[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Đến với Patagonia, vùng đất cực nam của Châu Mỹ

[hieutcnd]

Ngày thứ 9: Valparaiso - Santiago

Buổi sáng em dậy sớm, thú thật là sự việc hôm qua xảy ra với mức độ khá liều lĩnh và táo tợn của bọn trộm nên em cũng thấy hơi lo khi đi dạo sớm. Nhưng rồi cảm giác tò mò thắng cảm giác lo sợ, lên em vẫn vác máy ảnh ra đường lúc sáng sớm

Em đứng trc khách sạn, máy ảnh giấu trong áo khoác. He he, nhìn lại ảnh này em lại giống thằng trộm hơn các cụ nhỉ, có lẽ vì vậy là em đi dạo và chụp ảnh kể cả các ngõ nhỏ vắng vẻ mà ko vấn đề gì

PXL_20251229_110626066 by Hieu Tran, on Flickr

Để cho chắc ăn thì em đi ra phía cảng trước, phía cảng đông người nên ko sợ. Sau đó từ cảng về em mới quay lại các ngõ nhỏ.

Sáng sớm ở cảng Muelle Prat khá nhộn nhịp, do có khá đông công nhân bắt đầu ca sáng. Công nhân ở đây thiên về dịch vụ và hỗ trợ hàng hải nhẹ.

Quầy hàng bán đồ ăn sáng cho công nhân

PXL_20251229_105512440 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251229_105544405 by Hieu Tran, on Flickr

Quảng trường Plaza Sotomayor đối diện với phía cảng Muelle Prat

_DSF8202 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8203 by Hieu Tran, on Flickr

Các tàu nhỏ này chủ yếu là tàu du lịch, chở khách đi vòng vòng quanh cảng để ngắm Valparaiso từ phía biển

_DSF8204 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8205 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8206 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8208 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8209 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8211 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Lang thang ở khu cảng một lúc, mình quay lại phía khách sạn, tiếp tục dạo bước qua những con ngõ nhỏ dốc đứng, quanh co, rực rỡ sắc màu từ các bức tranh tường. Và chính nơi này mới thực sự là “linh hồn” của Valparaiso, là lý do lớn nhất khiến phần đông du khách tìm đến thành phố này.

Những cầu thang đầy màu sắc và những bức tường đầy những họa tiết sống động.

_DSF8196 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8197 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8199 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8200 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8213 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8214 by Hieu Tran, on Flickr

Màu sắc gần như là một phần “bản sắc” của Valparaiso, điều này đến từ cả lịch sử lẫn văn hóa đường phố rất đặc biệt. Vào thế kỷ 19 khi Valparaiso là một cảng biển sầm uất, người dân - đặc biệt là các thủy thủ và cộng đồng nhập cư châu Âu - thường tận dụng sơn còn dư từ tàu thuyền để sơn nhà. Vì nguồn sơn không đồng nhất nên mỗi căn nhà một màu, lâu dần tạo thành thói quen và phong cách rất riêng: càng nhiều màu càng nổi bật giữa địa hình đồi dốc chằng chịt.

Về sau, truyền thống đó được “nâng cấp” thành một dạng nghệ thuật thị giác. Những bức tranh tường (street art) mà bạn thấy khắp nơi chủ yếu do nghệ sĩ địa phương và các nhóm graffiti vẽ, bên cạnh đó cũng có rất nhiều nghệ sĩ quốc tế đến đây sáng tác vì Valparaiso được xem như một “thánh địa” của street art ở Mỹ Latinh. Một số tác phẩm được thực hiện có chủ đích, được cho phép hoặc thậm chí tài trợ bởi cộng đồng; số khác mang tính tự phát, phản ánh tiếng nói cá nhân, chính trị hoặc đời sống xã hội.

_DSF8216 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8217 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ở Valparaiso, tranh tường không bị xem hoàn toàn là phá hoại như ở nhiều nơi khác, mà được chấp nhận và thậm chí khuyến khích trong nhiều khu vực. Người dân coi đó là cách làm đẹp thành phố, kể chuyện về lịch sử, về cuộc sống thường ngày, và cũng là cách thu hút du khách. Vì vậy, khi đi qua những con ngõ đầy màu sắc, bạn không chỉ đang nhìn thấy tranh vẽ, mà còn đang nhìn thấy chính cách người dân Valparaiso thể hiện cá tính, ký ức và tinh thần tự do của họ.

_DSF8218 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8219 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8220 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8221 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8222 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8223 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8224 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8225 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8227 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8228 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8229 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8230 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngoài lý do chính khiến em muốn đến Valparaíso, đó là bị mê hoặc bởi những con dốc cao quanh co, rực rỡ sắc màu như “linh hồn” của thành phố, thì còn một nguyên nhân khác cũng rất quan trọng. Đây chính là nơi gắn liền với hai sự kiện lớn trong lịch sử Chile.

Sự kiện thứ nhất là cuộc đảo chính năm 1973, do Pinochet khởi xướng. Sau đó, ông trở thành tổng thống độc tài, gây ra nhiều tội ác và duy trì quyền lực từ năm 1973 đến 1990. Về cuộc đảo chính cũng như giai đoạn Chile dưới chế độ Pinochet, mình sẽ tìm hiểu và đề cập kỹ hơn khi ghé thăm Bảo tàng Ký ức và Nhân quyền ở Santiago.

Sự kiện thứ hai, Valparaíso cũng là nơi xảy ra trận chiến quyết định trên biển trong chiến tranh Thái Bình Dương (Pacific War), cuộc chiến giữa ba quốc gia: Peru, Bolivia và Chile.

Chiến tranh Thái Bình Dương (Pacific War) là một trong những cuộc xung đột lớn và có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong lịch sử Nam Mỹ, diễn ra từ năm 1879 đến 1884 giữa ba quốc gia: Chile, Peru và Bolivia.

Nguyên nhân chính của cuộc chiến bắt nguồn từ việc tranh chấp lãnh thổ giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là natri nitrat (diêm tiêu) và guano, những nguyên liệu cực kỳ có giá trị vào thế kỷ 19, được sử dụng làm phân bón và thuốc nổ. Khu vực tranh chấp nằm ở sa mạc Atacama, vốn là vùng đất khô cằn nhưng lại chứa nguồn tài nguyên khổng lồ. Trước chiến tranh, Bolivia kiểm soát phần lớn khu vực này, nhưng nhiều công ty Chile lại đang khai thác tại đây.

Bản đồ biên giới 3 nước trước khi xảy ra cuộc chiến, Bolivia sở hữu Antofogasta nằm trong sa mạc Atacama, là nơi có trữ lượng khoáng sản rất lớn và cũng có đường bờ biển tương đối dài

before by Hieu Tran, on Flickr

Khi hầu hết các quốc gia Nam Mỹ giành được độc lập từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha vào thế kỷ 19, việc phân định biên giới vẫn còn mơ hồ, đặc biệt là tại những vùng xa xôi, dân cư thưa thớt thuộc lãnh thổ của các quốc gia mới độc lập này. Tranh chấp biên giới vùng Atacama giữa Bolivia và Chile, diễn ra tại các vùng lãnh thổ ven biển nằm trong khoảng giữa vĩ tuyến 23° và 24° Nam,chỉ là một trong số nhiều cuộc xung đột biên giới dai dẳng đã nổ ra tại Nam Mỹ.

Hiệp ước năm 1866 giữa Chile và Bolivia là một thỏa thuận quan trọng nhằm giải quyết tranh chấp lãnh thổ giữa hai quốc gia ở khu vực sa mạc Atacama, nơi giàu tài nguyên khoáng sản. Theo hiệp ước này, hai bên thống nhất lấy vĩ tuyến 24° Nam làm đường biên giới chính thức, với phần lãnh thổ phía bắc thuộc Bolivia và phía nam thuộc Chile.

Điểm đặc biệt của hiệp ước nằm ở cơ chế chia sẻ lợi nhuận: trong khu vực từ vĩ tuyến 23° đến 25° Nam, hai nước sẽ cùng nhau chia đôi nguồn thu từ thuế xuất khẩu và khai thác tài nguyên, đặc biệt là nitrat (diêm tiêu), một loại khoáng sản có giá trị rất cao vào thời điểm đó. Điều này có nghĩa là dù hoạt động kinh tế diễn ra trên lãnh thổ của nước nào, lợi nhuận vẫn phải được phân chia cho cả hai bên.

Tuy nhiên, chính cơ chế này lại gây ra nhiều bất cập trong thực tế. Việc thu thuế và phân chia lợi nhuận gặp nhiều khó khăn do thiếu minh bạch và sự nghi ngờ lẫn nhau giữa hai chính phủ. Bên cạnh đó, sự tham gia của các công ty Chile trong việc khai thác tài nguyên trên lãnh thổ Bolivia càng làm cho tình hình trở nên phức tạp và căng thẳng hơn.

Do không giải quyết được triệt để các mâu thuẫn, hiệp ước 1866 nhanh chóng bộc lộ hạn chế và buộc hai nước phải ký thêm Hiệp ước năm 1874 để điều chỉnh lại các điều khoản, đặc biệt là việc chấm dứt cơ chế chia sẻ lợi nhuận. Tuy vậy, những bất đồng vẫn tiếp tục tích tụ và cuối cùng trở thành một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Chiến tranh Thái Bình Dương (1879–1884).

Atacama_Desert_Dispute_between_Bolivia_and_Chile_(1825_-_1879).svg by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Căng thẳng leo thang khi Bolivia quyết định tăng thuế đối với các công ty Chile vào năm 1878, vi phạm một hiệp ước đã ký trước đó. Khi phía Chile phản đối, Bolivia đe dọa tịch thu tài sản của các công ty. Đáp lại, Chile đưa quân chiếm thành phố cảng Antofagasta vào năm 1879. Peru, do đã có hiệp ước liên minh bí mật với Bolivia, buộc phải tham chiến để hỗ trợ đồng minh, từ đó biến xung đột thành một cuộc chiến tranh quy mô lớn.

Giai đoạn đầu của cuộc chiến diễn ra trên biển, nơi Chile nhanh chóng giành ưu thế nhờ lực lượng hải quân mạnh hơn. Trong Chiến tranh Thái Bình Dương, Valparaíso giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với Chile, chủ yếu trên phương diện hậu cần, kinh tế và hải quân, dù bản thân thành phố không phải là chiến trường trực tiếp.

Trước hết, Valparaíso là cảng biển lớn và quan trọng nhất của Chile vào cuối thế kỷ 19. Đây là nơi tập trung phần lớn hoạt động thương mại quốc tế, đồng thời cũng là trung tâm tài chính của đất nước. Khi chiến tranh nổ ra, thành phố nhanh chóng trở thành đầu mối hậu cần chiến lược, nơi tiếp nhận vũ khí, đạn dược, tàu chiến và các nguồn cung từ nước ngoài, đặc biệt từ châu Âu.

Bên cạnh đó, Valparaíso đóng vai trò là căn cứ hậu phương cho hải quân Chile. Trong bối cảnh chiến tranh chủ yếu diễn ra trên biển ở giai đoạn đầu, lực lượng hải quân Chile – với những trận đánh nổi tiếng như Trận Iquique, phụ thuộc rất nhiều vào hệ thống hậu cần, sửa chữa tàu và điều phối lực lượng từ các cảng lớn như Valparaíso. Thành phố này là nơi tàu chiến được bảo trì, tiếp nhiên liệu và chuẩn bị cho các chiến dịch ở phía bắc.

Sau khi kiểm soát được vùng biển, Chile triển khai các chiến dịch trên bộ, tiến quân vào lãnh thổ Bolivia và Peru. Bolivia bị đánh bại sớm và gần như rút khỏi cuộc chiến từ năm 1880, để lại Peru tiếp tục chiến đấu một mình. Chile sau đó tiến sâu vào lãnh thổ Peru, thậm chí chiếm được thủ đô Lima vào năm 1881.

Cuộc chiến kết thúc vào năm 1884 với chiến thắng thuộc về Chile. Theo các hiệp ước sau đó, Chile giành được nhiều vùng lãnh thổ giàu tài nguyên từ cả Bolivia và Peru. Hệ quả lớn nhất là Bolivia mất hoàn toàn đường ra biển và trở thành quốc gia không giáp biển cho đến ngày nay, một vấn đề vẫn còn ảnh hưởng đến chính trị khu vực.

Bản đồ biên giới 3 nước trước và sau chiến tranh. Sau chiến tranh Bolivia trở thành landlock, quốc gia không có biển, còn Peru cũng bị mất phần lớn lãnh thổ phía Nam, nơi có trữ lượng khoáng sản rất lớn

EknDgM3WkAMZaXY by Hieu Tran, on Flickr

Chiến tranh Thái Bình Dương không chỉ làm thay đổi bản đồ lãnh thổ Nam Mỹ mà còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài về kinh tế, chính trị và quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực. Đây cũng là một phần quan trọng trong ký ức lịch sử và bản sắc dân tộc của cả ba quốc gia liên quan.

 

[hieutcnd]

_DSF8231 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8233 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8234 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8236 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8237 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8239 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8240 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8242 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8243 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8244 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8245 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8246 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8247 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8248 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8249 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8250 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8251 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8252 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8253 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8254 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8256 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8257 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8258 by Hieu Tran, on Flickr

Những du khách cùng cảnh ngộ với em không hiếm

_DSF8259 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8260 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8262 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8263 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8264 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8265 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8266 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8267 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8268 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Những căn nhà đầy màu sắc sặc sỡ

_DSF8269 by Hieu Tran, on Flickr

Murals ở khắp mọi nơi với đủ các chủ đề

_DSF8270 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8271 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8272 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8273 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8274 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8275 by Hieu Tran, on Flickr

Ở Valparaiso, ngoài những ngôi nhà đầy màu sức, những con ngõ dốc uốn lượn, những bức tranh tường (murals) đầy sống động thì không thể không kể đến những ascensor (thực sự em ko biết dịch sang tiếng Việt như thế nào cho chính xác nên em giữ nguyên tên)

Ascensor không chỉ là phương tiện giao thông mà còn là một phần rất đặc trưng trong đời sống và văn hóa của Valparaiso. Do địa hình gồm hàng chục ngọn đồi dốc dựng đứng hướng ra biển, việc đi lại giữa khu vực thấp (plan) và các khu dân cư trên đồi (cerro) từng là một thách thức lớn. Chính vì vậy, từ cuối thế kỷ 19, hệ thống ascensor được xây dựng để giúp người dân di chuyển nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Trong đời sống hằng ngày, ascensor giống như “thang máy công cộng” nối liền hai thế giới: phía dưới (gần với biển) là khu thương mại nhộn nhịp, phía trên là các khu dân cư đầy màu sắc. Người dân địa phương sử dụng chúng như một phần quen thuộc của nhịp sống, đi làm, đi học hay đơn giản là lên xuống đồi mà không phải leo hàng trăm bậc thang.

Đây là "nhà ga" của Ascensor Victoria, gọi là nhà ga cho oai chứ mỗi Ascensor sẽ có cái nhà bé bé mỗi đầu, trong đó là người bán vé và cũng là người vận hành luôn

_DSF8276 by Hieu Tran, on Flickr

Em định đi thử nhưng mới sực nhớ là để an toàn khi đi dạo một mình lức sáng sớm nên em ko mang ví, vì vậy chẳng có tiền mà đi