[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Đến với Patagonia, vùng đất cực nam của Châu Mỹ

[hieutcnd]

The churches organize – Giáo hội công giáo

Sau cuộc đảo chính năm 1973, khi các đảng phái bị giải tán, báo chí bị kiểm soát và xã hội dân sự gần như tê liệt, thì Giáo hội – đặc biệt là Giáo hội Công giáo – trở thành một trong số ít tổ chức còn đủ uy tín và không gian để hoạt động. Trong bối cảnh đó, các tổ chức tôn giáo không chỉ làm nhiệm vụ tinh thần, mà còn dần trở thành lá chắn bảo vệ nhân quyền.

Một trong những hành động quan trọng nhất là việc thành lập các tổ chức hỗ trợ nạn nhân. Tiêu biểu là “Vicariate of Solidarity”, trực thuộc Tổng giáo phận Santiago. Tổ chức này cung cấp hỗ trợ pháp lý cho những người bị bắt giữ, ghi chép và lưu trữ các trường hợp vi phạm nhân quyền, giúp gia đình tìm kiếm người thân bị mất tích và cung cấp nơi trú ẩn và hỗ trợ nhân đạo

Trong bối cảnh chính quyền phủ nhận hoặc che giấu các hành vi đàn áp, việc ghi lại sự thật của các tổ chức tôn giáo trở thành nguồn tư liệu cực kỳ quan trọng cho các cuộc điều tra sau này.

Ngoài ra, các nhà thờ còn đóng vai trò như không gian an toàn hiếm hoi. Nhiều người chạy trốn đã tìm đến nhà thờ để tránh bị bắt. Dù không phải lúc nào cũng đảm bảo an toàn tuyệt đối, nhưng sự hiện diện của Giáo hội khiến chính quyền phải dè chừng hơn trong việc can thiệp trực tiếp.

Các lãnh đạo tôn giáo cũng lên tiếng công khai chống lại bạo lực và vi phạm nhân quyền. Những bài giảng, tuyên bố và thông điệp của họ thường mang tính đạo đức mạnh mẽ, kêu gọi tôn trọng phẩm giá con người. Trong một xã hội bị kiểm duyệt, đây là một trong số ít tiếng nói công khai dám thách thức quyền lực.

PXL_20251230_193505769 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Những nhóm gia đình nạn nhân (Family and victim’s groups): kể về sự hình thành của các nhóm gia đình nạn nhân, một trong những lực lượng bền bỉ và cảm động nhất trong cuộc đấu tranh đòi sự thật dưới chế độ Augusto Pinochet. Khi nhiều người bị bắt, bị giết hoặc “biến mất” mà không có bất kỳ thông tin nào, chính gia đình họ, đặc biệt là các bà mẹ, người vợ, đã đứng lên tổ chức, từ những nỗi đau riêng lẻ thành một phong trào tập thể.

Họ cùng nhau thu thập thông tin, chia sẻ manh mối, đến các cơ quan nhà nước, nhà tù, bệnh viện để tìm kiếm người thân, dù phần lớn thời gian chỉ nhận được im lặng hoặc phủ nhận. Dần dần, các nhóm này không chỉ tìm kiếm cá nhân mà còn đòi hỏi trách nhiệm từ chính quyền, yêu cầu công khai sự thật về những người mất tích. Những hình ảnh quen thuộc như cầm ảnh người thân, tuần hành trong im lặng hay tụ tập trước các tòa nhà công quyền đã trở thành biểu tượng của thời kỳ này.

Điều đáng chú ý là họ hoạt động trong điều kiện vô cùng nguy hiểm, luôn đối mặt với giám sát, đe dọa và thậm chí bị bắt giữ. Tuy vậy, chính sự kiên trì và tính chính nghĩa của họ đã khiến phong trào ngày càng được chú ý, cả trong nước lẫn quốc tế. Họ không chỉ tìm người thân, mà còn góp phần lưu giữ ký ức và chứng cứ, trở thành nguồn thông tin quan trọng cho các cuộc điều tra nhân quyền sau này.

PXL_20251230_193517004.MP by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Phong trào phụ nữ (Women for Life Movement), thể hiện vai trò nổi bật của phụ nữ trong cuộc đấu tranh ôn hòa chống lại chế độ Augusto Pinochet. Khi xã hội bị kiểm soát chặt chẽ và nhiều hình thức phản kháng bị đàn áp, các nhóm phụ nữ đã đứng lên, biến những hành động tưởng chừng giản dị thành tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền sống, quyền con người và chấm dứt bạo lực.

Phong trào này quy tụ nhiều tầng lớp: các bà mẹ có con bị bắt hoặc mất tích, người vợ của tù nhân chính trị, cùng những phụ nữ hoạt động xã hội. Họ tổ chức các cuộc biểu tình ôn hòa, tuần hành, thắp nến, hát và sử dụng những biểu tượng đời thường để truyền đi thông điệp. Chính sự mềm mỏng nhưng kiên định này khiến họ khó bị đàn áp công khai như các nhóm chính trị, đồng thời tạo được sự đồng cảm rộng rãi trong xã hội.

Một điểm đặc biệt là họ đã biến vai trò truyền thống của phụ nữ, chăm sóc gia đình, thành nền tảng cho hành động chính trị. Khi họ lên tiếng, đó không chỉ là phản kháng, mà còn là lời khẳng định rằng bạo lực và mất tích không thể được chấp nhận trong bất kỳ xã hội nào. Những hình ảnh phụ nữ cầm ảnh người thân, im lặng đứng giữa quảng trường hay cùng nhau cất tiếng hát đã trở thành biểu tượng mạnh mẽ của thời kỳ này.

Dù đối mặt với nguy cơ bị theo dõi, đe dọa và trấn áp, phong trào vẫn duy trì được sức sống nhờ sự đoàn kết và tính nhân văn sâu sắc. Họ không chỉ đấu tranh cho người thân mình, mà còn cho tất cả những nạn nhân khác, góp phần tạo nên một mạng lưới xã hội rộng lớn đòi hỏi sự thật và công lý.

PXL_20251230_193618967.MP by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà hát Teatro Caupolicán: Trong lịch sử chính trị hiện đại của Chile, nhà hát Teatro Caupolicán giữ một vị trí đặc biệt như một không gian tập hợp công chúng và biểu tượng của đời sống ch.ính trị, xã hội.

Trước cuộc đ.ảo chính do Augusto Pinochet lãnh đạo, Teatro Caupolicán thường xuyên tổ chức các cuộc mít-tinh lớn, nơi các lực lượng chính trị huy động sự ủng hộ của quần chúng. Trong những năm đầu thập niên 1970, Chile dưới thời Tổng thống Salvador Allende trải qua sự phân cực sâu sắc. Các cuộc tập hợp tại Teatro Caupolicán phản ánh sự đối đầu giữa các nhóm ủng hộ và ph.ản đối chính phủ. Nhà hát trở thành nơi diễn ra các bài phát biểu chí.nh trị, các hoạt động vận động quần chúng, và cả những thông điệp mang tính tuyên truyền trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế và xã hội ngày càng gia tăng.

Sau khi quân đội nắm quyền, chế độ Pinochet nhanh chóng kiểm soát các không gian tụ tập đông người. Những địa điểm như Teatro Caupolicán không còn là diễn đàn ch.ính trị tự do nữa mà trở thành không gian bị giám sát chặt chẽ.

Trong những năm đầu của ch.ế độ, các sự kiện công cộng được tổ chức tại nhà hát phải được chí.nh quyền cho phép. Một số chương trình mang tính tuyên truyền hoặc ủng hộ chính qu.yền quân sự được tổ chức nhằm thể hiện sự “ổn định” và tính chính danh của ch.ế độ. Hoạt động chí.nh trị đối lập hầu như bị cấm.

Đến đầu và giữa thập niên 1980, khi khủng hoảng kinh tế và áp lực quốc tế gia tăng, phong trào xã hội bắt đầu hồi sinh. Teatro Caupolicán trở thành một trong những nơi hiếm hoi tổ chức các buổi hòa nhạc phản kháng, sự kiện văn hóa mang thông điệp dân chủ, và các cuộc gặp gỡ của phong trào đối lập.

Những sự kiện này không hoàn toàn tự do, thường bị theo dõi, kiểm soát hoặc đe dọa, nhưng chúng đánh dấu sự tái xuất của tiếng nói xã hội ch.ống lại ch.ế đ.ộ.

PXL_20251230_193911126.MP by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Phong trào Công đoàn và vụ ám sát lãnh đạo công đoàn Tucapel Jiménez

Trước cuộc đảo chính quân sự năm 1973, công đoàn tại Chile là lực lượng xã hội mạnh mẽ. Người lao động không chỉ đấu tranh về tiền lương và điều kiện làm việc mà còn tham gia sâu vào đời sống chính trị quốc gia. Công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi xã hội và thúc đẩy d.ân chủ.

Sau khi quân đội lên nắm quyền, chế độ Pinochet coi phong trào lao động độc lập là một mối đe dọa trực tiếp. Chính quyền tiến hành giải tán nhiều liên đoàn lao động, cấm đình công và hoạt động tập thể, bắt giữ, tr.a tấn hoặc lưu đày nhiều lãnh đạo công đoàn, thay thế các tổ chức độc lập bằng công đoàn do nhà nước kiểm soát. Phong trào công đoàn từ một lực lượng chính trị lớn trở thành mục tiêu đàn áp.

Tucapel Jiménez là chủ tịch Hiệp hội Nhân viên Nhà nước Chile và là một trong những lãnh đạo công đoàn nổi bật nhất trong thời kỳ độ.c tài. Ông đại diện cho một hình thức phản kháng đặc biệt không vũ trang, mang tính dân sự, dựa trên tổ chức xã hội và pháp lý.

Jiménez tích cực vận động khôi phục quyền công đoàn, trả tự do cho t.ù nh.ân ch.ính tr.ị, tái lập các th.ể ch.ế d.ân ch.ủ. Chính vì vậy, ông trở thành biểu tượng của phong trào lao động đ.ối l.ập với ch.ế đ.ộ.

Ngày 25 tháng 2 năm 1982, Tucapel Jiménez bị bắt cóc và sau đó được phát hiện đã bị sát hại dã man ở ngoại ô Santiago. Cuộc điều tra sau này cho thấy vụ ám sát có liên quan đến các thành viên cơ quan tình báo quân sự, một phần của mạng lưới đàn áp nhằm gieo rắc sợ hãi trong phong trào lao động, ngăn chặn sự phục hồi của xã hội dân sự, gửi thông điệp rằng mọi hình thức phản kháng đều có thể bị trừng phạt.

Vụ việc gây chấn động xã hội Chile vì Jiménez không phải là lãnh đạo vũ trang hay ch.ính t.rị gia cực đoan, mà là một nhà lã.nh đạ.o lao động ôn hòa.

Trái với mong đợi của chí.nh quyền, tang lễ của Jiménez biến thành một cuộc biểu tình ngầm. Hàng nghìn người lao động tham dự bất chấp sự giám sát của lực lượng an ninh. Công đoàn, công chức và các nhóm xã hội dân sự cùng xuất hiện. Các khẩu hiệu đòi công lý và dân chủ bắt đầu xuất hiện trở lại nơi công cộng.

Trong bối cảnh biểu tình bị cấm, đám tang trở thành một trong những hình thức phản kháng hiếm hoi.

Sau vụ ám sát, phong trào lao động không tan rã mà ngược lại nhiều tổ chức công đoàn bắt đầu phối hợp chặt chẽ hơn, các mạng lưới bí mật giữa công nhân, sinh viên và giáo hội được mở rộng, ý thức rằng đàn áp là có hệ thống khiến các nhóm đối lập xích lại gần nhau. Jiménez trở thành biểu tượng chung, vượt qua chia rẽ chính trị trước đó.

Từ năm 1983 trở đi, Chile chứng kiến làn sóng “Jornadas de Protesta Nacional”, các ngày phản kháng toàn quốc, nơi mọi người đình công, biểu tình khu phố, phản đối chính sách kinh tế và đàn áp chính trị.

PXL_20251230_194150098 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Những người biểu tình bị thiêu sống

Từ đầu thập niên 1980, Chile rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng do thất nghiệp tăng cao, bất bình xã hội lan rộng, dẫn đến phong trào phản kháng ch.ống ch.ế đ.ộ gia tăng. Các cuộc ph.ản khá.ng toàn quốc xuất hiện, đặc biệt mạnh trong giới trẻ ở các khu lao động đô thị. Thanh thiếu niên trở thành một lực lượng nổi bật trong các cuộc bi.ểu tì.nh đường phố.

Vào ngày 2 tháng 7 năm 1986, trong một cuộc đình công toàn quốc chống lại ch.ế đ.ộ độ.c t.ài Pinochet, một nhóm binh lính thuộc quân đội Chile đã chặn đường và bắt giữ hai thanh niên trẻ đang tham gia biể.u t.ình tại Santiago:

Rodrigo Rojas de Negri (19 tuổi): Một nhiếp ảnh gia vừa trở về từ Mỹ.
Carmen Gloria Quintana (18 tuổi): Một sinh viên đại học.

Theo các lời chứng và hồ sơ tại bảo tàng, hai thanh niên này đã bị binh lính đ.ánh đ.ập d.ã m.an, đổ xăng lên người và châm lửa đốt sống. Sau đó, những kẻ thủ ác đã bọc họ vào chăn, đưa lên xe quân sự và bỏ mặc họ tại một mương nước ở ngoại ô thành phố Santiago để mặc cho họ chết.

Rodrigo Rojas : Đã tử vong 4 ngày sau đó do vết bỏng quá nặng (chiếm 65% cơ thể).
Carmen Gloria Quintana: May mắn sống sót nhưng bị bỏng nghiêm trọng (62% cơ thể) và phải trải qua hàng chục cuộc phẫu thuật đau đớn để hồi phục

Trong nhiều thập kỷ, quân đội Chile đã cố gắng che đậy sự việc bằng cách tuyên bố rằng các thanh niên này vô tình làm đổ bom xăng mang theo người. Tuy nhiên, vào năm 2015, một cựu binh lính đã phá vỡ "bức tường im lặng", dẫn đến việc kết án nhiều sĩ quan và binh lính có liên quan

PXL_20251230_194249591 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Những ngày biểu tình rực lửa năm 1984 và cái chết thương tâm của linh mục người Pháp André Jarlan

Trong giai đoạn 1983–1984, Chile chứng kiến làn sóng biểu tình mạnh mẽ trên toàn quốc do cuộc khủng hoảng kinh tế và sự phản đối áp bức chính trị. Ban đầu xuất phát từ bất mãn kinh tế – thất nghiệp, bất bình đẳng – nhưng nhanh chóng lan rộng thành phong trào chính trị đòi chấm dứt chế độ quân sự. Người dân biểu tình bằng nhiều hình thức: đình công, xuống đường, gõ nồi chảo (cacerolazo), dựng rào chắn trên đường phố. Không khí lúc này vừa căng thẳng vừa đầy quyết tâm, khi ngày càng nhiều người dám công khai bày tỏ sự phản đối.

André Jarlan: Là một linh mục người Pháp (43 tuổi) phục vụ tại giáo xứ La Victoria, một trong những khu dân cư nghèo và chịu nhiều áp bức nhất ở Santiago. Ông nổi tiếng với công việc giúp đỡ thanh niên cai nghiện và bảo vệ cộng đồng khỏi sự đàn áp của cảnh sát. Trong một cuộc đàn áp biểu tình dữ dội, cảnh sát (Carabineros) đã nổ súng vào ngôi nhà giáo xứ tại La Victoria. Cha Jarlan bị một viên đạn xuyên qua tường gỗ, bắn trúng đầu khi ông đang ngồi đọc Kinh Thánh tại bàn làm việc. Ông tử vong ngay lập tức

Cái chết của ông gây chấn động mạnh, bởi ông là một nhân vật tôn giáo, biểu tượng của hòa bình và sự bảo vệ người nghèo. Sự kiện này nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi Chile, thu hút sự chú ý của quốc tế và làm gia tăng chỉ trích đối với chính quyền. Trong nước, cái chết của André Jarlan trở thành biểu tượng cho sự phi lý của bạo lực: ngay cả những người không trực tiếp tham gia đối đầu cũng có thể trở thành nạn nhân. Đồng thời, nó cũng củng cố thêm tinh thần đoàn kết giữa các phong trào xã hội, đặc biệt là sự gắn kết giữa cộng đồng dân nghèo và các tổ chức tôn giáo, tạo ra một làn sóng phản đối quốc tế mạnh mẽ và thúc đẩy sự đoàn kết của phe đối lập trong những năm cuối của thời kỳ độc tài.

PXL_20251230_194510856 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_194519820 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Slit-Throat Case (Vụ án “cắt cổ”)

Vụ việc xảy ra năm 1985, khi ba người bị lực lượng an ninh bắt cóc: José Manuel Parada (nhà hoạt động nhân quyền), Manuel Guerrero (giáo viên, lãnh đạo công đoàn) và Santiago Nattino (họa sĩ). Họ đều là những người có liên hệ với phong trào đ.ối lập và các tổ chức xã hội. Sau khi bị bắt, cả ba bị tr.a t.ấn và s.át h.ại dã man; thi thể của họ được tìm thấy với dấu vết bị cắt cổ, gây rúng động dư luận trong và ngoài nước.

Điều khiến vụ án này trở nên đặc biệt là tính chất công khai và t.àn b.ạo của nó. Không còn là những vụ “biến mất” trong im lặng, đây là một thông điệp trực diện, cho thấy mức độ sẵn sàng sử dụng bạo lực để trấn áp bất kỳ ai bị xem là đối lập. Tuy nhiên, chính sự tàn bạo này lại phản tác dụng: vụ án đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ trong xã hội Chile.

Dưới áp lực lớn từ công chúng, giáo hội và cộng đồng quốc tế, chính quyền buộc phải điều tra. Kết quả cho thấy các thủ phạm thuộc lực lượng an ninh, cụ thể là một đơn vị của cảnh sát quốc gia. Đây là một trong những trường hợp hiếm hoi trong thời kỳ đó mà sự thật được đưa ra ánh sáng phần nào, và một số người liên quan bị truy tố. Vụ án vì thế trở thành bước ngoặt, làm suy giảm tính chính danh của chế độ và củng cố niềm tin rằng việc đòi hỏi công lý là có thể.

PXL_20251230_194830383 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_194704319.MP by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Xã hội đứng trước lựa chọn: tiếp tục đ.ộc t.ài hay chuyển sang d.ân ch.ủ (Authoritarian Continuity or Democracy)

Cuối thập niên 1980, sau nhiều năm đàn áp nhưng cũng là thời điểm phong trào phản kháng đã lan rộng và ngày càng mạnh mẽ. Các cuộc biểu tình, đình công và hoạt động xã hội diễn ra thường xuyên, trong khi áp lực quốc tế về nhân quyền ngày càng gia tăng. Nền kinh tế dù có cải thiện ở một số mặt nhưng vẫn để lại nhiều bất bình đẳng, khiến sự bất mãn trong xã hội không ngừng tích tụ. Tất cả tạo nên một tình thế mà chế độ không thể duy trì như cũ, nhưng cũng chưa chắc đã sụp đổ ngay lập tức.

Chính trong bối cảnh đó, Hiến pháp 1980 đặt ra một lộ trình: tổ chức trưng cầu dân ý vào năm 1988 để quyết định việc kéo dài hay chấm dứt quyền lực của Pinochet. Điều này biến lựa chọn chính trị thành một cuộc quyết định tập thể của toàn dân, một điều hiếm thấy sau nhiều năm không có bầu cử tự do.

Xã hội Chile lúc này bị chia thành hai xu hướng rõ rệt. Một bên là những người ủng hộ “continuity” (tiếp tục), cho rằng chế độ quân sự đã mang lại ổn định và phát triển kinh tế, và lo ngại rằng thay đổi đột ngột có thể dẫn đến hỗn loạn. Bên còn lại là những người ủng hộ dân chủ, nhấn mạnh đến quyền tự do, công lý và chấm dứt vi phạm nhân quyền. Điều đặc biệt là sự đối lập này không chỉ tồn tại ở cấp chính trị, mà còn đi sâu vào từng gia đình, từng cộng đồng.

Bầu không khí vừa hy vọng vừa lo lắng: hy vọng về một sự thay đổi, nhưng cũng sợ hãi về những gì có thể xảy ra nếu đối đầu leo thang. Đây không phải là một lựa chọn dễ dàng, mà là một quyết định mang theo rủi ro lớn đối với cả cá nhân và xã hội.

PXL_20251230_195030376.MP by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Kêu gọi người dân di bỏ phiếu cho cuộc trung cầu dân ý năm 1988

Sau nhiều năm không có bầu cử tự do, việc đăng ký cử tri trở thành một hành động mang ý nghĩa chính trị mạnh mẽ. Hàng triệu người Chile, đặc biệt là giới trẻ và những người trước đây bị gạt ra ngoài đời sống chí.nh t.rị, đã xếp hàng đăng ký, như một cách khẳng định quyền công dân của mình. Không khí lúc này rất đặc biệt: vừa háo hức, vừa lo lắng, bởi dù có cơ hội bỏ phiếu, nhiều người vẫn nghi ngờ liệu quá trình này có thực sự công bằng hay không.

Song song với đó là sự bùng nổ của các chiến dịch vận động. Hai phe rõ rệt được hình thành:

• Phe ủng hộ tiếp tục chế độ (thường gắn với “Sí”)
• Phe kêu gọi chấm dứt chế độ và chuyển sang dân chủ (“No”)

Các chiến dịch diễn ra trên nhiều mặt trận: từ áp phích, tờ rơi, các cuộc gặp gỡ cộng đồng đến truyền hình. Đặc biệt, chiến dịch “No” đã tận dụng hiệu quả truyền thông với thông điệp tích cực, nhấn mạnh hy vọng, tương lai và sự đoàn kết, thay vì chỉ tập trung vào nỗi đau quá khứ. Những hình ảnh vui tươi, bài hát, khẩu hiệu sáng tạo đã giúp thu hút đông đảo người dân tham gia.

Một điểm đáng chú ý là lần đầu tiên sau nhiều năm, không gian công cộng dần được “mở lại”. Người dân bắt đầu thảo luận chính trị, bày tỏ quan điểm và tham gia hoạt động tập thể một cách công khai hơn. Dù vẫn còn sự giám sát và kiểm soát, xã hội Chile lúc này đã có dấu hiệu “thở” trở lại. Tất cả tạo nên cảm giác về một xã hội đang thức tỉnh, chuyển từ sợ hãi sang tham gia.

PXL_20251230_195035476 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_195107607 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Chiến thắng của phe “No” (Triumph of the “No” vote): bước ngoặt chấm dứt chế độ Augusto Pinochet.

Cuộc trưng cầu dân ý ngày 5 tháng 10 năm 1988 là một cột mốc lịch sử, đánh dấu sự sụp đổ của chế độ độc tài quân sự Augusto Pinochet bằng con đường hòa bình.

Kết quả cuối cùng: Với sự tham gia kỷ lục của hơn 90% cử tri đăng ký, phe "NO" đã giành chiến thắng với 55,99% số phiếu bầu, so với 44,01% của phe "SI". Kết quả này buộc Pinochet phải tuân theo hiến pháp do chính ông ta tạo ra và tổ chức bầu cử tự do vào năm 1989.

Chiến dịch "Rainbow" (Cầu vồng): Phe đối lập (Concertación de Partidos por el NO) đã sử dụng biểu tượng cầu vồng để đại diện cho sự đa dạng của 17 đảng phái khác nhau cùng hợp lực. Thông điệp cốt lõi là "La alegría ya viene" (Niềm vui đang đến), tập trung vào tương lai tươi sáng thay vì chỉ khơi gợi những đau thương từ quá khứ.

Đêm lịch sử tại Santiago: Khi các con số đầu tiên cho thấy ưu thế của phe "NO", chính quyền đã cố gắng trì hoãn việc công bố kết quả. Tuy nhiên, các thành viên trong chính phủ quân sự như Tướng Fernando Matthei đã thừa nhận thất bại trước truyền thông ngay khi bước vào dinh La Moneda, dập tắt mọi âm mưu lật ngược thế cờ của Pinochet.

Bước ngoặt chấm dứt đ.ộc tài: Chiến thắng này đã dẫn đến cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 12 năm 1989, nơi ứng cử viên dân chủ Patricio Aylwin đắc cử, chính thức kết thúc 17 năm cai trị của quân đội vào tháng 3 năm 1990.

PXL_20251230_195440035 by Hieu Tran, on Flickr

Trong bảo tàng còn trưng bầy các tư liệu về các sự kiện của những ngày cuối cùng của Pinochet trong cương vị tổng thống. Ông đã có những hành động bí mật nhằm lật ngược tình thế. Một trong những kế hoạch được tình báo Mỹ năm bắt đượ, đó là Pinochet đã chuẩn bị trong trường hợp phe "No" chiến thắng, phía chính quyền cho những người đi trưng cầu dân ý (cài cắm) gây bạo loạn để lấy cớ thiết quân luận, ban bố tình trạng khẩn cấp để trấn án phe đối lập và duy trì quyền lực. Tuy nhiên dưới sức ép ngoại giao của Mỹ và một số nước, cũng như một số tướng lĩnh cấp cao quân đội không hợp tác nên kế hoạch này không thành

PXL_20251230_195508197 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_195513414 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_195545832 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Rời bảo tàng lúc này đã khá muộn, nhà em tìm quán ăn ở gần đó để ăn tối trước khi quay về nhà nghỉ lấy đồ và ra bến xe để đi Puerto Montt

Đi dọc phố cứ ngỡ như đang đi ở Lý Thường Kiệt hay Trần Hưng đạo ở nhà, cũng các biệt thự kiểu Pháp, những tán cây cổ thụ đan xen vào nhau

_DSF8800 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8801 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8802 by Hieu Tran, on Flickr

Quán rất xinh, ngồi ngoài vỉa hè với những ánh nắng chiều muộn xiên qua những kẽ lá của hàng cây cổ thụ lên ảnh rất đẹp

_DSF8805 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

PXL_20251230_202908307 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8806 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8807 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8808 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8809 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8810 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8811 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8812 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8814 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8816 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8817 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8818 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

_DSF8819 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8820 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_204848664 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_204853033 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_204928184 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_205255492 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Cũng giống như nước mình, Chile với địa lý trải dải từ Bắc xuống Nam nhưng lại rất hẹp chiều ngang bởi vậy việc phát triển các tuyến giao thông dọc trục trở nên thuận lợi, và xe bus trở thành phương tiện lý tưởng để kết nối các thành phố. Hệ thống đường bộ chạy xuyên suốt chiều dài đất nước với chất lượng tốt, giúp xe bus di chuyển nhanh, ổn định và đúng giờ. So với máy bay, chi phí đi bus rẻ hơn đáng kể, phù hợp với đa số người dân và sinh viên, trong khi đường sắt liên tỉnh lại không phát triển mạnh, khiến lựa chọn thay thế không nhiều. Bên cạnh đó, các hãng xe cạnh tranh nhau mạnh mẽ, không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ với các loại ghế ngả sâu gần như giường nằm, tiện nghi giải trí và phục vụ trên xe, mang lại trải nghiệm thoải mái cho cả những chuyến đi kéo dài hàng chục tiếng. Chính vì vậy, đi xe bus đường dài đã trở thành một phần quen thuộc trong văn hóa di chuyển của người Chile.

Bến xe bus trung tâm rất đông

PXL_20251230_223055473 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251230_223059857 by Hieu Tran, on Flickr

Bé con nằm trên vali trong lúc đợi xe bus

PXL_20251230_223603957 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Lúc lựa chọn phương tiện di chuyển xem bus đêm nhà mẹ em cũng đắn đo mãi. Vì sợ là ngủ trên xe sẽ lạ và khó ngủ. Nhưng sau khi cân nhắc thiệt hơn thì nhà em vẫn quyết định đi xe buýt đêm. Có rất nhiều cái tiện lợi, thứ nhất laf đỡ được một tiền một đêm khách sạn , thứ hai tất nhiên là đỡ được chút tiền nếu so với đi máy bay. Tuy nhiên cái lợi lớn nhất là thời gian vừa tận dụng được thời gian ngủ ban đêm vừa đỡ mất thời gian di chuyển và đợi chờ ở sân bay sân bay

Để cho chắc ăn thì em phải mang đi cả cái bịt tai, mua cả tai nghe và mua cả cái che mắt. Nhưng hóa ra em nhầm, vì cả nhà ngủ trên xe buýt rất ngon. Phần vì xe rất tiện nghi, ghế to và ngả ra như giường, có rèm che bốn phía, cộng thêm đi cả ngày mệt nên cả nhà em ngủ một mạch đến tận sáng luôn.

PXL_20251230_230442572 by Hieu Tran, on Flickr

Xe chạy đúng 12 tiếng từ 8 giờ tối đến 8:00 sáng hôm sau thì đến Puerto Montt, vé di chuyển hết tầm 50 đô/người

bus by Hieu Tran, on Flickr

Trái ngược với sự đông đúc, nhộn nhịp của Santiago, vùng Chilean Lake District lại mang một sắc thái hoàn toàn khác: yên bình và thư thái, nơi núi non, hồ nước, biển cả hòa quyện cùng những thung lũng ngập tràn hoa cỏ và đàn gia súc thong dong.

Ảnh chụp qua cửa sổ của xe bus

PXL_20251231_101738923 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_105318377 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_105320101 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngày 11: Puerto Montt - Achao - Castro

Bến xe bus quay ra biển

PXL_20251231_120404001 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_120405873 by Hieu Tran, on Flickr

Cả nhà tranh thủ đánh răng rửa mặt ở bến xe và lấy quần áo dài ra mặc vì ở đây nhiệt độ chỉ chưa đến 20 độ, trong khi ở Santiago nhiệt độ là 32 độ

Xong thì gọi người cho thuê xe mang xe đến để bắt đầu hành trình ra Chilean Lake District. Nhưng việc đầu tiên là phải ăn sáng cái đã. Vợ em tìm được quán này dọc đường đi

PXL_20251231_124856556 by Hieu Tran, on Flickr

Có vẻ quán chuyên phục vụ các lái xe đường dài

PXL_20251231_124858187 by Hieu Tran, on Flickr

Cách bài trí cũng giống y hệt các quán cơm phục vụ cánh xe tải ở nhà mình

PXL_20251231_124929232 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_124938673 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Mới sáng sớm nên quán có đúng 1 món duy nhất là cơm gà
Cả chú quán và nhân viên phục vụ đều siêu dễ thương và rất hiếu khách.

PXL_20251231_125103431 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_124955117 by Hieu Tran, on Flickr

Quán có 2 em nhân viên người Venezuala. Em tiếc hùi hụi, vì hôm nhà em đến đây là đúng ngày 31/12/2025 tức là chỉ đúng 3 ngày sau, ngày 3/1/2026 thì đặc nhiệm Mỹ lẻn vào tận giường ngủ tóm tổng thống Nicolás Maduro. Hix giá mà nó tóm sớm vài ngày chắc là em sẽ có chuyện để mà hỏi các bạn ấy

PXL_20251231_125532740 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251231_130110711 by Hieu Tran, on Flickr