[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

DSCF5489 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5490 by Hieu Tran, on Flickr

Các bạn chắc tiết kiệm điện nên mấy cái cột đèn ven đường mặc dù có 2 bóng điện nhưng chỉ bật 1

DSCF5491 by Hieu Tran, on Flickr

Về đến gần khách sạn, Khánh béo tia ra quán này bán bánh Comca, một trong những đồ ăn truyền thống của Uzebekistan, và tất nhiên là hắn tỷ tê để sáng mai cả nhà ra đây ăn sáng

DSCF5492 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngày 9: Khast Imam Complex - Chorsu Bazaar - Metro stations - Independent Square - Tashkent City Park

Buổi sáng em có 2 nhiệm vụ phải làm. Một là đi đổi tiền, hai là mang quần áo đi giặt.

Lại đi qua hầm đi bộ để sang Lotte Hotel để đổi tiền

DSCF5496 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5497 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5498 by Hieu Tran, on Flickr

Rất may buổi sáng sớm ngân hàng chưa có khách nào nên đổi tiền rất nhanh

DSCF5503 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Giờ là lúc mang quần áo đi giặt, xem trên google map chỉ cũng gần với khách sạn. Nhưng ra đến nơi thì bàng thông báo là 9h sáng mới mở cửa. Em đi 6 ngày bên Uzbekistan thì nhận thấy đa phần các hàng quán và công sở mở cửa rất muộn, sớm thì cũng phải 9h.

Đành đi bộ quanh công viên trước khách sạn đợi vậy

DSCF5505 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5507 by Hieu Tran, on Flickr

Những nhà tập thể với hình khối vuông vức rất đặc trưng của thời kỳ Sô Viết

DSCF5508 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5509 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5510 by Hieu Tran, on Flickr

Đường phố sáng sớm rất thoáng đãng

DSCF5512 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5499 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5500 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhân đây em đề cạp chút về lịch sử nguồn gốc ra đời của các nước Trung Á (Stans Countries)

Khu vực Trung Á trước thời kỳ Đế quốc Nga (Russian Empire) không phải là một hệ thống các quốc gia có biên giới rõ ràng như ngày nay, mà gồm nhiều hãn quốc, tiểu vương quốc và cộng đồng dân cư với các nhóm sắc tộc khác nhau như người Turk, Uzbek, Tajik, Kyrgyz và Kazakh. Các cộng đồng này thường sống đan xen, đặc biệt tại những khu vực đông dân như thung lũng Fergana, và sử dụng nhiều ngôn ngữ, chủ yếu thuộc hai nhóm lớn là ngữ hệ Turkic và Ba Tư (Persian).

Khi đế quốc Nga chinh phục Trung Á trong thế kỷ XIX, các hãn quốc và vùng lãnh thổ này lần lượt trở thành những phần thuộc hệ thống ca.i tr.ị của Nga. Tuy nhiên, ranh giới lúc đó không được phân chia theo các quốc gia dân tộc hiện đại như ngày nay. Sau cá.ch mạ.ng Nga năm 1917, lực lượng Bolshevik dần giành quyền kiểm soát Trung Á. Đến 1924–1925, chính quyền Xô viết tiến hành cuộc phân chia lãnh thổ theo dân tộc (National-Territorial Delimitation), từ đó hình thành các nước cộng hòa Stans (Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan)

Điểm thú vị là tên của các quốc gia này đều kết thúc bằng từ stan, có nguồn gốc từ tiếng Ba Tư và mang nghĩa “vùng đất của” hoặc “nơi thuộc về”. Vì vậy, Uzbekistan có thể hiểu là “vùng đất của người Uzbek”, Tajikistan là “vùng đất của người Tajik”, Kazakhstan là “vùng đất của người Kazakh”, Kyrgyzstan là “vùng đất của người Kyrgyz” và Turkmenistan là “vùng đất của người Turkmen”.

DSCF5513 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5514 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5515 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5517 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Liên Xô tuyên bố nguyên tắc chính là chia lãnh thổ theo dân tộc và ngôn ngữ. Chẳng hạn, người Uzbek được tập trung vào cộn hòa Uzbekistan, người Turkmen vào cộng hòa Turkmenistan , còn các khu vực Kyrgyz và Tajik được tổ chức thành những đơn vị riêng

Tuy nhiên, thực tế không đơn giản là cứ người nào thuộc dân tộc nào thì đất đó thuộc quốc gia tương ứng. Trung Á khi đó có dân cư đan xen rất phức tạp. Người Uzbek, Tajik, Kyrgyz, Kazakh và Turkmen sống xen kẽ; nhiều người sử dụng nhiều ngôn ngữ và bản sắc địa phương đôi khi quan trọng không kém bản sắc dân tộc hiện đại. Vì vậy, các nhà hoạch định Liên Xô còn phải tính đến địa lý, kinh tế, hệ thống thủy lợi, đường sắt, thành phố và khả năng tồn tại kinh tế của từng nước cộng hòa.

Một ví dụ điển hình cho sự đan xen này là thung lũng Fergana. Đây là một vùng đất màu mỡ, dân cư đông đúc nhưng người Uzbek, Kyrgyz và Tajik sống xen kẽ nhau. Nếu chỉ dựa vào dân tộc thì gần như không thể vẽ một đường biên giới rõ ràng. Vì vậy, Liên Xô phải tính cả các thành phố, hệ thống tưới tiêu và quan hệ kinh tế. Kết quả là biên giới trong Fergana trở nên rất ngoằn ngoèo và xuất hiện nhiều vùng đất bao bọc và tách rời.

Bản đồ biên giới 3 nước Uzbekistan, Kyrgyzstan và Tajikistan quanh thung lũng Fergana, cho thấy sự ngoằn nghèo chồng lấn giữa 3 nước. Trong đó Uzbekistan được chia phần lớn phần diện tích hạ nguồn thung lũng, nơi màu mỡ nhất

Bản đồ này, đường màu đỏ là biên giới Uzbekistan, còn vùng em khoanh vàng đại khái là chỉ thung lũng Fergana

 

[hieutcnd]

Tajikistan là một trường hợp đặc biệt. Ban đầu, Tajikistan chưa phải là một nước cộng hòa Xô Viết độc lập. Năm 1924, người Tajik được trao một khu tự trị nằm hoàn toàn bên trong Cộng hòa Uzbekistan. Đến năm 1929, Tajikistan mới trở thành một nước cộng hòa Xô Viết độc lập và nhận thêm khu vực Khujand. Bởi vậy ngày nay có một cộng đồng Tajik rất lớn ở Uzbekistan, đặc biệt tại hai thành phố lớn Samarkand và Bukhara, những trung tâm lịch sử có dân cư nói tiếng Tajik từ lâu đời.

Một trong những giả thiết giải thích cho lý do Liên Xô chia ra thành các nước cộng hòa stans đó là phân chia giúp Moscow kiểm soát Trung Á dễ dàng hơn về mặt ch.ính tr.ị. Thay vì một vùng Turkestan thống nhất với bản sắc Turkic-Hồi giáo chung, Liên Xô xây dựng các nước cộng hòa với hệ thống chính quyền, ngôn ngữ và giới tinh hoa riêng. Sau phần chia thành các nước cộng hòa, Liên Xô xây dựng trường học, hệ thống hành chính, báo chí và văn hóa riêng cho từng nước cộng hòa, đồng thời chuẩn hóa ngôn ngữ và lịch sử của từng dân tộc. Vì vậy, một khu vực trước đây có lịch sử và văn hóa đan xen dần hình thành những bản sắc quốc gia rõ ràng hơn.

Một số vấn đề nảy sinh sau khia phân chia địa giới

Thứ nhất, như em đã đề cập ở trên, việc phân chia tạo ra các cộng đồng dân tộc thiểu số nằm ngoài “nước cộng hòa của mình”. Ví dụ, rất nhiều người Tajik sống ở Samarkand và Bukhara thuộc Uzbekistan, trong khi người Uzbek sống với số lượng lớn ở Kyrgyzstan và Tajikistan. Tuy nhiên, trước khi Liên Xô tan rã, vì tất cả đều nằm trong Liên Xô nên người dân vẫn có thể đi lại, làm việc và di chuyển tương đối dễ dàng giữa các nước cộng hòa.

Thứ hai, Fergana Valley trở thành một khu vực hành chính cực kỳ phức tạp. Các làng mạc, đồng ruộng, đường sá và hệ thống thủy lợi bị chia giữa Uzbek SSR, Kyrgyz SSR và Tajik SSR. Nhưng trong thời Liên Xô, Moscow có thể điều phối toàn bộ hệ thống điện, nước, giao thông và nông nghiệp nên những đường biên này thường chỉ mang tính hành chính

Về cơ bản phân chia này không ngăn cản hoàn toàn sự liên kết kinh tế, bởi Liên Xô xây dựng một nền kinh tế thống nhất. Ví dụ, Uzbekistan tập trung mạnh vào bông, Kyrgyzstan và Tajikistan có nhiều nguồn thủy điện và nước, Kazakhstan cung cấp nhiều khoáng sản và ngũ cốc. Các nước cộng hòa vì thế phụ thuộc lẫn nhau trong một hệ thống kinh tế do Moscow điều phối. Đây là lý do một số vấn đề như nguồn nước và nông nghiệp chưa trở thành tranh chấp quốc tế trong thời Xô viết

Tuy nhiên sự việc trở lên nghiêm trọng sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991. Khi Liên Xô tan rã, những đường biên hành chính trước đây lập tức trở thành biên giới quốc tế. Những gì trước kia chỉ là một đường ranh trên bản đồ nội bộ bỗng trở thành nơi kiểm soát người, hàng hóa, đất đai và nguồn nước. Đây là nguyên nhân quan trọng khiến Fergana Valley, đặc biệt khu vực giao nhau giữa Uzbekistan–Kyrgyzstan–Tajikistan, trở thành một trong những vùng biên giới phức tạp nhất Trung Á.

Ảnh em chụp ở công viên gàn với khách sạn em ở tại thủ đô Tashkent, sân chơi thì nhiều và rất rộng rãi, thoáng mát, thiếu mỗi người chơi

DSCF5518 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5519 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5520 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Những họa tiết mang đậm dấu ấn của văn hóa Ba Tư

DSCF5521 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5522 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5524 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5525 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Người Uzbek hình thành qua một quá trình lịch sử rất dài, chứ không phải từ một bộ tộc duy nhất. Trước khi các bộ tộc Turkic (các bộ tộc du mục tử Nam Siberia và Mông Cổ) đến Trung Á, khu vực Uzbekistan ngày nay chủ yếu là nơi sinh sống của các dân tộc Iran cổ đại. Từ khoảng thế kỷ VI, nhiều bộ tộc Turkic từ phía bắc di cư xuống và dần Turkic hóa cư dân bản địa. Sau khi Hồi giáo truyền vào Trung Á (thế kỷ thứ VIII), khu vực này hình thành một nền văn hóa Turkic–Ba Tư–Hồi giáo rất đặc trưng.

Đến thế kỷ XIII, người Mông Cổ chinh phục Trung Á nhưng sau đó phần lớn cũng bị Turkic hóa và Hồi giáo hóa. Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào cuối thế kỷ XV–đầu XVI, khi các bộ tộc Uzbek từ thảo nguyên phía Bắc tiến vào Transoxiana và chiếm Samarkand, Bukhara cùng nhiều vùng khác. Họ hòa nhập với cư dân Turkic và Iran đã sinh sống ở đây từ trước, dần hình thành người Uzbek hiện đại. Vì vậy, người Uzbek ngày nay là một dân tộc Turkic về ngôn ngữ và bản sắc, nhưng nguồn gốc dân cư rất pha trộn, bao gồm cả cư dân Iran cổ đại, các bộ tộc Turkic và một phần người Mông Cổ. Đây cũng là lý do văn hóa Uzbekistan có một sự pha trộn rất đặc biệt: ngôn ngữ Turkic, tôn giáo Hồi giáo, nền văn hóa đô thị chịu ảnh hưởng Ba Tư sâu sắc

Nhà em trong lúc đợi tiệm giặt quần áo mở cửa, tranh thủ đi ăn sáng. Do tối hôm qua Khánh đã tia được quán bán comca nên cả nhà ra đó ăn. Chỗ em ở trung tâm nên có vẻ có khá nhiều công chức. Gần 9h thấy các công bổng lững thững ra quán ăn sáng, nhìn 10 ông thì có đến 9 ông giống nháu, đều áo trắng, quần đen cắm thùng, Nách cặp cái cặp nho nhỏ. Vì cái vụ cặp nho nhỏ này, kỳ thật em ko hiểu nó là do thời trang hay tiện lợi, nhưng cá nhân em thấy các anh kẹp cáo này vào nạch nhìn cứ yếu yếu thế nào ấy

DSCF5544 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5546 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5549 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260630_033917426.MP by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260630_034056378 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Hậu Liên Xô

Khi Liên Xô tan rã năm 1991, năm nước Trung Á gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan trở thành các quốc gia độc lập. Một trong những vấn đề lớn nhất mà các quốc gia mới phải đối mặt là hệ thống biên giới được kế thừa từ thời Liên Xô. Về cơ bản, các đường biên giới quốc tế sau năm 1991 được giữ theo những đường ranh giới hành chính đã được Liên Xô thiết lập trong quá trình phân định lãnh thổ dân tộc vào những năm 1920. Tuy nhiên, những đường ranh này không hoàn toàn phù hợp với sự phân bố thực tế của các cộng đồng dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa và mạng lưới kinh tế trong khu vực. Vì vậy, khi những đường biên giới hành chính trước đây trở thành biên giới quốc tế, chúng tạo ra nhiều hệ quả lâu dài đối với đời sống của người dân Trung Á.

Một trong những hệ quả rõ nhất là nhiều dân tộc bị chia cắt giữa các quốc gia. Người Uzbek không chỉ sống ở Uzbekistan mà còn có cộng đồng lớn tại Kyrgyzstan, Tajikistan và Kazakhstan. Người Tajik chủ yếu sống ở Tajikistan nhưng cũng có cộng đồng lâu đời tại Uzbekistan. Tương tự, người Kyrgyz, Kazakh và Turkmen cũng có cộng đồng ở bên ngoài quốc gia mang tên dân tộc của họ. Điều này khiến bản đồ dân tộc và bản đồ chính trị của Trung Á không hoàn toàn trùng nhau. Trường hợp Samarkand và Bukhara là một ví dụ tiêu biểu: hai thành phố có lịch sử văn hóa Ba Tư và Tajik rất sâu sắc nhưng lại nằm trong Cộng hòa Uzbekistan thời Liên Xô và sau năm 1991 trở thành một phần của Uzbekistan. Vì vậy, di sản văn hóa Tajik không nhất thiết đồng nghĩa với lãnh thổ của quốc gia Tajikistan ngày nay.

Hệ quả đặc biệt rõ ràng tại Thung lũng Ferghana, nơi ngày nay được chia giữa Uzbekistan, Kyrgyzstan và Tajikistan. Trong thời Liên Xô, khu vực này về cơ bản vẫn là một không gian kinh tế thống nhất; người dân có thể đi lại, buôn bán, canh tác và duy trì quan hệ gia đình qua các ranh giới hành chính. Sau năm 1991, những đường ranh đó trở thành biên giới quốc tế, khiến việc đi lại và trao đổi trở nên khó khăn hơn. Đặc biệt, hệ thống biên giới Xô viết để lại một số vùng lãnh thổ lọt trong lãnh thổ nước khác, như Sokh và Shakhimardan của Uzbekistan nằm trong Kyrgyzstan, hay Vorukh của Tajikistan nằm trong Kyrgyzstan. Khi còn Liên Xô, đây chỉ là những ranh giới hành chính; sau khi các nước độc lập, chúng trở thành vấn đề về chủ quyền, kiểm soát biên giới, đường sá, đất đai và nguồn nước.

Fergana by Hieu Tran, on Flickr

Fergana1 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Các đường biên giới mới cũng gây ảnh hưởng đến giao thông và thương mại. Hệ thống đường bộ và đường sắt thời Liên Xô được xây dựng cho một nền kinh tế thống nhất, vì vậy nhiều tuyến đường không được thiết kế theo biên giới quốc gia hiện nay. Sau năm 1991, một số tuyến đường phải đi qua lãnh thổ nước láng giềng, khiến người dân phải qua cửa khẩu, kiểm tra hộ chiếu và hải quan. Những hoạt động buôn bán và đi lại vốn rất bình thường trước đây trở thành thương mại xuyên biên giới. Các thành phố như Tashkent, Samarkand, Bukhara, Khujand và Osh từng nằm trong một mạng lưới kinh tế - văn hóa rộng lớn, nhưng sau khi xuất hiện biên giới quốc tế, sự kết nối giữa các khu vực này trở nên phức tạp hơn.

Nguồn nước cũng trở thành một vấn đề quan trọng. Kyrgyzstan và Tajikistan nằm ở vùng núi, nơi bắt nguồn của nhiều con sông lớn, trong khi Uzbekistan, Kazakhstan và Turkmenistan phụ thuộc nhiều vào nguồn nước để tưới tiêu nông nghiệp. Thời Liên Xô, Moscow điều phối toàn bộ hệ thống nước và năng lượng của khu vực. Sau khi các nước độc lập, lợi ích quốc gia bắt đầu khác nhau: Kyrgyzstan và Tajikistan muốn sử dụng các dòng sông để phát triển thủy điện, trong khi Uzbekistan và các nước hạ lưu cần duy trì nguồn nước cho nông nghiệp. Vì vậy, các hệ thống sông Amu Darya và Syr Darya trở thành những vấn đề quan trọng trong quan hệ giữa các nước Trung Á.

Những điều này dẫn đến những xung đột về lợi ích giữa các quốc gia và đôi lúc leo thang thành chiến tranh. Ví dụ tiêu biểu nhất là quan hệ giữa 2 nước Kyrgyzstan và Tajikistan, vốn có quá nhiều làng mạc, sông suối đan xem nhau ở vùng thung lũng Fergana, nên thường xuyên xảy ra xung đột. Hai nước này, cũng có tranh chấp về địa lý với Uzbekistan ở Fergana, nhưng vì Uzbekistan có tiềm lực hơn, nên các ông ấy ko dám gân hấn, đành quay sang tẩn nhau , vì cơ bản 2 nước này đều bần hàn ngang nhau. Kiểu nhìn thấy đối thủ vừa miếng thì ta chơi

Trong quãng thời gian từ 2018-2022 thường xuyên có giao tranh, sự việc chỉ trở lên sáng sủa hơn khi hai nước ký biên bản ghi nhớ thỏa thuận với nhau vào năm 2025.

Lúc đầu nhà em dự định sang Tajikistan, đến thủ đô Dushanbe chơi rồi bay đến Bishkek, thủ đô của Kyrgyzstan. Nhưng tìm hoài không tìm tháy chuyến bay thẳng nào, toàn phải bay qua nươc thú ba mà giá thì trên trời và rất lâu. Hóa ra sau chiến tranh, vẫn chưa có đường bay thẳng giữa hai nước. Osh, thành phố cửa khẩu của Kyrgyzstan nằm sát với Tajikistan là ví dụ điển hình, cửa khẩu lúc đóng, lúc mở tùy thuộc vào độ húng của hai bên. Bởi vậy trc mỗi lần qua cửa khẩu, dân du lịch toàn phải nháo nhào hỏi nhau xem cửa khẩu có mở không

Đồ ăn sáng khá phong phú và rẻ, nhà em chọn mỗi món ăn một chút để biết

DSCF5548 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5550 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5551 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5553 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau Liên Xô tan rã, các đường biên giới góp phần hình thành những quốc gia, dân tộc hiện đại với bản sắc riêng. Sau năm 1991, các chính phủ Trung Á bắt đầu nhấn mạnh chủ quyền, lãnh thổ, ngôn ngữ, lịch sử và các nhân vật dân tộc của mình. Những đường biên giới vốn chỉ là ranh giới hành chính trong một quốc gia liên bang nay trở thành biểu tượng của chủ quyền quốc gia.

Sau khi giành độc lập, các chính quyền mới cần xây dựng những bản sắc dân tộc riêng biệt. Do đó, biên giới không chỉ đơn thuần là các ranh giới hành chính. Chúng trở thành biểu tượng của: chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, lịch sử dân tộc, quy chế công dân, quyền kiểm soát tài nguyên. Điều này thúc đẩy các chính phủ chú trọng vào lịch sử, ngôn ngữ, các vị anh hùng và những câu chuyện về lãnh thổ của chính dân tộc mình.

Ví dụ, Timur (Tamerlane) đã trở thành một biểu tượng dân tộc đặc biệt quan trọng tại Uzbekistan, trong khi Tajikistan lại đề cao các nhân vật gắn liền với di sản và văn hóa Ba Tư như Ismoil Somoni (em sẽ nói chi tiết về ông này ở phần viết bài về Tajikistan).

Vào thời kỳ Xô Viết, Amir Timur và Ismoil Somoni không được coi trọng trong lịch sử chính thống vì di sản của họ trực tiếp đi ngược lại hệ tư tưởng Marxist-Leninist, đe dọa chính sách kiềm chế ch.ủ ngh.ĩa dâ.n tộ.c địa phương và xung đột sâu sắc với đường lối vô thần của nhà nước. Dưới lăng kính "đấ.u tr.anh gia.i c.ấp", sử học Xô Viết dán nhãn Amir Timur là một bạo chúa phong kiến tàn bạo, một kẻ đế quốc hiếu chiến bóc lột quần chúng lao động, trong khi Ismoil Somoni dù có công lập nên vương triều Samanid thịnh vượng vẫn bị xem là đại diện cho tầng lớp quý tộc lỗi thời, mâu thuẫn với sứ mệnh tôn vinh gia.i cấ.p cô.ng n.ông v.ô sả.n. Bên cạnh đó, Điện Kremlin luôn cảnh giác với sự trỗi dậy của ch.ủ ng.hĩa dân tộc tại Trung Á nên đã cấm việc tôn vinh hai vị vua này làm biểu tượng lập quốc cho người Uzbek và người Tajik nhằm ngăn ngừa các phong trào bài Xô Viết hoặc tư tưởng liên Hồi giáo.

Chính sách v.ô th.ần của Liên Xô cũng không chấp nhận việc ca ngợi Timur, người tự phong là "Thanh gươm của Hồi giáo", hay Somoni, vị vua biến kinh đô Bukhara thành trung tâm thần học Hồi giáo rực rỡ nhất thế giới trung cổ. Sâu xa hơn, chính quyền Xô Viết muốn duy trì luận điểm rằng sự tiến bộ và hiện đại hóa của Trung Á chỉ thực sự bắt đầu sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, do đó họ thường mô tả giai đoạn lịch sử huy hoàng trước đó một cách phiến diện là thời kỳ phong kiến lạc hậu, tăm tối và đầy hỗn loạn. Cách nhìn này rất tương đồng với cách triều Nguyễn và vua Gia Long (Nguyễn Ánh) từng bị đặt dưới lăng kính định kiến trong một số giai đoạn lịch sử trước đây.

DSCF5554 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5556 by Hieu Tran, on Flickr

Trong công viên có rất nhiều quầy bán sách báo và các vật phảm cũ làm em nhớ đến những quầy bán sách dọc đường Nguyễn Trải ở những năm 90 thế kỷ trước. Sách toàn tiếng Nga nên em ko biết họ viết gì

DSCF5560 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5562 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5563 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5539 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5540 by Hieu Tran, on Flickr

Gần 9h sáng moj người bắt đầu thong dong đi làm, đi học, nhìn không thấy ai có dáng vẻ vội vã cả. Chắc cũng kiểu như ai cũng có việc làm, nhưng không ai sống bằng đồng lương chăng

DSCF5542 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5543 by Hieu Tran, on Flickr

Nhà em đợi đúng đến 9h sáng mang quần áo ra tiệm giặt. Nhưng ko hiểu sao ở đây họ lấy đắt quá trời, 12 đô cho 1kg quần áo. Nhà em sau bao ngày tồn 4kg quần áo bẩn, vị chi là hết gần 50 đô. Em thấy đắt quá, bảo vợ, thôi mang về, đợi đến Bukhara ngày mai xe chỗ nhà nghỉ có dịch vụ giặt ko, ko thì lại cho vào bồn tắm rồi lấy chân mà đạp. Ai đời những 50 đô xót quá. Thế là nhà em lại vác vế

Cả nhà bắt taxi ra khu phức hợp Khast Imam Complex. Cạnh khu phức hợp là Trung tâm Văn minh Hồi Giáo (Centre Of Islamic Cicilization)

DSCF5564 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5566 by Hieu Tran, on Flickr

Trung tâm được hình thành theo sáng kiến của tổng thống Shavkat Mirziyoyev từ năm 2017, với mục tiêu nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu vai trò của Uzbekistan trong lịch sử văn minh thế giới và đặc biệt là trong lịch sử văn minh Hồi giáo. Dự án được triển khai tại khu vực lịch sử Hazrati Imam (Khast Imam) ở Tashkent; công trình được xây dựng trong nhiều năm và chính thức mở cửa ngày 17/3/2026.Tức là mới mở cửa được khoảng 3 tháng tính tới lúc nhà em đến

DSCF5569 by Hieu Tran, on Flickr

 

[nvmb1]

DSCF5563 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5539 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5540 by Hieu Tran, on Flickr

Gần 9h sáng moj người bắt đầu thong dong đi làm, đi học, nhìn không thấy ai có dáng vẻ vội vã cả. Chắc cũng kiểu như ai cũng có việc làm, nhưng không ai sống bằng đồng lương chăng

DSCF5542 by Hieu Tran, on Flickr

Ở đây chắc do văn hóa với thói quen sống nên em thấy người dân họ sống khá chậm, nhưng lại rất nguyên tắc. Mỗi điểm đến là một sự mới mẻ từ nhiều thứ, trải nghiệm là thứ đáng giá nhất trong mỗi hành trình tới một nơi xa lạ. Nếu không đi thì chẳng bao giờ đến! Em chúc Cụ và gia đình có nhiều chuyến đi hơn, để có thể chia sẻ nhiều hơn và tạo động lực cho nhiều người đang muốn trải nghiệm mà chưa dám bước ra khỏi vùng an toàn.

 

[hieutcnd]

Ở đây chắc do văn hóa với thói quen sống nên em thấy người dân họ sống khá chậm, nhưng lại rất nguyên tắc. Mỗi điểm đến là một sự mới mẻ từ nhiều thứ, trải nghiệm là thứ đáng giá nhất trong mỗi hành trình tới một nơi xa lạ. Nếu không đi thì chẳng bao giờ đến! Em chúc Cụ và gia đình có nhiều chuyến đi hơn, để có thể chia sẻ nhiều hơn và tạo động lực cho nhiều người đang muốn trải nghiệm mà chưa dám bước ra khỏi vùng an toàn.

Cảm ơn cụ đã luôn cổ vũ và đồng hành cùng em

 

[hieutcnd]

Theo Hiến pháp hiện hành, Uzbekistan là một nhà nước thế tục (secular state), các tổ chức tôn giáo được tách khỏi nhà nước và mọi công dân đều có quyền theo hoặc không theo bất kỳ tôn giáo nào.

Tuy nhiên, hồi giáo là tôn giáo của đại đa số dân số Uzbekistan, chiếm khoảng 90% dân số. Phần lớn người Hồi giáo Uzbekistan thuộc hồi giáo Sunni. Con số 90% cũng nên hiểu là tỷ lệ người tự nhận mình là Muslim, chứ không có nghĩa rằng tất cả đều thực hành Islam một cách nghiêm ngặt. Di sản của thời kỳ Liên Xô khiến mức độ thực hành tôn giáo giữa các cá nhân rất khác nhau.

Trước khi Hồi giáo xuất hiện, Trung Á có đời sống tôn giáo rất đa dạng, trong đó có Hỏa giáo (Zoroastrianism), Phật giáo, Kitô giáo và nhiều tín ngưỡng bản địa. Các thành phố lớn như Bukhara và Samarkand là những trung tâm thương mại và văn hóa lớn dọc theo con đường Tơ lụa, vì vậy các tôn giáo cũng truyền bá qua những nơi này.

Một trong những bước ngoặt định hình cho việc Uzbekistan cũng như Trung Á có hồi giáo là tôn giáo chủ đạo đó là trận chiến Talas năm 751.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Trận Talas bắt nguồn từ những tranh chấp chính trị giữa nhà Đường và các thế lực địa phương ở khu vực Chach, tương ứng với vùng Tashkent ngày nay. Khoảng năm 750, nhà Đường đưa quân tiến vào khu vực Transoxiana, đánh bại và bắt giữ vị vua Chach. Người con của vị vua này sau đó chạy sang phía tây để cầu viện các thế lực Hồi giáo. Đáp lại lời cầu cứu, chính quyền Hồi giáo đưa quân tiến về phía đông, khiến cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa nhà Đường và các thế lực Hồi giáo cuối cùng dẫn đến cuộc đối đầu quân sự tại khu vực sông Talas vào năm 751.

Bản đồ của đế chế nhà Đường cùng với những vùng đất bảo hộ trước khi trận chiến xảy ra (có vùng đất Annam )

Tang empire by Hieu Tran, on Flickr

Trận chiến diễn ra gần Taraz, thuộc miền nam Kazakhstan ngày nay, không xa biên giới Kyrgyzstan. Đây là một khu vực có vị trí chiến lược vì thung lũng Talas nằm trên các tuyến giao thông quan trọng nối Transoxiana với thung lũng Fergana, vùng Tân Cương và các khu vực thuộc thảo nguyên Trung Á. Thành phần của hai đạo quân cũng không chỉ gồm lực lượng chính của nhà Đường và các thế lực Hồi giáo, mà còn có sự tham gia của nhiều nhóm người Trung Á và các bộ tộc Turk. Đặc biệt, người Karluk đóng vai trò quan trọng trong diễn biến của trận chiến. Ban đầu, Karluk đứng về phía nhà Đường, nhưng trong quá trình giao tranh họ chuyển sang chống lại quân Đường và tấn công từ phía sau. Điều này khiến quân nhà Đường rơi vào tình thế bị bao vây và cuối cùng phải chịu thất bại sau khoảng năm ngày giao chiến.

Sau thất bại năm 751, nhà Đường vẫn còn ảnh hưởng ở một số khu vực Trung Á, nhưng khả năng duy trì một lực lượng quân sự lớn ở phía tây giảm đáng kể. Tình hình càng nghiêm trọng khi chỉ vài năm sau, năm 755, cuộc nổi loạn An Lộc Sơn bùng nổ tại Trung Quốc. Nhà Đường buộc phải rút nhiều lực lượng từ các vùng biên giới về để bảo vệ trung tâm đế quốc. Vì vậy, ảnh hưởng quân sự của nhà Đường ở Trung Á suy giảm nhanh chóng. Trong khi đó, các thế lực Hồi giáo có điều kiện củng cố vị trí ở Transoxiana. Và từ thời điểm này hồi giáo dần dần lớn mạnh ở Trung Á.

Sơ đồ các hướng tiến quân của trận chiến. Màu đổ và tím là của nhà Đường và liên minh nhà Đường. Màu xanh là của quân hồi giáo và đế quốc T.ây T.ạng. Khu vực em khoanh màu xanh là bộ lạc Karlux, đã đánh úp sườn phía sau nhà Đường

Talas by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau đó, vào thế kỷ IX–X, triều đại Samanid, một triều đại Ba Tư theo hồi giáo Sunni, đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc củng cố hồi giáo ở Trung Á. Dưới thời Samanid, Bukhara và Samarkand trở thành những trung tâm lớn của học thuật, thương mại và văn hóa hồi giáo. Quá trình này càng được thúc đẩy khi các dân tộc Turk ở Trung Á dần cải sang Hồi giáo.

Một yếu tố khác rất quan trọng là các mạng lưới các nhà truyền giáo (Sufi). Các giáo sĩ và tu sĩ Sufi đi khắp các thành phố, làng mạc và vùng thảo nguyên, giúp hồi giáo thâm nhập vào đời sống của các cộng đồng Turk và những dân tộc du mục theo cách linh hoạt hơn so với việc chỉ dựa vào quyền lực nhà nước. Vì vậy, hồi giáo dần được địa phương hóa và trở thành một phần của văn hóa Trung Á chứ không còn đơn thuần là tôn giáo do người Ả Rập mang đến.

Cuộc xâm lược của người Mông Cổ vào thế kỷ XIII từng làm gián đoạn đời sống chính trị của khu vực, nhưng về lâu dài lại không ngăn được quá trình hồi giáo hóa. Nhiều tầng lớp c.ai trị Mông Cổ và Turk-Mông Cổ sau đó cải sang hồi giáo, khiến giới cầm quyền ngày càng hòa nhập với xã hội hồi giáo địa phương.

Đến thời Timur và các triều đại kế tục ông vào thế kỷ XIV–XV, hồi giáo Sunni đã trở thành nền tảng quan trọng của đời sống chính trị, giáo dục và văn hóa ở Transoxiana. Các thành phố như Bukhara, Samarkand và Tashkent trở thành những trung tâm lớn của thế giới hồi giáo, và khu vực Uzbekistan ngày nay thực sự trở thành một trong những trung tâm sản sinh văn hóa và tri thức hồi giáo, chứ không chỉ là nơi tiếp nhận Hồi giáo từ bên ngoài.

Thời Đế quốc Nga rồi Liên Xô, chính quyền Nga và đặc biệt là Liên Xô đã hạn chế mạnh hoạt động tôn giáo, đóng cửa nhiều nhà thờ hồi giáo và madrasa (các trường học hồi giáo), đồng thời thúc đẩy chủ nghĩa vô thần. Tuy nhiên, hồi giáo vẫn tồn tại dưới dạng bản sắc gia đình, văn hóa và cộng đồng. Khi các nước Trung Á giành độc lập năm 1991, hồi giáo vì thế có thể phục hồi nhanh chóng trong đời sống công cộng.

Một vài hình ảnh em chụp ở Trung tâm văn minh hồi giáo

DSCF5571 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5577 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5582 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5583 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Khast Imam Complex là quần thể hồi giáo lịch sử quan trọng nhất của Tashkent và nằm trong khu thành phố cổ. Đây không chỉ là một địa điểm tôn giáo mà còn là nơi thể hiện rõ lịch sử Hồi giáo, văn hóa, kiến trúc và quá trình biến đổi của Tashkent từ thời trung cổ, thời Nga, Liên Xô cho đến Uzbekistan độc lập.

Tên Khast Imam có nghĩa gần với “Người thầy đáng kính”, bắt nguồn từ Abu Bakr Muhammad Kaffal Shashi, một học giả hồi giáo nổi tiếng của Tashkent sống vào thế kỷ X. Ông là một nhà thần học, luật gia và học giả. Sau khi qua đời, ông được chôn cất tại khu vực này và ngôi mộ của ông dần trở thành một địa điểm hành hương. Qua nhiều thế kỷ, các nhà thờ hồi giáo, trường học hồi giáo và cơ sở giáo dục tôn giáo được xây dựng xung quanh, biến nơi đây thành trung tâm tôn giáo và học thuật của Tashkent.

Sau khi Uzbekistan giành độc lập khỏi Liên Xô năm 1991, chính quyền bắt đầu khôi phục nhiều công trình Hồi giáo vì muốn khẳng định bản sắc dân tộc và tách mình khỏi di sản Xô viết. Trong thời Liên Xô, chính sách vô thần đã hạn chế nghiêm trọng hoạt động tôn giáo, nhiều nhà thờ và trường học hồi giáo bị đóng cửa, hoặc xuống cấp, hoặc chuyển dổi mục đích. Vì vậy, sau độc lập, việc trùng tu các công trình hồi giáo vừa nhằm phục hồi di sản lịch sử, vừa khôi phục đời sống tôn giáo của người Uzbekistan.

Bên cạnh đó, chính quyền sử dụng di sản hồi giáo để nhấn mạnh rằng Uzbekistan có một lịch sử văn minh lâu đời, từng là quê hương của những học giả và nhà lãnh đạo lớn. Tuy nhiên, đây không chỉ là sự phục hồi tôn giáo mà còn là một dự án xây dựng bản sắc quốc gia: nhà nước lựa chọn những yếu tố hồi giáo và lịch sử phù hợp để tạo nên hình ảnh một Uzbekistan độc lập, có truyền thống riêng.

Khast Imam ở Tashkent là ví dụ rất điển hình. Khu vực này vốn có các công trình lịch sử như Barak Khan Madrasa và Muyi Muborak, nhưng sau độc lập chính quyền đã tiến hành một chương trình phục hồi quy mô lớn. Trong giai đoạn 2006–2007, chính quyền Uzbekistan và cơ quan quản lý hồi giáo đã đầu tư phục hồi toàn bộ quần thể Hazrati Imam, đồng thời xây dựng Hazrati Imam Mosque mới với quy mô lớn. Vì vậy, khu phúc hợp Khast Imam Complex là sự kết hợp giữa di tích cổ và một phần kiến trúc được xây dựng hoặc tái tạo trong thời kỳ Uzbekistan độc lập.

Đây là Hazrati Imam Mosque, được xây dựng năm 2007. Kiến trúc của nhà thờ lấy cảm hứng từ truyền thống Timurid và Trung Á, với mái vòm lớn màu xanh, hai minaret cao, sân rộng và nhiều chi tiết trang trí bằng gỗ. Bên trong có những cột gỗ được chạm khắc thủ công, trần và tường trang trí bằng hoa văn hồi giáo.

DSCF5584 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5586 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5587 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5588 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF5591 by Hieu Tran, on Flickr

Ngay phái cổng thánh đường, có người đàn ông phục trahcs việc chỉnh trang trang phục cho khách. Nhà em do toàn chơi quần soocs nên dc phát mỗi người một cái áo dài truyền thống Uzbek để che chân

DSCF5592 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5593 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF5594 by Hieu Tran, on Flickr