[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

Quay trở về nhà trọ, trong lúc chờ chủ nhà chuẩn bị bữa sáng, mấy bố con xuống sân chơi cùng gia đình chủ nhà và những vị khách khác. Ở chung với chủ nhà và các khách trọ khác tạo cảm giác rất vui vẻ, thân thiện. Ngôi nhà có một khoảng sân chung, nơi mọi người thường ngồi lại trò chuyện, nghỉ ngơi và làm quen với nhau, tạo nên một không khí ấm cúng và gần gũi.

Đứa cháu gái nội của bà chủ, theo giải thích thì tên của cháu có nghĩa là tốt nhất (The Best)

DSCF6335 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6336 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6337 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6338 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6340 by Hieu Tran, on Flickr

Tên của con mèo Unka

DSCF6341 by Hieu Tran, on Flickr

Bức ảnh đoạt giải thưởng của ông chủ nhà (đã mất)

DSCF6342 by Hieu Tran, on Flickr

Ăn sáng cùng những người bạn mới quen. Bạn gái đến từ Brazil, bạn học ngành khảo cổ học, xin mãi ko dc việc đúng chuyên ngành nên giờ đang dậy tiếng Anh ở Ấn Độ cho một tổ chức phi lợi nhuận. Bạn trai kia đến từ Hà Lan, bạn ấy sang đây nhờ chủ nhà giúp đỡ để làm phim tài liệu về cộng đồng người Do Thái ở Bukhara

PXL_20260702_032716760 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trải nghiệm bữa sáng đầu tiên ở Trung Á được chủ nhà chuẩn bị. Cả nhà rất hào hứng

Bánh mỳ ăn với mứt, bánh ngọt, trà và trứng rán

PXL_20260702_032538348 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260702_032535646 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6344 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Điều ấn tượng nhất đối với homestay này chính là căn phòng ăn. Theo lời bà chủ phòng ăn này được xây vào năm 1919 (tức là còn trước khi Hồng quân Liên Xô chiếm Bukhara) và được giữ nguyên bản từ đó đến nay.

DSCF7067 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7068 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7069 by Hieu Tran, on Flickr

Trần được trạm trổ rất tỉ mỉ

DSCF7070 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7071 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7072 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7073 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7074 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

PXL_20260703_030925610 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260703_030626070 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260703_030629693 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Vì cả bố và con đều là nghệ sỹ nhiếp ảnh tên tuổi nên có rất nhiều khách đến đây cũng là những nghệ sỹ, rất nhiều người lưu lại lưu bút bằng những bức vẽ, những tấm ảnh chụp

Đây là một số ít tác phẩm mọi người để lại, bà chủ nhà lấy ra cho nhà mình xem

PXL_20260703_033236237 by Hieu Tran, on Flickr

Giải thưởng dành cho người con trai lớn tham dự cuộc thi "Con đường tơ lụa trong mắt các bạn trẻ" của Unesco vào năm 2021. Bạn ấy đoạt giải 3 với tấm ảnh chụp một cô dâu trong trang phục truyền thống ở Bukhara đang chào khách

PXL_20260703_031008836 by Hieu Tran, on Flickr

Bukhara by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Bạn cháu gái bà chủ nhà chơi rất hợp với bé con nhà em, lúc nhà em chuẩn bị đi Free Walking Tour, bạn ấy rớm nước mắt vì ko dc chơi với nhau nữa. Bà chủ nhà phải bảo nhà em đợi thêm 5 phút để mẹ bạn ấy dắt bạn ấy đi cùng trên đường bạn ấy đi học mẫu giáo

Nhà em hẹn bạn Tour Guide ở Kukaldosh Madrasah, ra đến nơi mới biết chỉ có mình nhà em (hix có nghĩa là sẽ phải tip nhiều hơn bình thường nếu có đông người đi cùng). Bạn ấy bảo mùa hè là thời điểm thấp điểm do quá nắng nóng nên ít khách. Bạn ấy còn bảo nhà mày đúng là trúng số độc đắc tự nhiên được mấy ngày mát bất thường (hôm đó tầm 32 độ) chứ bình thường tầm này phải ngoài 40 độ

Kukaldosh Madrasah nằm rất gần với Lyabi-Hauz

DSCF6396 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6374 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6349 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6347 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6351 by Hieu Tran, on Flickr

Kukaldosh Madrasah được xây dựng vào năm 1568–1569, dưới thời Abdullah Khan II của triều đại Shaybanid, khi Bukhara đang phát triển mạnh về chính trị, thương mại, văn hóa và giáo dục Hồi giáo.

Madrasa được đặt theo tên Kulbaba Kukaldosh, một chính trị gia quyền lực và cận thần thân tín của Abdullah Khan II. Từ Kukaldosh trong tiếng Turkic có nghĩa gần với “huynh đệ nuôi”, một danh hiệu thể hiện mối quan hệ đặc biệt thân cận với nhà cai trị. Việc một nhân vật quyền lực bỏ tiền xây dựng một madrasa lớn như vậy không chỉ thể hiện lòng sùng đạo mà còn khẳng định sự giàu có, địa vị và ảnh hưởng chính trị của ông.

Kukaldosh có quy mô rất lớn với khoảng 160 phòng cho sinh viên ở được bố trí thành hai tầng xung quanh một sân trong rộng. Đây gần như là một “khu đại học nội trú” thu nhỏ, nơi sinh viên vừa học vừa sinh sống. Họ nghiên cứu Qur’an, Hadith, luật Hồi giáo, thần học, tiếng Ả Rập, logic và nhiều môn học thuật khác. Madrasa từng tiếp nhận hơn 300 sinh viên cùng lúc.

Về kiến trúc, Kukaldosh tuân theo kiểu madrasa truyền thống của Trung Á: một cổng vào lớn dẫn vào sân trong hình chữ nhật, xung quanh là các phòng học và phòng ở hai tầng. Công trình còn có nhà thờ Hồi giáo và phòng giảng dạy.

DSCF6352 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6353 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6354 by Hieu Tran, on Flickr

Các phòng ở nội trú cho sinh viên

DSCF6355 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6356 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6358 by Hieu Tran, on Flickr



DSCF6359 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6360 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6361 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6367 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6368 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6370 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6371 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6372 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Điểm đến tiếp theo cũng là một madrasa (trường học hồi giáo) khác, Nodir Devonbegi Madrasah. Chỉ cách Kukaldosh Madrasah chừng 50m và cũng nằm rất gần với Lyabi-Hauz.

Điểm nổi bật nhất của công trình là mặt tiền được trang trí cực kỳ đặc sắc. Mặt tiền được trang trí bằng những viên gạch gốm men màu, ghép thành các hoa văn hình học tinh xảo. Nhưng gây ấn tượng nhất là bức tranh trang trí ở phía trên cổng, mô tả hai con chim thần Huma đang bay về phía mặt trời và quắp những con hươu trắng. Phía sau là hình ảnh mặt trời có khuôn mặt con người.

Những hình ảnh này khá đặc biệt trong kiến trúc Hồi giáo, vì nghệ thuật tôn giáo thường ưu tiên hoa văn hình học, thực vật và thư pháp hơn là hình người và động vật. Huma là một sinh vật huyền thoại nổi tiếng trong văn hóa Ba Tư, thường gắn với trí tuệ, sự bảo vệ và sức mạnh siêu nhiên (kiểu như con Rồng trong văn hóa Á Đông). Việc đưa những hình tượng này lên một công trình madrasa cho thấy nghệ thuật Trung Á chịu ảnh hưởng và giao thoa của nhiều truyền thống Ba Tư, Turkic và Hồi giáo.

DSCF6373 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6382 by Hieu Tran, on Flickr

Huma là một trong những sinh vật huyền thoại quan trọng nhất của văn hóa Ba Tư. Đây là một chim thần khổng lồ, cổ xưa và có sức mạnh siêu nhiên, xuất hiện trong thần thoại Iran cổ đại, văn học Ba Tư. Qua nhiều thế kỷ, hình tượng này thay đổi đáng kể. Trong nghệ thuật Ba Tư thời Trung cổ, Simurgh đôi khi có hình dáng giống một con chim lớn, nhưng về sau chịu ảnh hưởng rõ rệt của phượng hoàng Trung Hoa, đặc biệt sau những giao lưu văn hóa giữa Ba Tư và Trung Quốc dưới thời Mông Cổ. Hình ảnh Simurgh ngày nay là kết quả của sự pha trộn giữa truyền thống Iran và nhiều ảnh hưởng nghệ thuật từ Đông Á. Quốc huy của Uzbekistan cũng có cái gì đó gần giống với loài chim này, biểu tượng của hãng hàng không Iran và Uzbekistan cũng là loài chim này

IMG-20260702-WA0002 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6385 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6395 by Hieu Tran, on Flickr

Nadir Divan-Begi Madrasah được xây dựng vào khoảng 1622–1623, dưới thời Imam Quli Khan. Người cho xây dựng là Nadir Divan-Begi, một vị quan quyền lực và là đại thần thân cận của nhà vua.

Điều thú vị là ban đầu công trình không được xây dựng để làm madrasa, mà là một caravanserai, tức nhà nghỉ dành cho thương nhân và khách lữ hành. Theo truyền thuyết, khi Imam Quli Khan đến dự lễ khánh thành, ông bất ngờ tuyên bố đây là một madrasa. Vì không thể phản đối quyết định của nhà vua, Nadir Divan-Begi buộc phải cải tạo công trình thành trường học Hồi giáo. Chính nguồn gốc này phần nào giải thích tại sao kiến trúc của nó khá khác thường: công trình không có đầy đủ những không gian đặc trưng của một madrasa truyền thống như giảng đường và nhà thờ, mà chủ yếu gồm các phòng dành cho sinh viên bao quanh sân trong.

DSCF6375 by Hieu Tran, on Flickr

Cũng như đa phần các madrasa khác, nơi đây giờ chủ yếu là các cửa hàng bán đồ thủ công mỹ nghệ. Đến đây thì em biết buổi tối có chương trình ca nhạc và trình diễn thời trang bởi vậy tối cuối ngày nhà em quay lại nơi đây để dự khán

DSCF6376 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6377 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6378 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6379 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6380 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6381 by Hieu Tran, on Flickr

Hành lang bên ngoài được trang trí bằng hoa văn rất tinh xảo

DSCF6383 by Hieu Tran, on Flickr

Một trong những kỹ thuật trang trí đặc sắc nhất là khảm gạch men màu bằng những mảnh nhỏ, thường được gọi là cut-tile mosaic hoặc trong truyền thống Ba Tư là mosaic kashi. Đây là một kỹ thuật rất công phu, khác với việc chỉ vẽ hoa văn lên một viên gạch lớn.

Người thợ trước tiên tạo và nung các viên gạch men với nhiều màu như xanh cobalt, xanh ngọc, trắng, vàng, đen…, sau đó cắt chúng thành hàng nghìn mảnh nhỏ với hình dạng và kích thước chính xác, rồi ghép lại như một bức tranh ghép hình để tạo thành hoa văn hình học, hoa lá hoặc thư pháp. Các mảnh sau đó được cố định và gắn lên tường thành những mảng trang trí lớn.

Kỹ thuật này cho phép người thợ tạo ra những đường cong, hoa văn hình học, chữ thư pháp và họa tiết thực vật cực kỳ phức tạp mà một viên gạch lớn khó có thể thực hiện được. Chính vì vậy, các mặt tiền madrasa ở Bukhara có vẻ như được phủ bằng một tấm tranh khổng lồ, nhưng thực tế lại được tạo nên từ hàng nghìn mảnh gốm nhỏ ghép chính xác với nhau. Kỹ thuật đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao và hiểu rất rõ về hình học, tỷ lệ và sự đối xứng. Vào thời Timur và các triều đại sau đó, nghệ thuật khảm gạch men đạt trình độ rất cao ở Trung Á. Bukhara và Samarkand trở thành những trung tâm quan trọng của nghệ thuật này

Với mỗi họa tiết thế này thực tế là được ghép từ vô số các mẩu nhỏ

DSCF6386 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6388 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngay phía trước madrasa là bức tượng của Khodja Nasreddin và con lừa.

Nhận vật Khodja Nasreddin, kiểu như Trạng Quỳnh ở mình, ông nổi tiếng trong văn hóa dân gian của Trung Á, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều vùng của thế giới Hồi giáo. Ông được cho là sống vào thế kỷ XIII ở Anatolia, nhưng nguồn gốc lịch sử vẫn chưa được xác định chắc chắn. "Khoja” là danh xưng có nghĩa gần với “người thầy” hoặc “người có học”. Nasreddin nổi tiếng qua những câu chuyện ngắn hài hước, trong đó ông thường giả vờ ngốc nghếch nhưng lại dùng sự thông minh, nghịch lý và châm biếm để vạch ra sự ngu ngốc, tham lam, đạo đức giả của người khác. Hình ảnh quen thuộc nhất của ông là cưỡi một con lừa, đôi khi cưỡi quay ngược lại. Những câu chuyện về Nasreddin được truyền bá rộng rãi theo các tuyến đường của Con đường Tơ lụa và được mỗi vùng biến đổi theo cách riêng

IMG-20260702-WA0003 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6391 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Một vài mẩu chuyện truyền miệng về ông

Chuyện kể rằng một hôm con lừa của Nasreddin bị lạc. Mọi người thấy ông không hề buồn mà còn tỏ ra rất vui vẻ. Họ ngạc nhiên hỏi:
“Mất lừa mà ông lại vui sao?”
Nasreddin trả lời:
“May quá! Nếu lúc đó tôi đang cưỡi trên lưng nó thì chẳng phải tôi cũng bị lạc cùng nó hay sao?”
Câu chuyện tuy rất ngắn nhưng thể hiện một nét đặc biệt trong cách suy nghĩ của Nasreddin: ông luôn tìm thấy một lý do để nhìn sự việc theo hướng tích cực, thậm chí biến điều không may thành một câu chuyện hài hước.

Chuyện kể rằng, một lần Nasreddin bị đưa đến trước mặt nhà vua vì một chuyện nào đó và bị đe dọa xử phạt. Để thoát khỏi tình thế, ông nói rằng mình có thể dạy con lừa của nhà vua biết nói. Nhà vua thấy thú vị nên hứa thưởng cho ông một khoản tiền lớn và cho ông 20 năm để thực hiện.
Khi mọi người hỏi tại sao ông dám nhận một nhiệm vụ bất khả thi như vậy, Nasreddin bình thản nói: “Trong 20 năm, nhà vua có thể chết, con lừa có thể chết, hoặc chính tôi có thể chết. Biết đâu đến lúc đó con lừa lại thật sự biết nói!”
Câu chuyện thể hiện rất rõ kiểu hài hước của Nasreddin: dùng một lời hứa vô lý để tự cứu mình, đồng thời cho thấy sự khôn ngoan của một người biết tận dụng thời gian và hoàn cảnh. Câu chuyện cũng hàm ý rằng trong cuộc sống, đừng vội lo lắng về một vấn đề có thể còn rất xa; trong 20 năm, rất nhiều thứ có thể thay đổi.

DSCF6392 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6394 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Đối diện với Nadir Divan-Begi Madrasah phía bên kia của Lyabi-Hauz là Nadir Divan-Begi Khanqah. Sở dĩ cùng có tên Nadir Divan-Begi là bởi cả 2 công trình này đều được tài trợ bởi Nadir Divan-Begi, quân cận thần của nhà vưa trị vì hãn quốc Bukhara lúc bấy giờ

Khác với madrasa, nơi chủ yếu dành cho việc học tập, khanqah là các tu sĩ và những người thực hành hồi giáo có thể ở, cầu nguyện, tu tập, thiền định và sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, có thể hiểu đơn giản rằng nếu madrasa giống như một trường học hồi giáo, thì khanqah giống như một tu viện và nơi sinh hoạt của các tu sĩ.

Vào thế kỷ XVII, Bukhara không chỉ là trung tâm thương mại mà còn là một trung tâm lớn của đời sống Hồi giáo và các tu sĩ. Khanqah đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới tôn giáo này. Người hành hương, và các tu sĩ có thể tìm được nơi ăn ở, cầu nguyện và gặp gỡ những người cùng con đường tu tập.

Vị trí của Nadir Divan-Begi Khanqah bên cạnh hồ cũng rất phù hợp với đời sống đô thị Bukhara. Lyabi-Hauz khi đó không chỉ là một hồ nước mà còn là một không gian công cộng, nơi người dân nghỉ ngơi, thương nhân qua lại và các hoạt động tôn giáo, xã hội diễn ra thường xuyên.

DSCF6398 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6399 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6400 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6402 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Quang cảnh quanh Lyabi-Hauz lúc nào cũng thấy đẹp

DSCF6401 by Hieu Tran, on Flickr

Hệ thống dẫn nước, rất nhiều đã bị san lấp trong thời kỳ Xô viết do bị ô nhiễm và là nguồn lây lan bệnh

DSCF6403 by Hieu Tran, on Flickr