[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

DSCF6404 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6405 by Hieu Tran, on Flickr

Bạn tour guide dẫn nhà mình đến thánh đường của người Do Thái, đáng tiếc là lúc gõ cửa có một người ra mở cửa nhưng sau đó ko hiểu trao đổi gì với bạn ấy mà mình thấy người này đóng sầm cửa lại, có vẻ khá tức giận. Sau rồi theo lời bạn tour guide thì có vẻ cộng đồng người bản địa ở đây họ cũng không ưa cộng đồng người Do Thái lắm, có lẽ vì thế mà người đàn ông trong thánh đường ko cho nhà em vào chăng?

Đọc lại lịch sử thì có vẻ như cộng đồng Do Thái ko có được địa vị bình đẳng như người hồi giáo bản địa đặc biệt là dưới thời tiểu vương quốc Bukhara. Trong thời kỳ Hãn quốc/Emirate Bukhara, người Do Thái thuộc nhóm dhimmi, những người không theo Islam nhưng được phép sống dưới sự cai trị Hồi giáo và được bảo vệ về tính mạng, tài sản nếu tuân thủ một số nghĩa vụ. Đổi lại, họ không có địa vị hoàn toàn bình đẳng với người Hồi giáo. Họ phải trả jizya, một loại thuế dành cho người không theo Islam (kiểu như thuế thân), và trong một số giai đoạn phải chịu những hạn chế về nơi cư trú, trang phục, xây dựng cơ sở tôn giáo và một số quyền xã hội. Người Do Thái cũng không thể giữ một số chức vụ hoặc có địa vị chính trị ngang với người Hồi giáo.

Năm 1868, Đế quốc Nga đánh bại Emirate Bukhara và biến Bukhara thành một quốc gia bảo hộ của Nga. Điều này tạo ra một sự thay đổi lớn đối với người Do Thái. Họ bắt đầu có nhiều tiếp xúc hơn với các cộng đồng Do Thái ở Nga và Đông Âu.

Đến thời Liên Xô, sự phân biệt dựa trên tôn giáo về mặt pháp lý giảm đi, nhưng chính quyền lại thực hiện chính sách vô thần, đóng cửa nhiều giáo đường, trường học tôn giáo và hạn chế việc thực hành Do Thái giáo. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, người Do Thái Bukhara có điều kiện tự do di cư hơn. Nhiều người chọn sang Israel và Hoa Kỳ, nơi đã có cộng đồng người Do Thái Bukhara lớn, đồng thời tình hình kinh tế khó khăn và mong muốn có cơ hội tốt hơn cho con cái cũng thúc đẩy làn sóng di cư. Vì vậy, cộng đồng Do Thái ở Bukhara ngày nay chỉ còn lại một phần nhỏ.

DSCF6406 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6408 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6407 by Hieu Tran, on Flickr

Dọc con ngõ này chủ yếu tập trung cộng đồng người Do Thái ít ỏi còn lại ở Bukhara

DSCF6409 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Aladdin’s Lamp là một nhà hàng nằm trong khu phố cổ Bukhara, gần quần thể Lyabi-Hauz, và điều đặc biệt là nhà hàng được bố trí trong một caravanserai cổ được gọi là Sayfitdin Caravanserai

Sayfitdin Caravanserai được xây dựng vào thế kỷ XIX, trong giai đoạn Bukhara vẫn là một trung tâm thương mại quan trọng của Trung Á. Đây không phải là caravanserai cổ từ thời đầu Con đường Tơ lụa, mà là một công trình tương đối muộn, được xây dựng khi hoạt động buôn bán đường dài giữa Bukhara, Ba Tư, Afghanistan, Ấn Độ, Nga và các vùng Trung Á vẫn rất phát triển.

Sayfitdin từng phục vụ những thương nhân giàu có, nơi đây từng tập trung những thương nhân kinh doanh vàng, bạc, ngọc trai, kim cương và đồ trang sức. Điều này cũng khá logic khi nơiđây rất gần với ngôi chợ cổ Toki Sarrofon, là nơi chuyên kinh doanh tiền tệ, tài chính. Ngày nay nơi đây là nhà hàng và buổi tối thường có biểu diễn nhạc sống

DSCF6422 by Hieu Tran, on Flickr

Bạn tour guide đang giới thiệu về kiến trúc của một Caravanserai điển hình. Caravanserai thường là khu nhà khép kín xoay quanh không gian sân trong, với các phòng và gian hàng bố trí xung quanh. Kiểu kiến trúc này vừa tạo không gian nghỉ ngơi vừa giúp kiểm soát người ra vào và bảo vệ hàng hóa. tàng một chủ yếu là nơi tập trung hàng hóa và để cột ngựa, lạc đà. Tầng hai là cho các thương nhân nghỉ

DSCF6410 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6411 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6412 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6413 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6414 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6415 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6416 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6417 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6418 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6421 by Hieu Tran, on Flickr

Còn đây là Toki Sarrofon, ngôi chợ cổ chuyên kinh doanh tiền tệ mà em đã đề cập phần trước

DSCF6423 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Bạn tour guide kể những người trước kia buôn bán ở chợ này đa phần là những người Do Thái, họ làm tài chính rất giỏi. Việc đổi tiền, cầm cố và cho vay đa phần là dân Do Thái làm. Điều này cũng xuất phát từ một trong những nguyên nhân rất quan trọng đó là trong luật Hồi giáo đó là cấm các hoạt động cho vay lấy lãi gọi là riba.

Châu Âu Kitô giáo thời Trung cổ cũng ở một hoàn cảnh tương tự. Giáo hội Công giáo từng cấm hoặc hạn chế việc cho vay lấy lãi đối với Kitô hữu. Người Do Thái không thuộc quyền tài phán của Giáo hội theo cách tương tự, nên một số cộng đồng Do Thái tham gia vào hoạt động cho vay. Điều này về sau góp phần hình thành khuôn mẫu định kiến “người Do Thái và tiền bạc”.

Bạn tour guide nháy mắt nói với nhà em "Tiền vào túi họ (ý nói người Do thái) thì khó lấy ra lắm", he he nên em đoán chắc dân ở đây cũng không ưa dân Do Thái lắm có lẽ đây là một trong những lý do mà sau khi Liên Xô sụp đổ, việc di chuyển thuận lợi hơn rất nhiều nên rất nhiều người Do Thái đã rời bỏ Bukhara

DSCF6424 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6430 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6431 by Hieu Tran, on Flickr

Mái vòm của chợ

DSCF6432 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6433 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6435 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6436 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Cửa hàng này làm và bán các dụng cụ dao kéo

DSCF6437 by Hieu Tran, on Flickr

Kéo này có cả kéo đực và kéo cái

DSCF6438 by Hieu Tran, on Flickr

Bạn bán hàng còn làm mẫu, lấy kéo ra cắt những tấm kim loại ngọt sớt.

Đây là kéo cái:

DSCF6439 by Hieu Tran, on Flickr

Còn đây là kéo đực:

DSCF6440 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Vợ em cứ nhìn mấy con dao này tần ngần, em sinh nghi. Nhưng rồi lại tự mình xóa tan hoài nghi vì nghĩ đi nghĩ lại chẳng có lý do gì để vợ mua nó để làm cái việc như em nghĩ cả. Thứ nhất em chung thủy, thứ hai vẫn hoạt động bền bỉ, máy giặt electrolux phải gọi bằng điện thoại chứ không phải là cái thứ của nợ để làm cảnh

DSCF6441 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6442 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6444 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6445 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6446 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6448 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6449 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Thánh đường Magoki Attori là một trong những thánh đường Hồi giáo cổ nhất còn tồn tại ở Bukhara. Magoki Attori khá nhỏ và đặc biệt nằm thấp hơn mặt đường hiện nay vài mét. Giá trị của công trình không nằm ở quy mô mà ở chỗ nơi đây lưu giữ dấu tích của nhiều giai đoạn lịch sử: từ thời kỳ tiền Hồi giáo, quá trình Hồi giáo hóa Bukhara cho đến sự phát triển của kiến trúc Trung Á qua nhiều thế kỷ.

Nền của thánh đường này thấp hơn nền đường cỡ 4m

DSCF6457 by Hieu Tran, on Flickr

Tên Magoki Attori thường được hiểu là “thánh đường của những người bán nước hoa trong lòng trũng”. “Magok” có nghĩa là chỗ trũng, nơi thấp; còn “Attori” liên quan đến attar – những người buôn bán nước hoa, hương liệu, gia vị và các sản phẩm thơm. Cái tên vừa phản ánh vị trí thấp của công trình vừa cho thấy khu vực xung quanh từng là một khu thương mại dành cho những người buôn bán hương liệu và gia vị.

Điều đặc biệt nhất là địa điểm này có lịch sử lâu đời hơn rất nhiều so với bản thân ngôi thánh đường Hồi giáo. Các cuộc khai quật khảo cổ cho thấy trước khi Hồi giáo xuất hiện, nơi đây từng là một khu vực tôn giáo có liên quan đến Hỏa giáo (Zoroastrianism). Hỏa giáo là một trong những tôn giáo cổ xưa nhất, từng phát triển mạnh ở Ba Tư và Trung Á từ hàng nghìn năm trước. Khi người Arab tiến vào Trung Á và Hồi giáo bắt đầu được truyền bá mạnh mẽ từ thế kỷ VIII, Hồi giáo dần thay thế Hỏa giáo và trở thành tôn giáo chủ đạo của khu vực.

DSCF6450 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Phần kiến trúc còn lại nổi bật nhất của Magoki Attori chủ yếu có niên đại từ thế kỷ XII, đặc biệt gắn với thời kỳ Qarakhanid (cùng thời với ngọn tháp Kalon Minaret). Mặt tiền được trang trí bằng gạch nung và đất nung chạm khắc (thời kỳ này chưa có gạch men màu sắc), với các họa tiết hình học, hoa lá, vòm trang trí và những dòng chữ Arab cổ. Đây là một ví dụ tiêu biểu cho kỹ thuật trang trí kiến trúc Trung Á thời kỳ mà gạch nung vẫn là vật liệu chủ đạo. Nếu Kalon Minaret cho thấy quy mô hoành tráng của kiến trúc Qarakhanid, thì Magoki Attori lại cho thấy sự tinh tế trong việc sử dụng gạch và đất nung để tạo hoa văn.

Ngôi thánh đường cũng trải qua nhiều biến động và được sửa chữa, thay đổi qua nhiều thời kỳ. Trong quá trình đó, mặt đất xung quanh thành phố ngày càng cao lên do các lớp xây dựng, đổ nát và tái thiết chồng chất qua hàng trăm năm, khiến phần lớn ngôi thánh đường dần nằm thấp hơn mặt đường.

Magoki Attori cũng gắn chặt với đời sống thương mại của Bukhara. Công trình nằm gần các khu chợ và tuyến buôn bán quan trọng của thành phố, nơi tập trung các thương nhân, thợ thủ công và người buôn bán hương liệu, gia vị. Điều này phản ánh đặc điểm của Bukhara thời xưa, khi nhà thờ Hồi giáo (Mosque), các trường học hồi giáo (madrasa), các khách sạn (caravanserai), chợ (toqi) và các cơ sở thủ công thường nằm đan xen trong cùng một khu vực đô thị. Vì thế, Magoki Attori không chỉ là nơi cầu nguyện mà còn là một phần của đời sống thương mại và xã hội của thành phố.

DSCF6452 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6453 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6454 by Hieu Tran, on Flickr

Các hoa văn bằng gạc nung là kiến trúc chủ đạo thời kỳ này

DSCF6455 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF6456 by Hieu Tran, on Flickr

Bên cạnh những công trình thiết yếu như nhà thờ Hồi giáo, caravanserai và các khu chợ, một thứ cũng không thể thiếu đối với những thương nhân trên các tuyến đường dài của Con đường Tơ lụa là nhà tắm công cộng (bathhouse). Sau một hành trình dài trên sa mạc và những con đường đầy bụi, caravanserai không chỉ là nơi để thương nhân nghỉ ngơi mà còn là chỗ để họ tắm rửa, ăn uống và phục hồi sức khỏe. Đặc biệt trong đời sống Hồi giáo, việc giữ gìn vệ sinh cơ thể có ý nghĩa quan trọng trước khi thực hiện các nghi lễ cầu nguyện, nên những nhà tắm thường được xây dựng gần các khu chợ, caravanserai và nhà thờ Hồi giáo.

Đây là địa điểm của các nhà tắm công cộng khi xưa

DSCF6459 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Đây là khu chợ Toqi Telpakfurushon, từng là nơi bán các sản phẩm liên quan đến mũ mà em đã đề cập từ phần trước

DSCF6462 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6463 by Hieu Tran, on Flickr

Đây là một trong những nhà tắm từ thế kỷ XVI được bảo tồn và phục hồi

DSCF6466 by Hieu Tran, on Flickr

Đối diện nhà tắm là nhà thờ nhỏ để các thương nhân cầu nguyện

DSCF6467 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Với chiều cao 45m, tháp Kalyan Minaret có thể dễ dàng nhận thấy ở bất cứ nơi nào quanh downtown

DSCF6469 by Hieu Tran, on Flickr

Chợ Toqi Zargaron, thời xưa chuyên bán đồ kim hoàn mà em đã đề cập ở phần trước. Hai mái vòm màu xanh da trời là của Mir-i-Arab Madrasa

DSCF6470 by Hieu Tran, on Flickr

Bên trong chợ giờ chủ yếu bán đồ lưu niệm

DSCF6471 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6473 by Hieu Tran, on Flickr

 

[nvmb1]

Vợ em cứ nhìn mấy con dao này tần ngần, em sinh nghi. Nhưng rồi lại tự mình xóa tan hoài nghi vì nghĩ đi nghĩ lại chẳng có lý do gì để vợ mua nó để làm cái việc như em nghĩ cả. Thứ nhất em chung thủy, thứ hai vẫn hoạt động bền bỉ, máy giặt electrolux phải gọi bằng điện thoại chứ không phải là cái thứ của nọe để làm cảnh

DSCF6441 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6442 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6444 by Hieu Tran, on Flickr

Em mà ở đây cũng nghĩ như cái cách mà Cụ nghĩ )

 

[hieutcnd]

DSCF6474 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6476 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6475 by Hieu Tran, on Flickr

Sau chợ thì bạn tour guide dẫn em đến hai madrasa đối diện nhau là Ulugbek Madrasah và Abdulaziz Khan Madrassah. Hai madrasa này em đã viết ở phần trên nên ko viết lại nữa.

 

[hieutcnd]

Điểm tiếp theo trên hành trình tour là Poyi kalon complex.

DSCF6479 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6480 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6481 by Hieu Tran, on Flickr

Quần thể này có 3 công trình nổi bật trong đó tháp Kalon Minaret và Mir-i-Arab Madrasa em đã viết ở phần trước. Bây giờ em sẽ kể về công trình còn lại trong tổ hợp này đo là thánh đường Kalan Mosque.

 

[hieutcnd]

Nhà thờ Hồi giáo Kalon (Kalon Mosque) là một trong những nhà thờ Hồi giáo lớn và quan trọng nhất của Bukhara, Uzbekistan. Từ “Kalon” trong tiếng Ba Tư/Tajik có nghĩa là “lớn”, vì vậy tên gọi có thể hiểu là “Đại Thánh đường”.

DSCF6487 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6494 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6499 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà thờ hiện nay được xây dựng chủ yếu vào thế kỷ XV, dưới thời Timur, trên nền một nhà thờ Hồi giáo cổ hơn. Nhà thờ trước đó đã bị phá hủy trong cuộc xâm lược Bukhara của Thành Cát Tư Hãn năm 1220. Công trình sau đó được xây dựng lại và tiếp tục được sửa chữa qua nhiều thế kỷ.

DSCF6584 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF6585 by Hieu Tran, on Flickr

Điểm gây ấn tượng đầu tiên của Kalon Mosque là quy mô rất lớn. Công trình rộng khoảng 12.000 m², đủ sức chứa hàng nghìn tín đồ. Theo lời bạn tour guide thì có thể chứa được khoảng 8000 người cầu nguyện cùng một lúc

Kiến trúc được tổ chức xoay quanh một sân trong rộng lớn, bốn phía bao quanh bởi những dãy hành lang có mái che.

DSCF6588 by Hieu Tran, on Flickr

Ảnh này bạn tour guide gửi cho em

IMG-20260702-WA0027 by Hieu Tran, on Flickr