[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

Thằng con nhìn thấy đồ ăn Uzbekistan thì rất hào hức, nó cứ thấy thức ăn là sáng mắt, thấy thức ăn lạ nữa thì xếch ngược mặt lên vì thích thú

PXL_20260629_055751134 by Hieu Tran, on Flickr

Cu cậu đâu biết rằng 10 ngày chông gai phía trước đang chờ cu cậu. Sang đến Uzbekistan và Tajikistan, ăn nhiều đồ từ sữa, bụng cậu ko kịp thích nghi, suốt ngày kêu đau bụng. Đi chơi chỉ lo kiếm chỗ nào đi ị

Sân bay Tashkent nhìn khs quê mùa với những tòa nhà xù xì góc cạnh vuông vức đúng với kiến trúc Sô Viết

PXL_20260629_111917486 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_112449667 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_112517052 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Về cơ bản Uzbekistan vẫn là nhà nước đ.ộ.c t.à.i bởi vậy các bạn cấm tiệt drone. Ông nào mang mà ko khai báo ngoài bị tịch thu còn có thể bị phạt tiền và ngồi tù. Bởi vậy mà em phải bán rẻ cái drone của em để sau này sang Kyrgyzstan mua cái mới, xót hết cả mề.

Ra khỏi sân bay, việc đầu tiên là mua 2 cái Sim, Sim khá rẻ 5,4 đô/cái/30 ngày, mỗi Sim dc 50Gb data

PXL_20260629_115824800 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_115834117 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_115830749 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_120836840 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Có Sim xong hào hứng bật app Yandex để gọi taxi. Hix, bật lên thì mới thấy app này hơi bị... ngu, nó ko có chế độ chọ xe 7 chỗ, chỉ có mấy lựa chọn ecomomy, comfort hay luxury. Mà nhà em thì mang nhiều đồ, lúc ra hỏi mấy chú an ninh sân bay làm thế nào để gọi xe 7 chỗ thì mới dc biết sẽ ko có lựa chọn xe 7 chỗ. Nhưng các chú ấy mách, mày có thể đặt xe điện, cốp sẽ rộng thì may ra để hết đồ. Sau này đi em mới hiểu, sở dĩ xe điện cốp rộng hơn so với xe xăng vì rất nhiều xe xăng bên này họ lắp thêm cái bình đựng khí nén tự nhiên chạy cho tiếp kiệm, cái bình to tổ bố đặt sau cốp, nhiều xe choán hết cả chỗ để đồ trong cốp xe.

Nhà em nghe theo, đặt xe điện, nhưng xe điện đến họ nhìn đống đồ nói ko chở dc (thế là bị trừ 1000 som do đặt mà ko đi). Định đặt 2 xe nhưng điện thoại vợ em lại chưa cài Yandex, lúc này có 1 chú có xe to, kiểu chuyên chở dịch vụ sân bay đến, chú ấy mời chào, xe tao to, tao chở dc hết, mày trả tao $20 là OK. Mặc cả 1 hồi, chú ấy bảo 15 đô là giá thấp nhất. Biết là giá cao, vì mỗi xe nếu đặt ở Yandex chỉ hét tầm 4 đô, nhưng thôi nhà em tặc lười, đắt chút nhưng đi với nhau. Dù gì thì cũng lần đầu tiên đến đất nc này, đi với nhau cho an tâm

PXL_20260629_123758201 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Thực ra thời điểm lý tường nhất để đến Uzbekistan đó là những lúc giao mùa, từ tháng 4 đến đầu tháng 6, hoặc từ tháng 9 đến đầu tháng 11, lúc này nhiệt độ sẽ dao động từ 15-30 độ. Thời điểm nên tránh đó là mùa hè, vì ở đây khí hậu sa mạc, mùa hè thường nắng nóng trên 40 độ, thậm chí lên đến 45 độ. Nhưng dở cho nhà em là, cái là nếu đi sớm, như cuối tháng 5 thì đầu tháng 6 thì lúc đó Kyrgyzstan và Tajikistan sẽ vẫn còn rất lạnh, những nơi ở tọa độ cao như hồ Song Kul thậm chí họ còn chưa mở đường cho xe qua. Bởi vậy sau một hồi cân nhắc thì nhà em vãn quyết định đi cuối tháng 6, mặc dù biết trước là sẽ phải chuẩn bị tinh thần đối diện với nắng, nóng gay gắt. Lúc tìm hiểu lịch trình đi chơi, bọn AI nó toàn khuyên đi chơi từ sáng sớm, đến 11h là về khách sạn, nghỉ đến 4h chiều mới ra ngoài chơi tiếp . Lúc em bảo là tao đi với con nhỏ 4 tuổi, nó đổi ý khuyên đi đến 10h sáng thôi, còn chiều 5h chiều mới nên ra ngoài

Nhưng thực sự là nhà em còn hơn cả số độc đắc, hôm trc nhà em đến Uzbekistan xem nhiệt độ là 42 độ, nhưng nhà em sang ở 6 ngày, đúng là 6 ngày bất thường (theo lời của chủ nhà và các bạn tour guide), tự nhiên nhiệt độ tụt hẳn xuống, nóng nhất trong ngày chỉ là 32 độ. Bạn tour guide ở Bukhara còn nói đùa, bọn mày còn may mắn hơn cả trúng Jackpot

Vài hình ảnh trên đường từ sân bay về khách sạn

PXL_20260629_123248824 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260629_123917907 by Hieu Tran, on Flickr

Về gần đến khách sạn, gặp mấy bạn này, bắt chuyện, biết đến từ Việt Nam, các bạn ấy bảo good friends

PXL_20260629_124922888 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một chi tiết khá thú vị mà hầu như du khách nào cũng dễ nhận ra đó là hầu như toàn bộ xe ô tô ở Uzbekistan mang nhãn hiệu Chevrolet. Đây là kết quả của một chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô được chính phủ Uzbekistan xây dựng từ ngay sau khi nước này đ.ộc l.ập năm 1991. Năm 1992, chính phủ Uzbekistan hợp tác với tập đoàn Hàn Quốc Daewoo thành lập liên doanh Uz-DaewooAuto, sau đó xây dựng nhà máy ô tô lớn tại thành phố Asaka.

Sau khi Daewoo gặp khủng hoảng và sụp đổ vào đầu những năm 2000, General Motors (GM) mua lại phần lớn hoạt động ô tô của Daewoo. Năm 2008, liên doanh tại Uzbekistan được đổi thành GM Uzbekistan, và những chiếc xe sản xuất trong nước dần chuyển sang mang thương hiệu Chevrolet. Nhiều mẫu Chevrolet mà người Uzbekistan sử dụng ngày nay thực chất có nguồn gốc kỹ thuật từ những dòng xe Daewoo trước đây.

Chính phủ Uzbekistan trong nhiều năm đã áp dụng chính sách b.ảo h.ộ mạnh ngành sản xuất ô tô trong nước. Xe sản xuất tại Uzbekistan được hưởng nhiều lợi thế, trong khi xe nhập khẩu phải chịu các loại thuế và chi phí khiến giá thành cao hơn đáng kể (chắc kiểu thuế tiêu thụ đặc biệt như ở nhà mình ). Điều này khiến người dân gần như không có nhiều lựa chọn nếu muốn mua một chiếc xe mới với giá hợp lý. Chevrolet vì thế dần trở thành thương hiệu xe phổ biến nhất và gần như trở thành “xe quốc dân” của Uzbekistan. Và càng nhiều Chevrolet được sử dụng thì càng có nhiều gara sửa Chevrolet, phụ tùng càng dễ tìm và rẻ hơn, người mua xe cũ cũng dễ bán lại, từ đó người dân tiếp tục mua Chevrolet.

Ngày nay thị trường đã bắt đầu thay đổi. Uzbekistan đang mở cửa hơn cho các hãng nước ngoài, đặc biệt là BYD, Kia, Hyundai và một số thương hiệu Trung Quốc khác. Tuy nhiên, Chevrolet vẫn chiếm vị trí áp đảo nhờ mạng lưới sản xuất, sửa chữa và phụ tùng đã được xây dựng trong suốt hơn 30 năm.

PXL_20260629_125116492 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5426 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà em ở khách sạn này ở Tashkent, ngay trung tâm phố mới, rất gần với ga tàu điện ngầm Kosmonavtlar. Giá cho 2 đêm là 81 đô.

Phía trước khách sạn là khuôn viên của nhà hàng, và xa hơn nữa là công viên Park V Tashkente.

DSCF5424 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5425 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Về đến nơi, đưa ông taxi 20 đô, ông ấy trả lại 6000K tiền som (1 USD = 12.000 som). Vậy là có chút tiền som lẻ, giờ phải đi đổi tiền để tiêu. Hỏi khách sạn, họ chỉ ra khách sạn Lotte ở gần đó, trong đó có ngân hàng và họ có đổi tiền

Một vài hình ảnh đường phố gần khách sạn em ở

DSCF5426 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5427 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5429 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5430 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ấn tượng đầu tiên là khu phố mới được quy hoạch với rất nhiều cây xây, nhiều diện tích đất cho khuôn viên công cộng. Đường xá rất rộng rãi, nhiều làn đường, hệ thống hầm đi bộ, cầu vượt cũng được quy hoạch khá tốt, đặc biệt đường cho xe đẩy khá thuận tiện. Bên cạnh đó các nhà tập thể vuông vức cao tầng thể hiện rất rõ qua kiến trúc Sô Viết

Điều này có nguyên nhân từ trận động đất lịch sử năm 1966. Trận động đất ngày 26 tháng 4 năm 1966 là một trong những bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Tashkent. Không chỉ phá hủy phần lớn khu trung tâm thành phố, thảm họa này còn tạo cơ hội để chính quyền Liên Xô xây dựng lại Tashkent gần như từ đầu theo mô hình một thành phố Xô viết hiện đại. Tashkent ngày nay, với những đại lộ rộng, khu chung cư lớn, quảng trường và nhiều công trình công cộng, phần lớn là kết quả của quá trình tái thiết sau trận động đất

Tashkent lúc đó có khoảng 1,5 triệu dân. Khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất là trung tâm thành phố, nơi có rất nhiều nhà một tầng được xây bằng gạch bùn và đất nện (adobe). Hơn 90.000 căn nhà bị phá hủy hoặc phải tháo dỡ, khiến khoảng 300.000 người mất nhà cửa. Nhiều trường học, bệnh viện, cơ quan hành chính, cơ sở công nghiệp và công trình văn hóa cũng bị hư hại hoặc phá hủy

Nhà hát trung tâm thành phố

DSCF5431 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5434 by Hieu Tran, on Flickr

Xe ô tô ở đây dường như là tài sản rất lớn đối với các gia đình, em đi Yandex tãi thấy tài xế rất giữ xe. họ trang bị rất nhiều thảm chùii chân, giấy và nilon để lót và bảo vệ xe

DSCF5432 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5433 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngay sau trận động đất, chính quyền Liên Xô nhanh chóng triển khai một chiến dịch cứu trợ quy mô rất lớn. Leonid Brezhnev, tổ.n.g b.í t.h.ư Liên Xô lúc bấy giờ, và các quan chức c.ấp c.ao của Liên Xô tới Tashkent để giám sát công tác khắc phục hậu quả. Các nước cộng hòa thuộc Liên Xô được huy động để gửi kỹ sư, kiến trúc sư, công nhân xây dựng, vật liệu và thiết bị tới Uzbekistan.

Cần lưu ý là trận động đất năm 1966, thời kỳ này là đỉnh điểm của chiến tranh lạnh, lúc này Liên Xô vẫn là một siêu cường, một người anh cả trong khối ch.ủ ngh.ĩa x.ã hộ.i, đủ lực để làm đối trọng với Mỹ. Cộng với lý tưởng c.ộ.n.g s.ả.n vẫn rất cao nên họ nhanh chóng tái thiết và phải làm cho thành phố thật to đẹp hơn, đàng hoàng hơn cho bọn Mẽo và Tư Bản gi.ãy ch.ết sáng mắt

Người dân mất nhà được đưa vào các khu lều tạm và khu nhà ở tạm thời. Một số gia đình được chuyển tới những thành phố khác trong Uzbekistan hoặc các nước cộng hòa thuộc Liên Xô. Trẻ em Tashkent cũng được đưa tới các trại thiếu nhi ở nhiều vùng khác của Liên Xô trong thời gian thành phố được khôi phục.

Đây là một chiến dịch mang tính toàn Liên Xô. Nhiều thành phố và nước cộng hòa như Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Azerbaijan, Armenia, Georgia, Belarus và các nước cộng hòa khác gửi người và nguồn lực tới Tashkent. Vì vậy, trong thành phố sau này xuất hiện nhiều khu phố, công trình và đường phố gắn với tên các thành phố hoặc nước cộng hòa đã tham gia tái thiết.

Cuộc tái thiết không chỉ nhằm giải quyết vấn đề nhà ở mà còn có một mục tiêu ch.ính tr.ị và xã hội rộng hơn. Chính quyền Liên Xô muốn biến Tashkent thành một đô thị hiện đại, thể hiện thành công của mô hình Xô viết tại Trung Á. Vì vậy, Tashkent sau năm 1966 có nhiều nét rất đặc trưng của quy hoạch đô thị Xô viết: đường phố rộng, quảng trường lớn, các tòa nhà công cộng đồ sộ, khu chung cư, công viên và những không gian dành cho các cuộc diễu hành và sự kiện nhà nước.

Đến năm 1977, Tashkent còn có thêm một biểu tượng quan trọng của thành phố hiện đại: hệ thống metro, được xây dựng trong bối cảnh thành phố đang được mở rộng và hiện đại hóa sau động đất.

Người đánh đàn ở hầm đi bộ, em lấy 10000 som ra để tio (tức khoảng 20000VND), nhưng rồi sau này thấy có vẻ như vậy là nhiều, vì có những lúc đi cả chặng taxi mà cũng chỉ hết 1000 sóm, đi xong bọn app nó còn hỏi có muốn tip không, mà tip cũng siêu rẻ chỉ khoang 500 đến 1000 som

DSCF5435 by Hieu Tran, on Flickr

Khuôn viên khách sạn Lotte, đối diện với nhà hát Alisher Navoi

DSCF5439 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5440 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5441 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Điểm quan trọng nhất là chính quyền Liên Xô không đơn giản xây lại những gì đã bị phá hủy. Họ quyết định tận dụng thảm họa để quy hoạch lại toàn bộ thành phố.

Những khu nhà đất nung và nhà gạch cũ ở trung tâm phần lớn không được phục hồi. Thay vào đó, chúng được thay bằng: các khu chung cư nhiều tầng, các đại lộ, các quảng trường, công viên và không gian xanh, trường học và bệnh viện hiện đại, các tòa nhà hành chính, trung tâm văn hóa và thương mại kết hợp với hệ thống giao thông hiện đại.

Đến khoảng 1970, khoảng 100.000 căn hộ mới đã được xây dựng. Tashkent nhanh chóng biến từ một thành phố với nhiều khu phố truyền thống thấp tầng thành một đô thị Xô viết hiện đại với các khu chung cư quy mô lớn.

Cuộc tái thiết thành công về mặt đô thị nhưng cũng có một hậu quả rất lớn: phần lớn Tashkent lịch sử đã biến mất. Trước năm 1966, trung tâm thành phố có nhiều nhà truyền thống, nhà adobe, mosque, madrasa và các khu phố có lịch sử hàng trăm năm. Nhiều công trình Hồi giáo cổ, trong đó có những công trình khoảng 600 năm tuổi, bị phá hủy hoặc không được phục hồi sau động đất. Vì vậy, nếu so sánh Tashkent với Samarkand hoặc Bukhara, du khách ngày nay sẽ thấy Tashkent có tương đối ít kiến trúc cổ trong khu vực trung tâm.

DSCF5442 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5444 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5445 by Hieu Tran, on Flickr

Vợ em vào trong khách sạn Lotte đổi tiền nhưng lúc sau chạy ra bảo đông người xếp hàng lắm, trong khi đó cả nhà đã khá là đói, nên quyết định để mai đổi tiền, ở thủ đô này chắc các quán ăn cũng sẽ nhận thẻ tín dụng

Ảnh nhà hát lớn thành phố em chụp từ phía khách sạn

DSCF5443 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà hát Alisher Navoi là một trong những công trình kiến trúc nổi tiếng nhất của Tashkent và là biểu tượng cho thời kỳ Xô viết của thành phố. Được xây dựng từ năm 1940, nhưng công trình bị gián đoạn khi thế chiến II bắt đầu năm 1941. Sau chiến tranh, công trình được tiếp tục và khánh thành năm 1947, nhân dịp kỷ niệm 500 năm ngày sinh của nhà thơ Uzbekistan Alisher Navoi.

Điều đặc biệt là nhà hát được thiết kế bởi kiến trúc sư người Nga Alexey Shchusev, người từng thiết kế lăng Lenin ở Moscow. Công trình kết hợp kiến trúc Xô viết với nghệ thuật truyền thống Trung Á, đặc biệt thể hiện qua các hoa văn trang trí.

Nhà hát cũng gắn liền với lịch sử Thế chiến II. Trong quá trình xây dựng, nhiều tù binh chiến tranh Nhật Bản bị đưa đến Tashkent và tham gia lao động xây dựng. Sau trận động đất 1966, công trình gần như vẫn đứng vững và trở thành một trong những nơi trú ẩn cho người dân bị mất nhà.

DSCF5446 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5447 by Hieu Tran, on Flickr



DSCF5449 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5450 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5451 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5452 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5456 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà em đi bộ ra khu phố đi bộ về đêm. Cả nhà đã chuẩn bị sẵn tình thần phải né, phải tránh những phần tử quá khích đi patin, oto điện trẻ em hay xe đạp. Kỹ năng này được tôi luyện lên level mới, đặc biệt là những tháng hè ở Việt Nam. Không né nhanh là ăn đòn như chơi

Nhưng hóa ra nhà em lo thừa các cụ à, cứ tưởng phố đi bộ phải đông đúc sầm uốt, đi cạnh nhau phải gào lên mới nghe dc nhau, nhưng không. Ở đây phố xá vắng lặng, hàng quán cũng lèo tèo, người đi dạo cũng lèo tèo nốt

DSCF5459 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5462 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5467 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5465 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nghĩ bụng hay còn sớm nên nhà em vào quán này ăn pizza, vào hỏi họ có nhận thanh toán thẻ tín dụng thế là an tâm

DSCF5458 by Hieu Tran, on Flickr

Ăn xong đi ra ngoài đi dạo thấy vẫn vậy, chẳng đông hơn là mấy

DSCF5464 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5466 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5468 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5469 by Hieu Tran, on Flickr

Du khách ít, chủ yếu là dân địa phương ra đây chơi thể thao

DSCF5471 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5472 by Hieu Tran, on Flickr

Trải qua gần 2 ngày ở Tashkent em cảm nhận thành phố này khá thú vị và dễ chịu. Cuộc sống diễn ra rất thanh bình, nhịp sống chậm và giá cả sinh hoạt khá rẻ. Đặc biệt là chi phí đi lại rất rẻ, đi Yandex taxi trong thành phố hết hoảng 20.000 - 40.000K VND, tàu điện ngầm nội đô cũng chỉ tầm 3000K VND một chặng (bất kể dài hay ngắn). Đặc biệt hệ thống khuôn viên cây xanh và không gian công cộng rất nhiều. Có lẽ cũng một phần do nhà em đi đúng đợt trời trở mát nên cảm nhận nó cũng khác

Cuối con phố đi bộ, sang bên kia đường là quảng trường Amir Timur Square, với bức tượng của Amir Timur ơ trung tâm

DSCF5474 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Amir Timur (1336–1405), tên tiếng Việt là Thiếp Mộc Nhi, nhưng để thống nhất em giữ nguyên tên của ông trong bài viết. Ông còn có một tên khác mà người phương Tây thường gọi là Tamerlane (Timur the Lame, Timur què), tên gọi này xuất phát từ việc ông bị thương ở chân phải thời còn trẻ và để lại di chúng suốt đời khiến ông bị què và đi khập khiễng xuất đời. Tuy nhiên điều này không ngăn cản ông trở thành một trong những nhà chinh phạt kiệt xuất nhất và cũng tàn bạo nhất trong lịch sử nhân loại.

Timur sinh năm 1336 tại vùng Kesh, gần Samarkand ngày nay, trong một gia đình quý tộc thuộc bộ lạc Barlas, một bộ lạc Turkic-Mông Cổ từng phục vụ trong đế chế của Thành Cát Tư Hãn. Mặc dù có nguồn gốc Turkic-Mông Cổ, Timur tự xem mình là người kế thừa truyền thống chính trị của Thành Cát Tư Hãn (Genghis Khan). Tuy nhiên, ông không thuộc dòng dõi Thành Cát Tư Hãn, điều này khiến ông không thể tự xưng là Khan theo truyền thống Mông Cổ. Thay vào đó, ông sử dụng tước hiệu Amir (Emir), tước hiệu được sử dụng trong thế giới hồi giao có nghĩa là tiểu Vương, hay Đại tướng. Ông cai trị thông qua những hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn trên danh nghĩa.

Nhân đây em cũng xin được giải thích về ý nghĩa tên gọi của Khan và Khanate. Cả một vùng thảo nguyên rộng lớn ở Trung Á nằm trong đế chế Mông Cổ khi xưa. Người đứng đầu đế chế là Genghis Khan (Thành Cát Tư Hãn). Khan dịch sang tiếng Việt có nghĩa là Hãn đây là tước hiệu của người cai trị trong tiếng Turkic và Mông Cổ. Genghis - Thành Cát Tư, Khan - Hãn.

Sau khi đế chế Mông Cổ suy yếu và tan rã, Trung Á được chia ra thành nhiều các tiểu vương quốc (Khanate). Khanate dịch sang tiếng Việt có nghĩa là Hàn quốc, tức là các vương quốc do dòng dõi Hãn (Khan) cai quản.

Khan còn được chia ra làm Khagan (Đại Hãn, hay Khả Hãn) và Khan. Đại Hãn, thường được hiểu là người đứng đầu tối cao của một đế chế gồm nhiều bộ tộc hoặc nhiều hãn quốc, như Thành Cát Tư Hãn với đế chế Mông Cổ. Còn với những người đứng đầu các tiểu vương quốc sau này (Khanate) chỉ được coi là Hãn chứ ko dc gọi là Đại Hãn

Thời trẻ, Timur tham gia vào các cuộc chiến giữa những thủ lĩnh Turkic-Mông Cổ ở Transoxiana. Khoảng năm 1360, ông bắt đầu xây dựng quyền lực riêng. Năm 1370, Timur đánh bại các đối thủ chính và trở thành người cai trị thực tế của Transoxiana. Ông chọn Samarkand làm thủ đô. Từ đây, ông bắt đầu xây dựng một đế chế khổng lồ.

Transoxiana là tên lịch sử dùng để chỉ vùng đất rộng lớn ở Trung Á nằm giữa hai con sông Amu Darya (Oxus) và Syr Darya (Jaxartes), tương ứng chủ yếu với phần lớn Uzbekistan ngày nay và một phần Tajikistan, Kazakhstan và Turkmenistan. Tên gọi này có nguồn gốc từ tiếng Latin, nghĩa là “vùng đất bên kia sông Oxus”, theo cách nhìn từ Ba Tư. Trong lịch sử, Transoxiana là một trong những trung tâm quan trọng nhất của Con đường Tơ lụa, kết nối Trung Quốc, Ba Tư, Ấn Độ và thế giới Địa Trung Hải. Các thành phố nổi tiếng như Samarkand, Bukhara và Tashkent đều nằm trong hoặc gắn bó chặt chẽ với khu vực này. Transoxiana từng nằm dưới sự cai trị của nhiều đế chế và triều đại như Ba Tư, Alexander Đại đế, các vương triều Hồi giáo, Mông Cổ và Timur

Trans by Hieu Tran, on Flickr

Trans1 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau khi củng cố quyền lực tại Trung Á (Transoxiana), Timur bắt đầu một loạt chiến dịch quân sự quy mô khổng lồ. Ông mở rộng về phía tây tới Ba Tư và Iraq, phía bắc tới lãnh thổ Kim Trướng Hãn quốc (Golden Horde, một trong những quốc gia kế thừa quan trọng nhất của Đế quốc Mông Cổ, trải rộng trên phần lớn Kazakhstan, miền nam nước Nga, Ukraine và một phần vùng Kavkaz) , phía nam tới Afghanistan và Bắc Ấn Độ, và phía tây tới Syria và Anatolia ( Tiểu Á, phần lớn lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, ngoại trừ một phần nhỏ ở châu Âu quanh Istanbul). Năm 1398, Timur xâm chiếm Delhi, đánh bại Vương quốc Hồi giáo Delhi và gây ra sự tàn phá nghiêm trọng. Năm 1401, ông chiếm Damascus. Đến 1402, Timur đánh bại Sultan Ottoman Bayezid I trong Trận Ankara, một chiến thắng làm đế quốc Ottoman rơi vào khủng hoảng kế vị và tạm thời ngăn chặn sự mở rộng của Ottoman.

Những cuộc chinh phục của Timur đi kèm với bạo lực và tổn thất nhân mạng rất lớn. Khi một thành phố chống lại ông, quân đội Timur thường tiến hành thảm sát và cưỡng bức di dân để khủng bố các vùng khác. Nhưng Timur cũng có một chính sách khá đặc biệt: ông thường bắt các kiến trúc sư, nghệ nhân, thợ thủ công và học giả từ những vùng bị chinh phục đưa về Samarkand. Chính điều này tạo nên nghịch lý trong di sản của Timur: ông vừa là một nhà chinh phục cực kỳ tàn bạo, vừa là một nhà bảo trợ lớn cho nghệ thuật, kiến trúc và tri thức.

Một trong những di sản lớn nhất của Timur là việc biến Samarkand thành thủ đô tráng lệ của đế quốc. Sau khi nắm quyền năm 1370, ông biến thành phố thành trung tâm chính trị, thương mại và văn hóa của Trung Á. Timur đưa các nghệ nhân và kiến trúc sư từ Ba Tư, Iraq, Syria, Ấn Độ và các vùng khác về Samarkand để xây dựng những công trình đồ sộ và hoành tráng. Em sẽ đề cập những công trình này ở phần bài viết khi đi Samarkand

Bản đồ đố chế Timur Empire

Timur2 by Hieu Tran, on Flickr

Tỉmur3 by Hieu Tran, on Flickr

Theo bản đồ này, phần màu đỏ là của đế chế Timur, phần màu đỏ gạch là những nơi bị đế chế chinh phạt nhưng sau đó rút quân về. Phần màu tím là những nơi phải cống nạp cho đế chế.

Timur1 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Lịch sử của vị trí đặt bức tượng Amir Timur tại thủ đô Tashkent vô cùng đặc biệt, phản ánh trọn vẹn những thăng trầm chí.nh tr.ị và sự thay đổi hệ t.ư tưở.ng của Uzbekistan từ thời Sa hoàng, thời Xô Viết cho đến khi giành độ.c lậ.p. Khuôn viên này ban đầu được thành lập vào năm 1882 bởi chính quyền Đế quốc Nga dưới tên gọi Quảng trường Konstantinovsky và đây cũng chính là nơi chứng kiến cuộc chạy đua thay thế các "bóng ma lịch sử" thông qua những bức tượng đài. Tình huống này làm em nhớ lại phần hồi ký "Đêm giữa ban ngày" của cụ Vũ Thư Hiên.

"Đối với tôi, thời Stalin gắn liền với cái thang này. Nó đã trở thành biểu tượng. – Nina Anosova nói khẽ, như thì thào – Anh có thấy chân dung các nhà lã.nh đạo Đ.ản.g và Nhà nước xô-viết treo trên hội trường không? Thời Stalin còn sống, cái thang được dùng đến luôn. Thỉnh thoảng anh thợ điện Stefan lại vác nó lên để tháo vài vị xuống, treo vài vị khác thế vào. Báo Pravda (Sự thật) thông báo: chúng là những tên phản bội, là “kẻ thù của nhân dân xô-viết”. Rồi chính những vị vừa được treo lên ấy, đến một hôm khác lại bị gỡ đi. Hóa ra họ cũng là “kẻ thù của nhân dân xô-viết” nốt. Tất cả đều từng được ngợi ca là bạn chiến đấu, là học trò ưu tú của Lênin và Stalin." . Hóa ra mấy câu nói người học trò xuất sắc, người c.ộ.ng s.ả.n trung kiên rồi tất cả đều vào "lò" xuất phát tận từ thời những năm 1960 các cụ à

Vào năm 1913, thực dân Nga đã cho dựng bức tượng Tổng đốc Konstantin von Kaufman, người có công chinh phục vùng Trung Á cho Sa hoàng. Biểu tượng này, là một trong những tàn dư của chế độ phong kiến dưới con mắt của Liên Xô, đã ngay lập tức bị chính quyền Bolshevik giật sập sau cuộc Cách mạng Tháng Mười năm 1917. Bước sang thập niên 1920 và 1930, nơi đây đổi tên thành Quảng trường C.ách mạng và lần lượt chứng kiến sự xuất hiện rồi biến mất của các biểu tượng v.ô sản như Đài tưởng niệm Người lao động tự do, mô hình b.úa li.ềm khổng lồ mang tên Ngọn hải đăng Cá.ch mạ.ng thế giới, cùng một bức tượng bán thân của Lenin.

Đến năm 1947, một bức tượng toàn thân khổng lồ của Joseph Stalin (người mà con của cố Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng - Tố Hữu gọi tên khi vừa mới tập nói "tiếng đầu đời con gọi Xít ta Lin " : ), được dựng lên nhằm ca ngợi vị lã.nh t.ụ tối cao của Liên Xô. Nhưng đến năm 1961, dưới chiến dịch "bài trừ sùng bái cá nhân" của Nikita Khrushchev, bức tượng này đã bị dỡ bỏ âm thầm trong đêm. Thay thế cho Stalin vào năm 1968 là khối tượng đồng dạng đầu người khổng lồ của Karl Marx với mái tóc và bộ râu rậm rạp tung bay trước gió.

Biểu tượng này đứng vững ở giữa quảng trường đến năm 1993. Sau đó, vào ngày 31 tháng 8 năm 1994, tượng Amir Timur cưỡi ngựa chính thức thay thế nó. Sự kiện này đánh dấu việc xóa bỏ dấu ấn Xô Viết tại thủ đô Uzbekistan. Nó cũng khẳng định nền độc lập và bản sắc dân tộc của nước này.

Không chỉ thay đổi về mặt hình ảnh nhân vật, thông điệp cốt lõi được truyền tải tại quảng trường cũng bước sang một trang hoàn toàn mới thông qua dòng chữ khắc dưới bệ đá của bức tượng Amir Timur. Người ta đã cho khắc câu châm ngôn nổi tiếng gắn liền với triết lý trị quốc của vị hoàng đế này là "Sức mạnh trong công lý" (tiếng Uzbek: “Kuch adolatdadir”). Đây là nguyên tắc cốt lõi được ghi lại trong cuốn cẩm nang trị quốc của ông, mang hàm ý rằng một vương triều hay một quốc gia muốn trường tồn và hùng mạnh thì quyền lực của người đứng đầu phải dựa trên nền tảng của sự công bằng và luật pháp, chứ không thể chỉ duy trì bằng bạo lực thuần túy.


DSCF5476 by Hieu Tran, on Flickr

Đây là Đại Hãn nhà em, Đại Hãn mà đi vắng mấy ngày là khanate nhà em loạn xà cào luôn

DSCF5486 by Hieu Tran, on Flickr

Còn ông Hãn con này nữa, ko biết mai này có chính phục được gái Tây ko, em giờ là lo lắm, bất bình đẳng giới tính giờ ngày cang gia tăng

DSCF5487 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Năm 1404, Timur chuẩn bị một chiến dịch lớn nhằm chinh phục nhà Minh ở Trung Quốc. Ông vẫn tự nhận mình là dòng dõi của Thành Cát Tư Hãn và luôn có giấc mộng khôi phục lại đế chế Nguyên Mông ngày nào. Để thực hiện điều đó thì phải chiếm được Trung Quốc. Quân đội của ông tiến về phía đông qua Trung Á trong mùa đông. Tuy nhiên, Timur qua đời vào tháng 2 năm 1405 tại Otrar, trước khi có thể tiến vào Trung Quốc. Thi hài ông được đưa về Samarkand và chôn tại lăng Gur-e-Amir, ở Samarkand.

Sau khi Timur chết, đế quốc nhanh chóng rơi vào tranh chấp giữa các con và cháu của ông. Tuy nhiên, triều đại Timur vẫn tồn tại hơn một thế kỷ và tạo ra một thời kỳ phát triển rực rỡ về khoa học, văn học và nghệ thuật.

Khuôn viên quảng trường vắng hơn em mường tượng

Mấy ông con này ko biết có phải hậu duệ của Timur ko nhưng chui qua cái dây rào để vào bên trong

DSCF5478 by Hieu Tran, on Flickr

Bị mấy chú cảnh sát bảo vệ bế ra

DSCF5479 by Hieu Tran, on Flickr

Đã vậy ông đi mách mẹ

DSCF5481 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một địa điểm cũng rất nổi tiếng nữa ở đây đó là khách sạn Hotel Uzbekistan, được xây dựng năm 1974 ngay phía sau quảng trường.

Khách sạn là một ví dụ tiêu biểu cho kiến trúc theo phong cách Brutalist (kiến trúc thô mộc) thời Liên Xô với cấu trúc bê tông đồ sộ và thiết kế đối xứng. Cao 16 tầng, khách sạn nổi bật với các hình khối hình học táo bạo và không gian nội thất rộng lớn, phản ánh tham vọng về sự tráng lệ của thời đại. Đặc điểm nổi bật nhất là toàn bộ mặt tiền được phủ bởi hàng nghìn tấm bê tông hình học, vừa tạo hiệu ứng trang trí vừa giúp che nắng cho các phòng.

DSCF5484 by Hieu Tran, on Flickr

Nhà em đến ban đêm nên ko nhìn rõ kiến trúc tòa nhà, lấy tạm mấy ảnh trên mạng để các cụ mợ dễ hình dung về kiến trúc tòa nhà

Uz3 by Hieu Tran, on Flickr

Uz4 by Hieu Tran, on Flickr

Uz5 by Hieu Tran, on Flickr

Uz6 by Hieu Tran, on Flickr