Nghịch lý giá nhà cao bất thường so với thu nhập tại các nước đang phát triển và kém phát triển bắt nguồn từ sự lệch pha nghiêm trọng giữa cấu trúc thị trường tài sản và cơ cấu thu nhập chính thức.
Cụ thể, có 5 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hiện tượng này:
1. Kênh trú ẩn tài sản gần như duy nhất
Ở các nước phát triển, người dân có nhiều kênh phân bổ tài sản hiệu quả: thị trường chứng khoán minh bạch, quỹ hưu trí tư nhân, trái phiếu chính phủ an toàn.
Ở các nước nghèo, thị trường vốn còn non trẻ, lạm phát và rủi ro mất giá đồng nội tệ thường trực. Bất động sản trở thành kênh tích lũy và bảo toàn vốn gần như tuyệt đối của giới có tiền, đẩy nhu cầu đầu cơ đất đai lên rất cao.
2. Dòng tiền phi chính thức và nguồn kiều hối
Nền kinh tế ngầm: Một lượng lớn tiền mặt giao dịch trong nền kinh tế phi chính thức (không phản ánh vào bảng lương hay thống kê thu nhập chính thức) đổ trực tiếp vào bất động sản.
Kiều hối: Dòng tiền từ lao động xuất khẩu và kiều bào gửi về thường ưu tiên mua nhà, đất tại quê nhà. Giá nhà bị neo theo sức mua của dòng tiền ngoại tệ này, trong khi mẫu số thu nhập của người dân bản địa vẫn ở mức thấp.
3. Tốc độ đô thị hóa dồn nén và hạ tầng tập trung
Các nước nghèo thường có hạ tầng thiếu đồng bộ, dẫn đến việc việc làm, trường học chất lượng cao, bệnh viện tuyến đầu tập trung gần như hoàn toàn vào 1–2 đại đô thị (như Lagos, Hà Nội, TP.HCM, Manila, Bangkok).
Áp lực di dân cơ học khổng lồ đè nặng lên quỹ đất trung tâm hạn chế, tạo ra sự khan hiếm cục bộ cực đoan.
4. Khập khiễng giữa chi phí xây dựng và mức lương bản địa
Mẫu số (thu nhập) phản ánh năng suất lao động và mức lương nội địa rất thấp.
Tử số (giá nhà) lại bị chi phối bởi chi phí vật liệu xây dựng (thép, xi măng, thang máy, thiết bị kỹ thuật) vốn là hàng hóa được định giá theo tiêu chuẩn quốc tế và phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Chi phí xây một mét vuông căn hộ bê tông cốt thép giữa các nước chênh lệch không quá nhiều, nhưng chênh lệch mức lương có thể lên tới 10–20 lần.
5. Lệch pha cung - cầu và thiếu vắng nhà ở xã hội
Các chủ đầu tư tư nhân tập trung tối đa vào phân khúc trung - cao cấp để tối ưu hóa biên lợi nhuận, bỏ trống phân khúc nhà ở bình dân.
Nhà nước tại các quốc gia này thường thiếu nguồn lực ngân sách để phát triển các dự án nhà ở xã hội quy mô lớn hoặc quỹ nhà cho thuê dài hạn như Singapore hay các nước châu Âu, khiến người có thu nhập trung bình bị loại hoàn toàn khỏi thị trường mua nhà.
Nếu giá bđs cứ như thế này thì chúng ta sẽ mãi mãi mắc kẹt ở vị trí 1 quốc gia đang phát triển với bẫy thu nhập trung bình giăng chặt xung quanh, không có cách nào bứt lên.