[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Malaysia, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan và Kazakhstan.

[hieutcnd]

Vẫn là hình ảnh bên trong hai mái vòm ở nhỏ ở hai bến thánh đường

DSCF7878 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7885 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7886 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7898 by Hieu Tran, on Flickr

Phía bên trong mái vòm nhỏ phía bên phải có vẻ bị xuống cấp nhiều hơn, rất nhiều các mảng hoa văn đã bị bong tróc

DSCF7915 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7916 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Thằng bé này mặc áo Yamal của Barca, anh trai cậu biết chút ít tiếng Anh. Anh cậu kể cậu rất thích bóng đá, thần tượng là Usmanov, hậu vệ đang đá cho Machester City. Anh kể lúc Uzbekistan bị loại ở vòng bảng World Cup nó đã khóc rất nhiều

DSCF7902 by Hieu Tran, on Flickr

Chụp ảnh lưu niệm cùng cậu bé và mẹ của cậu

DSCF7908 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Vợ em lại được mấy người bạn Uzbekistan đến xin chụp ảnh cùng

DSCF7905 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7914 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Tham vọng về quy mô cũng trở thành một trong những vấn đề lớn nhất của Bibi-Khanum. Công trình được xây dựng trong thời gian rất ngắn, trong khi kích thước của nó vượt quá giới hạn kỹ thuật mà các kiến trúc sư thời đó có thể dễ dàng kiểm soát. Khi Timur trở về Samarkand vào năm 1404, ông được cho là không hài lòng với tiến độ và chất lượng công trình, đồng thời yêu cầu tiếp tục thay đổi, đặc biệt ở khu vực mái vòm chính. Việc liên tục thúc đẩy công trình theo hướng lớn hơn và hoành tráng hơn khiến một số bộ phận phải chịu tải trọng rất lớn. Việc Timur yêu cầu xây dựng lại và mở rộng công trình đã góp phần khiến nhà thờ cuối cùng không được hoàn thiện hoàn toàn

DSCF7921 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7922 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7923 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Mái vòm của thánh đường chính phía sau

DSCF7925 by Hieu Tran, on Flickr

Khá nhiều hạng mục chưa được hoạn thiện và xuống cấp

DSCF7926 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Sau khi Timur qua đời năm 1405, Bibi-Khanum vẫn tiếp tục tồn tại như một trong những công trình nổi bật nhất của Samarkand. Nhưng theo thời gian, công trình bắt đầu xuống cấp. Những vấn đề về kết cấu, động đất và thời tiết liên tục tác động lên các mái vòm và tường gạch. Đến cuối thế kỷ XIX, Bibi-Khanum đã trở thành một phế tích khổng lồ. Trận động đất năm 1897 khiến phần vòm của cổng chính sụp đổ, và trong nhiều thập niên sau đó, nhiều bộ phận của công trình tiếp tục bị hư hại hoặc tháo dỡ

Đây là hình ảnh phía bên trong thánh đường chính. Du khách hiện không được phép vào bên trong, nên em chỉ có thể chĩa ống kính qua những khe cửa chính để chụp. Nhìn qua những khoảng hở này có thể thấy khá rõ tình trạng xuống cấp của công trình, với nhiều mảng tường, mái vòm và các chi tiết trang trí đã bị thời gian bào mòn.

DSCF7919 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7920 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Họa tiết phía mặt chính của đại thánh đường

DSCF7917 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7930 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7943 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7945 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7976 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF7978 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF7994 by Hieu Tran, on Flickr\

DSCF8045 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8049 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Rời Bibi Khanum Mosque, nhà em tìm đường đi Shah-i-Zinda, Google lại chỉ đường vòng vèo và thấy đi bộ mất chừng 25 phút mà trời lại khá là nắng nóng. Em thấy có cái xe điện nên hỏi để đi thì bao nhiêu tiền. Người lái xe đòi 70.000 som, trong khi nếu đi taxi chỉ có 30.000. Thế nên nhà em quyết định đi taxi. Sau này nghĩ lại nếu lúc ấy mà hỏi đường đi bộ thì chắc chắn nhà em sẽ đi bộ. Bởi vì thực ra quãng đường phải nói là rất, rất gần. Đi taxi chắc phải tầm 5 km vòng vèo, nhưng thật ra quãng đường đấy nếu đi bộ thì đi đúng khoảng 500 m

Quãng đường google map chỉ nếu đi bộ

Còn đây là đường taxi đi

map by Hieu Tran, on Flickr

Lại phải vòng ra phía sau, đi qua chợ trung tâm để bắt taxi. Mấy bức ảnh vợ em chụp lúc đi qua chợ trung tâm để ra phía sau bắt taxi

PXL_20260704_125129306 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260704_125138519 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20260704_125142768 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Ngồi trên taxi thấy quãng đường đi khá xa, đi chừng 15 phút, đến đoạn đường lớn thấy có chặn mấy tảng đá rất lớn thì người taxi thả nhà em xuống rồi ra dấu phải đi bộ tiếp

Đi bộ một đoạn thì thấy cái tổ hợp này

DSCF8051 by Hieu Tran, on Flickr

Trước khi đi thì cả hai vợ chòng đều đọc thông tin thì biết rằng Shah-i-Zinda là một quần thể nghĩa trang – lăng mộ – đền thờ Hồi giáo được hình thành và mở rộng trong nhiều thế kỷ. Vì vậy nhìn thấy cái tổ hợp với các cổng và mái vòm phía trước thì cứ mặc định đấy là Shah-i-Zinda, nên cứ vậy nhằm hướng đó mà đi

DSCF8052 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Trên đường đi thì gặp khu đền thờ này, nhìn rất xinh xắn

DSCF8053 by Hieu Tran, on Flickr

Nhìn sang phía "khu lăng mộ" thầm nghĩ, lăng với tẩm sao mà to thế

DSCF8054 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Đến tối về lúc nhìn lại bản đồ thì em mới biết tổ hợp mà em đang đứng có tê là Hazrat Khizr Mosque, một trong những nhà thờ Hồi giáo có vị trí đặc biệt nhất ở Samarkand. Mặc dù trước khi đi nhà em cũng có đọc thông tin và cũng có lịch trình để đến nhưng thú thật với bao thông tin, điểm đến trong chuyến đi nên đến ngày hôm đó em hoàn toàn quên mất điểm đến này

DSCF8055 by Hieu Tran, on Flickr

Ở đây, phía sau sân thượng ở tầng hai có view nhìn sang "khu lăng tẩm của Shah-i-Zinda" rất ấn tượng

DSCF8056 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8057 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8059 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8063 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8066 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Do lúc này em vẫn chưa biết thật sự là đang đứng ở một trong những nhà thờ hồi giáo cổ nhất của Samarkand nên em sẽ đề giành phần viết về Hazrat Khizr Mosque vào phần sau khi em quay lại.

DSCF8073 by Hieu Tran, on Flickr

Bên trong khu thánh đường có một lăng mộ nhỏ và bên trong có đặt một chiếc quan tài

DSCF8094 by Hieu Tran, on Flickr

Sau này tìm hiểu thêm em mới biết đó là quan tài của Islam Karimov, tổng thống đầu tiên của Uzbekistan sau khi đất nước độc lập khỏi Liên Xô. Sau khi Karimov qua đời vào năm 2016, ông được an táng tại khu vực gần Hazrat Khizr Mosque, trong quần thể lăng mộ dành cho ông. Việc lựa chọn địa điểm này có ý nghĩa đặc biệt bởi Hazrat Khizr vốn đã là một địa điểm tôn giáo quan trọng và nằm ngay gần khu vực Shah-i-Zinda, một trong những nơi linh thiêng nhất của Samarkand.

 

[hieutcnd]

Theo lời bạn tour guide ngày hôm sau dẫn nhà em đi, sở dĩ Islam Karimov chọn địa điểm này làm nơi an táng mình vì ông muốn mọi người khi vào thánh đường cầu nguyện, ông nằm ở bên cạnh cũng sẽ nghe được tiếng cầu nguyện của mọi người.

Uzbekistan, cũng như phần lớn các nước cộng hòa thuộc Liên bang Xô viết trước đây, đã trải qua gần 70 năm dưới cơ chế kế hoạch hóa tập trung. Đại khái là trên bảo gì thì dưới cứ thế mà làm, việc lớn việc bé đều có các “bố” ở trên lo hết. Thành ra dân chúng lâu ngày cũng quen với kiểu làm việc khá thụ động: bố bảo trồng lúa thì trồng lúa, bố bảo trồng bông thì trồng bông, chứ tự nhiên nổi hứng làm khác đi là dễ có chuyện ngay. Mà nghĩ cho cùng, muốn chủ động cũng chẳng dễ. Chủ động quá lại dễ bị quy thành “phần tử ph.ản độ.ng”, “ph.á ho.ại ch.ủ ngh.ĩa x.ã h.ội”. Chuyện bác Bí thư Kim Ngọc ở Vĩnh Phúc ngày trước là một ví dụ khá điển hình

Suốt mấy chục năm, cái hệ thống ấy giống như một ông bố quan liêu nhưng rất có quyền: việc gì cũng quyết, tiền nong cũng quản, con cái cứ ngồi yên mà nghe. Vì thế, đến khi “ông bố” Liên Xô tan rã, các nước cộng hòa bỗng nhiên phải tự đứng bằng đôi chân của mình.

Đối với Uzbekistan, việc thoát khỏi gần bảy thập niên nằm trong hệ thống Xô viết không đơn giản chỉ là đổi tên quốc gia rồi kéo cờ mới lên. Họ phải gần như làm lại cả một hệ thống: xây dựng một nhà nước độc lập, tổ chức bộ máy chính trị, xây dựng quân đội, phát hành tiền tệ, thiết lập quan hệ đối ngoại và từng bước chuyển sang một nền kinh tế không còn nằm trong sự điều hành của Moscow.

Một nhân vật đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn này là Islam Karimov, người sinh ngay tại Samarkand năm 1938. Ông trưởng thành hoàn toàn trong hệ thống Xô viết, từng làm việc trong lĩnh vực kinh tế và tài chính rồi thăng tiến dần trong bộ máy Đ.ản.g C.ộn.g s.ả.n Uzbekistan. Năm 1989, Karimov trở thành B.í t.h.ư thứ nhất Đ.ả.ng C.ộn.g s.ả.n Uzbekistan; đến tháng 3 năm 1990, ông được bầu làm Tổng thống Uzbekistan Xô viết.

Khi Uzbekistan tuyên bố độc lập vào năm 1991, Karimov trở thành tổng thống đầu tiên của Uzbekistan độc lập và giữ cương vị này cho đến khi qua đời ngày 2 tháng 9 năm 2016. Ông không chỉ là người tiếp quản đất nước sau khi Liên Xô tan rã, mà còn là người trực tiếp định hình Uzbekistan trong suốt những năm đầu của thời kỳ độc lập.

Khác với một số nước cộng hòa hậu Xô viết lựa chọn cải cách và tư nhân hóa rất nhanh, Uzbekistan dưới thời Karimov đi theo một con đường thận trọng hơn nhiều. Nhà nước tiếp tục giữ vai trò rất lớn trong nền kinh tế, quá trình tư nhân hóa diễn ra chậm và chính quyền ưu tiên sự ổn định hơn là những cú “đập đi làm lại” quá nhanh.

Bên trong khuôn viên thánh đường là những hành lang dài với rất nhiều ghế cho mọi người ngồi để cầu nguyện.

DSCF8095 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8098 by Hieu Tran, on Flickr

Lăng mộ của Islam Karimov, nhỏ nhắn xinh xắn đặt cạnh với thành đường chính. Em quan sát thất rất nhiều người quỳ xuống và cầu nguyện cho ông

DSCF8097 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Năm 1992, Uzbekistan thông qua Hiến pháp mới, đặt nền tảng pháp lý cho một quốc gia độc lập và đánh dấu bước quan trọng trong quá trình xây dựng nhà nước hậu Xô viết. Dưới thời Islam Karimov, chính quyền đặt ưu tiên lớn vào việc duy trì ổn định và củng cố nhà nước. Tuy nhiên, đi cùng với đó là quá trình tập trung quyền lực ngày càng mạnh vào tổng thống, trong khi hoạt động của phe đ.ối l.ập, báo chí đ.ộc lậ.p, xã hội dân sự và các tổ chức t.ôn gi.áo ngoài sự kiểm soát của nhà nước bị hạn chế đáng kể. Một số nhân vật đ.ối lậ.p bị bắ.t gi.ữ, bị gây sức ép hoặc phải rời khỏi đất nước.

Một trong những mối quan tâm lớn của chính quyền Karimov là sự trỗi dậy của Hồi giáo ch.ính t.rị và chủ nghĩa cự.c đo.an trong bối cảnh Trung Á lúc đó khá bất ổn, với nội chiến ở Tajikistan, tình hình phức tạp tại Afghanistan và khu vực Fergana có dân cư đông cùng truyền thống Hồi giáo lâu đời. Vì vậy, hoạt động tô.n giá.o bị kiể.m so.át khá chặt với lý do bảo đảm an ninh và ngăn chặn chủ nghĩa cự.c đo.an. Điều thú vị là nhà nước lại đồng thời tích cực khôi phục và quảng bá các di sản Hồi giáo trong lịch sử. Những nhân vật như Amir Timur, vốn từng bị mô tả khá tiêu cực trong thời Xô viết, được phục hồi hình ảnh và trở thành một biểu tượng quan trọng của Uzbekistan độc lập. Thời Karimov có một nghịch lý khá rõ: Hồi giáo và lịch sử Hồi giáo được đề cao như một phần của bản sắc dân tộc, nhưng hoạt động tôn giáo trong đời sống hiện tại lại được nhà nước quản lý rất chặt.

Dù vậy, trong hơn 25 năm cầm quyền, Karimov cũng đặt nhiều nền móng quan trọng cho Uzbekistan độc lập. Đồng som được đưa vào sử dụng năm 1994, đất nước xây dựng lực lượng vũ trang riêng, thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và giáo dục, đồng thời đẩy mạnh việc khôi phục lịch sử, bản sắc dân tộc và các di sản văn hóa sau gần 70 năm thuộc Liên Xô.

Bởi vậy, đánh giá về Karimov thường tồn tại hai cách nhìn rất khác nhau. Những người ủng hộ xem ông là người có công lớn trong việc giữ ổn định và xây dựng một Uzbekistan độc lập trong giai đoạn đầy biến động sau khi Liên Xô tan rã. Ngược lại một bộ phận không nhỏ chỉ trích mạnh mẽ chính quyền của ông về việc tậ.p tru.ng quy.ền lự.c, đà.n á.p phe đ.ối lậ.p, hạn chế tự do báo chí, ki.ểm so.át tôn giáo và những vi phạm nh.ân quyề.n trong thời gian ông cầm quyền. Còn công hay tội đến đâu thì có lẽ phải để các nhà sử học tiếp tục mổ xẻ; em đi du lịch nên chỉ xin kể lại những gì mình đọc được và tận mắt quan sát.

Hôm sau đi ngang qua tượng Karimov gần Registan Square, em hỏi hướng dẫn viên về ông. Em ấy nói rằng dù Karimov bị nhiều người gọi là đ.ộc tà.i vì nắm quyền suốt hơn 25 năm, ông vẫn được một bộ phận lớn người Uzbekistan kính trọng (em ấy nói có đến 70% người dân quý mến), đặc biệt vì vai trò của ông trong những năm đầu xây dựng đất nước độc lập. Điều này em cũng phần nào cảm nhận được khi quay lại Hazrat Khizr. Khu lăng mộ của Karimov vẫn có rất nhiều người đến viếng, đứng trước mộ và cầu nguyện.

Còn chuyện người dân thực sự yêu quý ông đến mức nào thì em không dám phán, vì con số cụ thể chắc phải có khảo sát nghiêm túc mới nói được. Chứ cứ lãnh đạo hơn 25 năm, hệ thống truyền thông chịu sự kiểm soát của nhà nước, thông tin lại được định hướng khá chặt, thì hình ảnh lã.nh t. nào mà chẳng được xây dựng rất đẹp. Mà lãnh đạo 25 năm mà "chỉ có" 70% người dân ủng hộ thì cũng phải xem lại khâu tuyên truyền thế nào các cụ nhỉ

Islam Karimov qua đời năm 2016, sau hơn 25 năm lãnh đạo Uzbekistan độc lập. Ông được an táng tại quê hương Samarkand, trong khu vực Hazrat Khizr. Một bên là thánh địa Hồi giáo có lịch sử hàng trăm năm, còn phía dưới là những công trình Timurid nổi tiếng như Bibi-Khanum và Shah-i-Zinda.

Tượng đài của Karimov gần Registan Square

DSCF8504 by Hieu Tran, on Flickr

Chụp chung với hai bạn người Uzbekistan trước tượng đài Karimov, lúc này do ngược sáng nên bạn chụp ảnh bảo quay lại phía Registan Square để chụp

Bạn áo xanh tẫm bên trái khi biết em đến từ Việt nam bạn ấy bảo Việt Nam, Uzbekistan là bạn . Bạn ấy bảo tao đã đến Phú Quốc, bạn ấy lôi điện thoại ra cho em xem ảnh và video quay ở Phú Quốc với giọng điệu rất hồ hởi, thân thiện

PXL_20260706_013858663.MP by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8725 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

DSCF8099 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8100 by Hieu Tran, on Flickr

DSCF8104 by Hieu Tran, on Flickr

 

[hieutcnd]

Nhà em cứ thế nhìn hướng mấy cái cổng và tháp cao để định hình đi đến Shah-i-Zinda, đi qua cái cầu cạn. Đường trước mặt cấm ô tô, chỉ xe điện được phép đi bởi vậy có thể hiểu taxi sẽ phải đi vòng vèo mới đến được

DSCF8105 by Hieu Tran, on Flickr

Ảnh chụp trên đường lúc nhìn lại Hazrat Khizr Mosque, chiếc cầu cạn nối hai bên đường với nhau

DSCF8107 by Hieu Tran, on Flickr

Đứng trước khu "lăng mộ" sao mà thấy to và bề thế quá chừng

DSCF8108 by Hieu Tran, on Flickr