Nhớ hồi bao cấp những năm 80s-90s của thế kỷ trước nhà nhà ăn cơm độn mỳ, bo bo, khoai. Thi thoảng mới được ăn bữa cơm thuần gạo. Lúc đó chỉ mong được ăn cơm “không” thôi. Sau rồi dần dần cũng được ăn “cơm không” cơ mà gạo cũ, hôi, khi vo gạo nhiều hạt còn nổi lềnh phềnh
. Sau nữa ở thành phố nhà nào sang lắm mới có “mánh” đổi gạo cũ lấy gạo mới. Gạo “mới” lên cơm ăn khác hẳn luôn. Tám chín gì đâu. Cứ có gạo mới ăn là ngon rồi.
Từ những trải nghiệm thời bao cấp, đối với nhiều người trong đó cháu thức ăn có thể đơn sơ chứ gạo phải là loại ngon, dẻo, thơm bậc nhứt! Đồ ăn dẫu ngon đến mấy mà cơm rời rạc, nhạt là thấy bữa cơm mất ngon.
Thoáng cái đã mấy mươi năm.
Trung thành với “khẩu vị” có từ thời bao cấp, nhà cháu luôn mua loại gạo “ngon” nhứt, thường là đắt tiền nhứt: Thai Hom Mali Rice, loại bao màu đỏ (thượng hạng nhứt, ngon hơn loại gạo bao màu cam, màu xanh). Cho tới 2-3 năm nay chất lượng loại gạo này bỗng dưng… xuống dốc. Trước gạo này lên cơm hạt cơm không nở bung, bở tơi mà thường giữ nguyên form. Hạt cơm trong, dẻo, óng như xôi nhưng không dính, ngay từ khi đang nấu hơi cơm thoát ra thơm phức. Cơm nấu để vài tiếng vẫn dẻo. Cơm dư bỏ tủ lạnh hôm sau hấp lại bằng lò vi sóng ăn còn ngon hơn vì hạt cơm đã thêm săn. Sắp nhỏ nhà cháu toàn tranh nhau ăn cơm cũ (cơm nguội). Bẵng đi gần đây cũng vẫn loại gạo này, khi nấu hơi cơm thoát ra mang mùi gạo cũ, cái mùi quá quen thuộc đối với những người đã đi qua thời bao cấp. Ban đầu cháu cũng bỏ qua thôi, nghĩ rằng mình không chú ý khi mua nên mua phải gạo cũ. Sau mua tiếp, kỹ càng chọn “New crop” rồi, mà về nấu vẫn không lên được cơm ngon. Mà ở chỗ cháu loại Thai Hom Mali Rice này là loại ngon nhứt, đắt nhứt rồi. Thử qua các nhãn khác đều không bằng. Quá bức xúc cháu gọi điện cho bên “đầu nậu” com pờ lên. Họ cũng “bất ngờ”!?. Giờ thấy thống kê statistics của cụ chủ top cháu mới vỡ lẽ tại sao Thai Hom Mali Rice không giựt dải gạo ngon nhứt thế giới những năm gần đây và tạo sao cũng gạo này trước ngon, giờ kém ngon hơn:
- Do thời tiết: gạo cũng như các loại nông sản, phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, gạo còn có vụ chiêm (gạo ngon hơn, nở ít hơn nên khi nấu cơm cho ít nước hơn), vụ mùa (năng xuất cao hơn nhưng gạo thường nở hơn, khi nấu cơm phải cho nhiều nước hơn). Lượng mưa trong năm cũng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng gạo.
- Do giống lúa đã bị lai tạp dần.
- Do gạo đã cũ từ năm trước. Các cụ vẫn có câu ”Cơm gạo mới” như một tiêu chí hàng đầu để có cơm ngon.
Ở VN cháu đã ăn gạo séng cù và ST25. ST25 ngon hơn séng cù. Gạo ST25 cháu mua ở HN là 30K một ký hồi tháng 9 năm nay. Tám Hải Hậu thì cháu thấy bảo “thất truyền” rồi. Nhà bán gạo bảo hiện tại ST25 là ngon nhứt.
Điều quan trọng ở VN mình là tính “trung thực” của nguồn gốc gạo. Cùng là ST25, ST25 xịn sẽ có chất lượng khác với ST25 giả cầy. Thậm chí cùng là ST25 xịn, chất lượng ST25 của năm 2026 (năm đoạt giải nhì) khác với ST25 của năm 2025 (năm đoạt giải nhứt). Dẫu vậy, cháu nghĩ ST25 của năm 2026 tuy đạt giải nhì nhưng là mùa mới nên khi lên cơm ăn chắc sẽ vẫn ngon, dẻo, thơm hơn.
Là nước xuất khẩu gạo đứng vào hàng top 1-2 thế giới về số lượng, nay có thêm ST25 chất lượng cũng top 1-2 thế giới. Đây là điều đáng mừng cho thấy sự chuyển dịch về chất lượng thay vì số lượng. Mong các nhà đầu tư, nông dân, các nhà khoa học phát huy và bảo vệ thành quả và sẽ tiếp tục cho ra những giống lúa mới có chất lượng tương đương hoặc hơn ST25.
