[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

Điểm đặc biệt nhất của Chor Minor nằm ở bốn ngọn tháp ở bốn góc của tòa nhà. Tuy nhiên, mặc dù tên gọi có nghĩa là “Bốn Tháp”, chúng không phải là những minaret theo nghĩa truyền thống. Đây chủ yếu là những tháp trang trí được gắn vào bốn góc của công trình, chứ không phải những tháp cao được xây dựng chủ yếu để phát lời kêu gọi cầu nguyện. Chính sự kết hợp này tạo nên hình dáng rất khác thường của Chor Minor.

Tòa nhà chính có mặt bằng gần hình vuông, gồm hai tầng, với bốn tháp tròn vươn lên ở bốn góc. Phần trên của mỗi tháp được trang trí bằng những hoa văn hình học và thực vật khác nhau rồi kết thúc bằng một mái vòm màu xanh. Bốn tháp không hoàn toàn giống nhau về họa tiết trang trí, tạo nên sự đa dạng ngay trong một tổng thể đối xứng.

Kiến trúc Chor Minor cũng đặc biệt bởi nó không hoàn toàn tuân theo phong cách kiến trúc truyền thống thường thấy ở Bukhara. Những công trình nổi tiếng như Kalyan Mosque, Mir-i Arab Madrassah hay Abdulaziz Khan Madrassah thường có những cổng mái vòm lớn và trang trí gạch men xanh lam, xanh ngọc rất đặc trưng. Trong khi đó, Chor Minor có tỷ lệ nhỏ hơn và hình thức khác biệt rõ rệt.

Chor Minor cũng cho thấy vai trò của giới thương nhân giàu có trong xã hội Bukhara. Những công trình lớn như Ark, Kalyan Mosque hay Mir-i Arab Madrassah gắn chặt với quyền lực của các vị vua, quan chức và giới giáo sĩ. Trong khi đó, Chor Minor lại được xây dựng bởi một thương nhân giàu có, cho thấy những người làm thương mại cũng có đủ tiềm lực kinh tế để tài trợ cho các công trình tôn giáo và giáo dục. Điều này phản ánh tầm quan trọng của tầng lớp thương nhân trong một thành phố từng là một trung tâm thương mại lớn của Con đường Tơ lụa.

DSCF6163 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6164 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6165 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6167 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6171 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6175 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6177 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6180 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6181 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6182 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6183 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6188 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Đối diện với Chor Minor là cửa hàng bán những đồ lưu niệm độc và dị

Không hiểu ông nào vướng vòng lao lý, mua mấy cái áo này mặc có được giảm chút án nào ko . Nghe chừng nước bạn cũng lạm phát huân huy chương ra phết

DSCF6189 by Hieu Tran, on Flickr

Toàn các lã nh t ụ

DSCF6190 by Hieu Tran, on Flickr

Ông tổ của đấ.u tr.anh gi.ai cấ.p

DSCF6190 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Đối diện với Chor Minor là cửa hàng bán những đồ lưu niệm độc và dị

Không hiểu ông nào vướng vòng lao lý, mua mấy cái áo này mặc có được giảm chút án nào ko . Nghe chừng nước bạn cũng lạm phát huân huy chương ra phết

DSCF6189 by Hieu Tran, on Flickr

Toàn các lã nh t ụ

DSCF6190 by Hieu Tran, on Flickr

Ông tổ của đấ.u tr.anh gi.ai cấ.p

DSCF6191 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6192 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6193 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6194 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6196 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6199 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6200 by Hieu Tran, on Flickr

Rời Chor Minor, nhà em đi bộ tiếp đến Lyabi-Hauz

DSCF6201 by Hieu Tran, on Flickr

Nếu như Bukhara là mộ trong những điểm đến mà nhà em thích nhất trong chuyến đi thì Lyabi-Hauz có lẽ là địa điểm mà nhà em thích nhất ở Bukhara. Thích bởi cảnh vật, bởi không khí và cả những câu chuyện lịch sử gắn liền với nơi đây

DSCF6202 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nằm giữa khu phố cổ, Lyabi-Hauz là một quần thể kiến trúc được hình thành xung quanh một hồ nước hình chữ nhật, gọi là hauz. Tên gọi Lyabi-Hauz có nguồn gốc từ tiếng Ba Tư–Tajik, có nghĩa là “bên hồ” hay “xung quanh hồ”

Trung tâm của quần thể là hồ nước được xây dựng vào khoảng năm 1620. Bukhara là thành phố nằm giữa vùng khí hậu khô hạn của Trung Á, nước có giá trị vô cùng quan trọng. Trước khi có hệ thống cấp nước hiện đại, người dân ở đây phụ thuộc vào mạng lưới kênh đào, giếng và những hồ chứa nước như hauz. Lyabi-Hauz vì vậy ban đầu không phải là một hồ cảnh quan mà là một phần của hệ thống cung cấp nước cho thành phố. Những bậc đá lớn xung quanh hồ cho phép người dân xuống lấy nước, trong khi những cây dâu lớn được trồng xung quanh tạo bóng mát, giúp khu vực này trở thành một nơi nghỉ ngơi lý tưởng trong những mùa hè nóng và khô khắc nghiệt của Bukhara.

Ảnh bạn tour guide gửi cho em khi nhà emđi free walking tour vào ngày hôm sau

IMG-20260702-WA0008 by Hieu Tran, on Flickr

Trong thời kỳ Bukhara còn là một trung tâm lớn của Con đường Tơ lụa, khu vực Lyabi-Hauz cũng đóng vai trò quan trọng trong đời sống thương mại. Bukhara nằm trên các tuyến đường nối Ba Tư, Afghanistan, Ấn Độ, Khiva, Samarkand và các vùng phía bắc Trung Á. Thương nhân từ xa đến thành phố theo các đoàn caravan, mang theo vải vóc, gia vị, kim loại, đồ thủ công, thảm và nhiều loại hàng hóa khác. Những khu chợ và caravanserai nằm gần Lyabi-Hauz khiến nơi đây trở thành một không gian thuận lợi cho thương nhân nghỉ ngơi, trao đổi hàng hóa và gặp gỡ những người đến từ nhiều vùng khác nhau.

IMG-20260702-WA0006 by Hieu Tran, on Flickr

IMG-20260702-WA0007 by Hieu Tran, on Flickr

IMG-20260702-WA0005 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Thời kỳ đầu, những hồ nước như thế này có vai trò tương tự giếng làng ở Việt Nam. Đây không chỉ là nơi người dân lấy nước, giặt giũ, tắm rửa mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi mọi người thường tụ tập, trò chuyện và trao đổi những câu chuyện trong cuộc sống hằng ngày.

Tuy nhiên, vì là các hồ nước mở nên cũng tạo ra những vấn đề đáng kể về vệ sinh và sức khỏe cộng đồng. Một trong những hạn chế lớn nhất của các hauz là nguồn nước không được bảo vệ trong một hệ thống kín. Hồ nằm ngoài trời nên bụi đất, lá cây, rác và nhiều loại chất bẩn từ môi trường xung quanh có thể dễ dàng rơi xuống nước. Trong điều kiện khí hậu nóng và khô của Bukhara, nước trong hồ có thể trở nên tù đọng.

Các hồ nước này thường phục vụ rất nhiều mục đích khác nhau. Nước có thể được lấy để uống, nấu ăn, rửa, giặt giũ và phục vụ những nhu cầu sinh hoạt khác. Trong một thành phố thương mại nhộn nhịp như Bukhara, các hồ còn nằm gần những khu vực có đông thương nhân, khách bộ hành, ngựa, lạc đà và các loại gia súc. Điều đó làm tăng nguy cơ chất thải từ con người và động vật xâm nhập vào môi trường xung quanh hồ. Khi nhiều người cùng phụ thuộc vào một nguồn nước chung, bất kỳ sự ô nhiễm nào cũng có khả năng ảnh hưởng đến một cộng đồng lớn. Điều kiện này làm gia tăng nguy cơ các bệnh lây truyền qua nước và thực phẩm, đặc biệt là tiêu chảy, kiết lỵ, thương hàn và viêm gan A. Vấn đề càng nghiêm trọng trong những khu dân cư có hệ thống thoát nước kém hoặc sử dụng nguồn nước chưa được xử lý đầy đủ.

Người dân bị giun sán do uống và tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm

IMG-20260702-WA0009 by Hieu Tran, on Flickr

Bởi vậy trong thời ký Liên Xô, một mặt họ xây dựng hệ thống nước sinh hoạt ngầm, mặt khác họ cho lấp đi rất nhiều các hồ mở này. Điều này càng làm tăng sự hấp dẫn của Lyabi-Hauz, vì đây là một trong rất ít hồ còn sót lại ở trung tâm thành phố

IMG-20260702-WA0038 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trước kia, chính quyền cho phép người dân tắm ở hồ, và do quanh hồ có rất nhiều cây cổ thụ, một số người thậm chí còn trèo lên ngọn cây và nhảy xuống hồ

IMG-20260702-WA0010 by Hieu Tran, on Flickr

Tuy nhiên sau khu Uzbekistan mở cửa và lượng khách du lịch đổ về Bukhara ngày càng đông thì chính quyền hiện đã cấm việc tắm và nhảy ở đây

Đây chính là cái cây mà trc kia mọi người hay trèo lên nhảy (Ảnh em chụp ngày hôm sau lúc đi tour)

DSCF6400 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6401 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Em sẽ kể chi tiết về các công trình xunh quanh Lyabi-Hauz ở phần sau khi nhà em đi Free Walking Tour với bạn tour guide bản địa

Đến đây thấy không khí thật dễ chịu. Hồ nước trong xanh, hàng cây quanh hồ tỏa bóng mát, thiên nga nhởn nhơ bơi lội trên mặt nước. Những bàn ăn với kiến trúc giả cổ được bố trí ngay bên hồ, có cảm giác như đang quay ngược thời gian về thời Silk Road. Cứ tưởng tượng mình là một thương nhân phương xa, chẳng hạn đang mang lụa từ Việt Nam sang, ghé đây nghỉ chân, ăn uống và giao lưu với những thương nhân khác sau một chặng đường dài

DSCF6203 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6205 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6206 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6207 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6208 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6209 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6213 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6215 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngồi ở đây ăn thật sự rất có không khí, đồ ăn ngon và giá cả cũng ko đắt (bữa này nhà em ăn tầm 40 đô). Bởi vậy mà hôm sau nhà em lại quay lại đây ăn thêm một lần nữa

DSCF6216 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6218 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6219 by Hieu Tran, on Flickr

Bánh mỳ ở đây siêu ngon, có lẽ là ngon nhất trong cả chuyến đi (mặc dù cả chuyến đi ăn rất nhiều bánh mỳ )

DSCF6220 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6221 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6222 by Hieu Tran, on Flickr

Vài hình ảnh chụp trên đường về nhà nghỉ

DSCF6232 by Hieu Tran, on Flickr

Đây là chợ cổ thứ 3, Toki Sarrofon là nơi các thương nhân thường đến đây để đổi tiền. Em sẽ kể chi tiết vào phần sau lúc đi tour

DSCF6241 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6245 by Hieu Tran, on Flickr

Ra phía trung tâm, trái ngược với buổi chiều nhà em đi chỉ lác đác người, bây giờ đã rất đông. ĐÚng là buổi chiều mọi người ở nhà tránh nắng và nóng hết, đến tối mới ra đường

DSCF6246 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6244 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6247 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6248 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6249 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngày 11: Bukhara

Sáng em dậy sớm vác máy đi dạo. Khu trung tâm của Bukhara khá nhỏ, bạn chỉ cần đi bộ là có thể ghé thắm được tất cả các điểm nổi bật

Sáng sớm, chợ chưa có người

DSCF6251 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6254 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6255 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngay cạnh Toqi Zargaron là tổ hợp Poi Kalyan (tiếng Ba Tư: “dưới chân Đấng Vĩ Đại”) là quần thể kiến trúc nổi tiếng và ấn tượng nhất của Bukhara. Nằm ngay giữa khu phố cổ, quần thể này không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn phản ánh gần 900 năm lịch sử chính trị, tôn giáo và văn hóa của Bukhara.

Quần thể hiện nay gồm ba công trình chính:

• Tháp Kalyan (Kalon Minaret) – xây năm 1127
• Thánh đường Hồi giáo Kalyan (Kalon Mosque) – chủ yếu được xây dựng vào thế kỷ XV–XVI
• Madrasah Mir-i-Arab – xây dựng vào thế kỷ XVI

Ba công trình thuộc những thời kỳ khác nhau nhưng tạo thành một tổng thể kiến trúc đặc biệt hài hòa.

Tại vị trí của Poi Kalyan ngày nay từng tồn tại một nhà thờ Hồi giáo lớn từ thời kỳ đầu của Bukhara Hồi giáo. Tuy nhiên, công trình này không còn tồn tại. Đến thế kỷ XII, khu vực này được xây dựng lại quy mô lớn. Đây là thời kỳ Bukhara phát triển mạnh và trở thành một trong những thành phố quan trọng nhất của Transoxiana.

Nổi bật nhất trong quần thể là Tháp Kalyan, được xây dựng khoảng năm 1127. Tháp cao khoảng 45–46 mét, đường kính chân khoảng 9 mét và nhỏ dần khi lên cao, tạo nên một dáng vẻ vừa đồ sộ vừa thanh thoát.

Điểm đặc biệt nhất của Tháp Kalyan là nó được xây chủ yếu bằng gạch nung, nhưng những người thợ Trung Á đã biến những viên gạch đơn giản thành các hoa văn hình học và những dải trang trí vô cùng tinh xảo. Các viên gạch được xếp theo nhiều hướng và cách khác nhau để tạo thành các họa tiết thay đổi liên tục quanh thân tháp. Khi ánh sáng chiếu vào, những phần gạch nhô ra tạo nên các mảng sáng tối rất đẹp. Trên đỉnh tháp là một hành lang hình tròn với các cửa vòm, bên trên được trang trí bằng muqarnas, kiểu trang trí ba chiều đặc trưng của kiến trúc Hồi giáo.

DSCF6260 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6264 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6265 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6275 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một điều nữa rất đặc biệt đến ngọn tháp này đó là đây là một trong những rất ít ỏi công trình (nếu ko muốn nói là duy nhất) ở Bukhara sống sót sau cuộc chinh phục của đế chế Mông Cổ vào thế kỷ thứ 13.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về Tháp Kalyan liên quan đến Thành Cát Tư Hãn. Năm 1220, quân Mông Cổ tiến vào Bukhara và tàn phá phần lớn thành phố. Theo truyền thuyết địa phương, Thành Cát Tư Hãn rất ấn tượng trước độ cao của ngọn tháp nên ra lệnh không phá hủy nó. Có một phiên bản kể rằng khi ngước nhìn lên tháp, mũ của ông rơi xuống; khi cúi xuống nhặt mũ, ông nhận ra mình đã phải “cúi đầu” trước công trình này. Câu chuyện có nhiều yếu tố huyền thoại, nhưng điều đáng chú ý là Tháp Kalyan thực sự đã sống sót qua cuộc xâm lược của Mông Cổ, trong khi phần lớn Bukhara thời đó bị tàn phá. Điều này càng làm cho ngọn tháp thêm độc đáo

Mấy bức ảnh này em chụp vào tầm 10h cùng ngày, lúc đi cùng với bạn tour guide

DSCF6479 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6480 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Chức năng chính của Tháp Kalyan, cũng như các minaret trong thế giới Hồi giáo, là phục vụ adhan – lời gọi tín đồ đến cầu nguyện. Người gọi cầu nguyện đứng trên cao để tiếng gọi có thể vang xa và truyền đến nhiều khu vực trong thành phố. Vì vậy, chiều cao của minaret không chỉ mang ý nghĩa kiến trúc mà còn có giá trị thực tiễn đối với đời sống tôn giáo.

Tuy nhiên, Tháp Kalyan không chỉ đơn thuần là một công trình phục vụ việc gọi cầu nguyện. Với chiều cao khoảng 45 mét, nó là một công trình đặc biệt nổi bật đối với một thành phố Trung Á thời Trung cổ. Trong bối cảnh Bukhara là một trung tâm Hồi giáo lớn, một ngọn tháp đồ sộ như vậy còn thể hiện vị thế tôn giáo, sự thịnh vượng và quyền lực của thành phố cũng như của các nhà cai trị.

Vị trí địa lý của Bukhara càng làm tăng ý nghĩa của Tháp Kalyan. Thành phố nằm giữa một vùng đồng bằng tương đối bằng phẳng, bao quanh bởi những khu vực khô hạn và sa mạc rộng lớn. Vì vậy, ngọn tháp cao vút có thể được nhìn thấy từ khoảng cách đáng kể và trở thành một dấu mốc định hướng tự nhiên đối với những đoàn thương nhân đang tiến về Bukhara. Sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng di chuyển trên các tuyến đường của Con đường Tơ lụa, hình ảnh Tháp Kalyan nhô lên trên đường chân trời có thể là dấu hiệu rõ ràng cho thấy họ đã đến gần một trong những trung tâm thương mại quan trọng nhất của Trung Á (có ý nghĩa kiểu như các ngọn hải đăng trên biển)

DSCF6481 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6997 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6998 by Hieu Tran, on Flickr