điều này lập tức vấp phải phản ứng từ công đoàn lao động Arizona, họ kiện TSMC vì không sử dụng lao động địa phương. Hai bên phải mất tới 6 tháng đàm phán mới giải quyết được vướng mắc này.
Khi nhà máy xây xong, TSMC tuyển khoảng 3.000 nhân sự người Mỹ, nhưng phần lớn trong số đó gần như chưa thể vận hành được gì. TSMC đã giải quyết bài toán này bằng nhiều hướng song song:
1/ Đào tạo tại Đài Loan: Cử hàng trăm công nhân, kỹ sư Mỹ sang Đài Loan học làm chip theo các khóa 8–12 tháng, thực hành trực tiếp tại các đại công xưởng ở khu Nam Khoa (Đài Nam).
2/ Kèm cặp tại chỗ (on-the-job training): Điều động kỹ sư giàu kinh nghiệm từ Đài Loan sang Arizona — chiếm khoảng 50% lực lượng lao động ban đầu — để vừa trực tiếp vận hành máy móc, vừa hướng dẫn kỹ thuật viên bản địa.
3/ Hợp tác với các trường đại học Mỹ: Bắt tay với Đại học Bang Arizona (ASU) và các trường cao đẳng nghề địa phương để xây dựng chương trình đào tạo kỹ thuật viên bán dẫn, giúp nhân sự Mỹ nắm được quy trình bảo trì, bảo dưỡng thiết bị công nghệ cao.
Nhờ vậy, TSMC đã từng bước xây dựng nhà máy và chuyển giao công nghệ, đào tạo được lực lượng lao động Mỹ.
Nhà máy Arizona đi vào hoạt động từ tháng 12/2024, và tính đến nửa đầu năm 2026 đã có lãi lũy kế hơn 1 tỷ USD — thật sự vi diệu khi một nhà máy mới mở đã sớm có lãi.
Câu chuyện này rất gần với Viettel, khi đang triển khai dự án tại Hoà Lạc và tìm đối tác chuyển giao công nghệ. Đây rõ ràng là một bài học đáng để chúng ta tham khảo.