(Tiếp)
Tất nhiên, để đối phó với xu hướng phổ biến của đạn xuyên giáp chống tăng nổ lõm, xe tăng và xe bọc thép, với tư cách là phía bên kia của ‘cuộc chiến chống giáp’, cũng đã thực hiện một số biện pháp đối phó. Ví dụ, mục đích phát triển ban đầu của loại giáp composite Chobham nổi tiếng chủ yếu là nhằm đối phó hiệu quả với loại đạn xuyên giáp. Chất liệu, cấu trúc và công nghệ xử lý cụ thể của giáp Chobham cho đến nay vẫn được giữ bí mật, nhưng thông qua các dữ liệu được thu thập trong nhiều năm, người ta đều đánh giá rằng cấu trúc cơ bản của nó là bổ xung thêm một lớp ceramic dạng tổ ong hoặc các vật liệu phòng hộ khác nằm giữa hai lớp giáp thép đồng nhất để hình thành nên một loại giáp composite giống như bánh sandwich.
Kết cấu giáp Chobham
Do các đặc tính cơ học đặc biệt, giáp Chobham có khả năng bảo vệ tốt trước các loại đạn xuyên giáp liều nổ định hướng. Vì gốm kỹ thuật là chất vô định hình, chúng không có cấu trúc tinh thể như kim loại mà hơi giống chất lỏng với cấu trúc phân tử khá lỏng lẻo. Khi một viên đạn xuyên giáp chạm vào lớp giáp composite này, tia kim loại do vụ nổ tạo ra sẽ nhanh chóng xuyên qua lớp giáp bên ngoài và cố gắng xuyên qua lớp gốm kỹ thuật. Khi giáp kim loại gặp phải tác động như vậy, nó sẽ vỡ ra xung quanh các cạnh giữa các tinh thể riêng lẻ và không bao giờ kết hợp lại. Nhưng cấu trúc của gốm kỹ thuật thì khác, khi gặp va chạm, nó sẽ chảy xung quanh tia kim loại và phân tán tia kim loại thành nhiều tia nhỏ hơn, và những tia nhỏ này sẽ nhanh chóng tiêu tan. Trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, xe tăng Challenger của Anh trang bị giáp Chobham đã thể hiện khả năng phòng hộ cực kỳ xuất sắc. Phiên bản giáp Chobham mới nhất có có khả năng phòng hộ gấp 2,5 lần so với giáp thép đồng nhất với cùng khối lượng khi đối phó với đạn xuyên giáp định hướng.
Sau thành công của giáp Chobham, các quốc gia như Mỹ, Liên Xô, Đức, Pháp và các nước khác cũng phát triển các loại giáp tổng hợp của riêng họ, cấu trúc bao gồm thép và gốm kỹ thuật giống như giáp Chobham. Bên cạnh đó, các quốc gia này cũng phát triển các loại giáp khác như thép và thép siêu cứng, uranium nghèo, sợi thuỷ tinh, sợi Kevlar, sợi carbon và các dạng giáp khác. Ví dụ, sự xuất hiện của giáp phản ứng nổ (ERA), ban đầu được thiết kế để đối phó với mối đe dọa từ đạn xuyên giáp chống tăng nổ lõm. ERA xuất hiện vào năm 1970, cấu tạo của nó rất đơn giản, gồm hai lớp tấm thép mỏng và một lớp thuốc nổ không nhạy nổ. Khi đầu đạn nổ lõm xuyên qua giáp phản ứng, một áp suất va chạm cực lớn của tia phản lực sẽ làm nổ lớp thuốc nổ ở giữa. Sau khi lớp thuốc nổ ở giữa các lớp phát nổ, sóng nổ sẽ được truyền từ tâm vụ nổ ra xung quanh. Áp suất nổ được tạo ra bởi vụ nổ của chất nổ sẽ khiến tấm giáp phản ứng nổ lớp trước và sau bung ra và di chuyển ngược chiều nhau, khiến cho tia phản lực bị lệch và suy giảm. Hơn nữa, khi các tấm di chuyển theo hướng bình thường của giáp phản ứng nổ, nó tiếp tục tiếp cận tia phản lực, khiến tia phản lực bị cắt một cách thụ động bởi các tấm giáp, đồng thời tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Đồng thời, các tấm giáp sẽ tạo ra một lực tác động vuông góc với hướng đi tới của tia phản lực, cuối cùng làm cho tia bị lệch và vỡ. Vì giáp phản ứng nổ có thể cải thiện hiệu quả khả năng bảo vệ của giáp trước các tia phản lực, nên nó được coi là một trong những phương thức hiệu quả nhất để nâng cao khả năng chống lại đạn xuyên giáp của xe tăng.
Giáp phản ứng nổ (ERA)
Tuy nhiên, dù là giáp tổng hợp hay giáp phản ứng nổ, việc sử dụng chúng thực sự có nhiều hạn chế. Ví dụ, lớp giáp tổng hợp của thân xe tăng chiến đấu chủ lực và mặt trước tháp pháo có thể chịu được các cuộc tấn công từ hầu hết các loại đạn xuyên giáp, nhưng điều này cũng khiến tổng trọng lượng chiến đấu của xe tăng chiến đấu chủ lực gần đạt đến giới hạn về hiệu suất vật lý, chẳng hạn như xe tăng M1A2SEP của Mỹ, Leopard2A6 của Đức, Merkava của Israel và Challenger 2 của Anh đã nặng hơn 60 tấn. Ngay cả những chiếc xe tăng do Nga sản xuất, vốn luôn nhẹ hơn, nhưng khi lắp hệ thống giáp này thì tổng trọng lượng chiến đấu cũng lên tới 50 tấn. Kết quả của việc tổng trọnglượng chiến đấu tăng vọt không chỉ khiến khả năng cơ động chiến đấu bị giảm đi, mà vấn đề lớn hơn đó là mảnh văng tạo ra từ các lớp giáp này sẽ khiến nguy cơ sát thương đối với các lực lượng hành tiến cùng xe tăng sẽ lớn hơn.
Bản thân khối lượng chiến đấu tổng thể của xe bọc thép tương đối nhẹ, hệ thống điện không đủ công suất để vận hành thêm khối lượng giáp tổng hợp và phản ứng nổ đi cùng hàng loạt các ứng dụng khác. Đặc biệt là đối với xe bọc thép chở quân, xe chiến đấu bộ binh, lớp vò phần thân của các phương tiện này mỏng và không thể chịu được sức nổ của giáp ERA, đồng thời tác động sau khi ERA phát nổ sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh mạng quân nhân trên phương tiện. Trong kịch bản sử dụng các phương tiện này như phương tiện chi viện hoả lực, thì sau khi giáp ERA bị kích nổ, các mảnh văng sẽ trở thành chính mối đe doạ cho phương tiện và lực lượng chi viện. Chính vì những lý do này mà trong môi trường tác chiến ở Irắc và Afghanistan, Quân đội Mỹ đã hàn nhiều hàng rào sắt khác nhau trên các phương tiện bọc thép M113, Stryker và các phương tiện bọc thép hạng nhẹ khác.
Xe bọc thép M-113 của Mỹ tại Afganistan
Các hàng rào thép này cũng không khác gì các giá dây thép được hàn trước đây của Hồng quân Liên Xô trong trận Berlin về mục đích và nguyên lý sử dụng. Các hàng rào thép này được hàn bằng các thanh kim loại cứng và được bố trí cách xa thân xe từ 30 đến 50 cm. Các thanh kim loại được hàn với nhau tạo thành các mắt lưới nhỏ hơn một chút so với kích thước tối đa của đường kính đầu đạn chống tăng RPG. Bằng cách này, khi đầu đạn bay tới tiếp xúc với lưới thép thì sẽ có hai tình huống có thể xảy ra: Thứ nhất, đầu đạn lệch khỏi góc tác động hiệu quả hoặc phát nổ sớm, khi đó tia phản lực kim loại tạo ra lúc này không còn đạt được cự ly và góc tiếp cận tối ưu, dẫn đến năng lượng định hình bị sụt giảm tức thời. Thứ hai, phần đầu phía trước của đầu đạn xuyên qua lớp lưới, và phần thân của nó bị các thanh thép cứng ép chặt và biến dạng, gây đoản mạch trong hệ thống ngòi nổ hiệu ứng áp điện, khiến khối thuốc nổ trong khuôn hình nón không kích nổ được hoặc đầu đạn trực tiếp bị phân hủy.
............
Tất nhiên, để đối phó với xu hướng phổ biến của đạn xuyên giáp chống tăng nổ lõm, xe tăng và xe bọc thép, với tư cách là phía bên kia của ‘cuộc chiến chống giáp’, cũng đã thực hiện một số biện pháp đối phó. Ví dụ, mục đích phát triển ban đầu của loại giáp composite Chobham nổi tiếng chủ yếu là nhằm đối phó hiệu quả với loại đạn xuyên giáp. Chất liệu, cấu trúc và công nghệ xử lý cụ thể của giáp Chobham cho đến nay vẫn được giữ bí mật, nhưng thông qua các dữ liệu được thu thập trong nhiều năm, người ta đều đánh giá rằng cấu trúc cơ bản của nó là bổ xung thêm một lớp ceramic dạng tổ ong hoặc các vật liệu phòng hộ khác nằm giữa hai lớp giáp thép đồng nhất để hình thành nên một loại giáp composite giống như bánh sandwich.
Kết cấu giáp Chobham
Do các đặc tính cơ học đặc biệt, giáp Chobham có khả năng bảo vệ tốt trước các loại đạn xuyên giáp liều nổ định hướng. Vì gốm kỹ thuật là chất vô định hình, chúng không có cấu trúc tinh thể như kim loại mà hơi giống chất lỏng với cấu trúc phân tử khá lỏng lẻo. Khi một viên đạn xuyên giáp chạm vào lớp giáp composite này, tia kim loại do vụ nổ tạo ra sẽ nhanh chóng xuyên qua lớp giáp bên ngoài và cố gắng xuyên qua lớp gốm kỹ thuật. Khi giáp kim loại gặp phải tác động như vậy, nó sẽ vỡ ra xung quanh các cạnh giữa các tinh thể riêng lẻ và không bao giờ kết hợp lại. Nhưng cấu trúc của gốm kỹ thuật thì khác, khi gặp va chạm, nó sẽ chảy xung quanh tia kim loại và phân tán tia kim loại thành nhiều tia nhỏ hơn, và những tia nhỏ này sẽ nhanh chóng tiêu tan. Trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, xe tăng Challenger của Anh trang bị giáp Chobham đã thể hiện khả năng phòng hộ cực kỳ xuất sắc. Phiên bản giáp Chobham mới nhất có có khả năng phòng hộ gấp 2,5 lần so với giáp thép đồng nhất với cùng khối lượng khi đối phó với đạn xuyên giáp định hướng.
Sau thành công của giáp Chobham, các quốc gia như Mỹ, Liên Xô, Đức, Pháp và các nước khác cũng phát triển các loại giáp tổng hợp của riêng họ, cấu trúc bao gồm thép và gốm kỹ thuật giống như giáp Chobham. Bên cạnh đó, các quốc gia này cũng phát triển các loại giáp khác như thép và thép siêu cứng, uranium nghèo, sợi thuỷ tinh, sợi Kevlar, sợi carbon và các dạng giáp khác. Ví dụ, sự xuất hiện của giáp phản ứng nổ (ERA), ban đầu được thiết kế để đối phó với mối đe dọa từ đạn xuyên giáp chống tăng nổ lõm. ERA xuất hiện vào năm 1970, cấu tạo của nó rất đơn giản, gồm hai lớp tấm thép mỏng và một lớp thuốc nổ không nhạy nổ. Khi đầu đạn nổ lõm xuyên qua giáp phản ứng, một áp suất va chạm cực lớn của tia phản lực sẽ làm nổ lớp thuốc nổ ở giữa. Sau khi lớp thuốc nổ ở giữa các lớp phát nổ, sóng nổ sẽ được truyền từ tâm vụ nổ ra xung quanh. Áp suất nổ được tạo ra bởi vụ nổ của chất nổ sẽ khiến tấm giáp phản ứng nổ lớp trước và sau bung ra và di chuyển ngược chiều nhau, khiến cho tia phản lực bị lệch và suy giảm. Hơn nữa, khi các tấm di chuyển theo hướng bình thường của giáp phản ứng nổ, nó tiếp tục tiếp cận tia phản lực, khiến tia phản lực bị cắt một cách thụ động bởi các tấm giáp, đồng thời tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Đồng thời, các tấm giáp sẽ tạo ra một lực tác động vuông góc với hướng đi tới của tia phản lực, cuối cùng làm cho tia bị lệch và vỡ. Vì giáp phản ứng nổ có thể cải thiện hiệu quả khả năng bảo vệ của giáp trước các tia phản lực, nên nó được coi là một trong những phương thức hiệu quả nhất để nâng cao khả năng chống lại đạn xuyên giáp của xe tăng.
Giáp phản ứng nổ (ERA)
Tuy nhiên, dù là giáp tổng hợp hay giáp phản ứng nổ, việc sử dụng chúng thực sự có nhiều hạn chế. Ví dụ, lớp giáp tổng hợp của thân xe tăng chiến đấu chủ lực và mặt trước tháp pháo có thể chịu được các cuộc tấn công từ hầu hết các loại đạn xuyên giáp, nhưng điều này cũng khiến tổng trọng lượng chiến đấu của xe tăng chiến đấu chủ lực gần đạt đến giới hạn về hiệu suất vật lý, chẳng hạn như xe tăng M1A2SEP của Mỹ, Leopard2A6 của Đức, Merkava của Israel và Challenger 2 của Anh đã nặng hơn 60 tấn. Ngay cả những chiếc xe tăng do Nga sản xuất, vốn luôn nhẹ hơn, nhưng khi lắp hệ thống giáp này thì tổng trọng lượng chiến đấu cũng lên tới 50 tấn. Kết quả của việc tổng trọnglượng chiến đấu tăng vọt không chỉ khiến khả năng cơ động chiến đấu bị giảm đi, mà vấn đề lớn hơn đó là mảnh văng tạo ra từ các lớp giáp này sẽ khiến nguy cơ sát thương đối với các lực lượng hành tiến cùng xe tăng sẽ lớn hơn.
Bản thân khối lượng chiến đấu tổng thể của xe bọc thép tương đối nhẹ, hệ thống điện không đủ công suất để vận hành thêm khối lượng giáp tổng hợp và phản ứng nổ đi cùng hàng loạt các ứng dụng khác. Đặc biệt là đối với xe bọc thép chở quân, xe chiến đấu bộ binh, lớp vò phần thân của các phương tiện này mỏng và không thể chịu được sức nổ của giáp ERA, đồng thời tác động sau khi ERA phát nổ sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh mạng quân nhân trên phương tiện. Trong kịch bản sử dụng các phương tiện này như phương tiện chi viện hoả lực, thì sau khi giáp ERA bị kích nổ, các mảnh văng sẽ trở thành chính mối đe doạ cho phương tiện và lực lượng chi viện. Chính vì những lý do này mà trong môi trường tác chiến ở Irắc và Afghanistan, Quân đội Mỹ đã hàn nhiều hàng rào sắt khác nhau trên các phương tiện bọc thép M113, Stryker và các phương tiện bọc thép hạng nhẹ khác.
Xe bọc thép M-113 của Mỹ tại Afganistan
Các hàng rào thép này cũng không khác gì các giá dây thép được hàn trước đây của Hồng quân Liên Xô trong trận Berlin về mục đích và nguyên lý sử dụng. Các hàng rào thép này được hàn bằng các thanh kim loại cứng và được bố trí cách xa thân xe từ 30 đến 50 cm. Các thanh kim loại được hàn với nhau tạo thành các mắt lưới nhỏ hơn một chút so với kích thước tối đa của đường kính đầu đạn chống tăng RPG. Bằng cách này, khi đầu đạn bay tới tiếp xúc với lưới thép thì sẽ có hai tình huống có thể xảy ra: Thứ nhất, đầu đạn lệch khỏi góc tác động hiệu quả hoặc phát nổ sớm, khi đó tia phản lực kim loại tạo ra lúc này không còn đạt được cự ly và góc tiếp cận tối ưu, dẫn đến năng lượng định hình bị sụt giảm tức thời. Thứ hai, phần đầu phía trước của đầu đạn xuyên qua lớp lưới, và phần thân của nó bị các thanh thép cứng ép chặt và biến dạng, gây đoản mạch trong hệ thống ngòi nổ hiệu ứng áp điện, khiến khối thuốc nổ trong khuôn hình nón không kích nổ được hoặc đầu đạn trực tiếp bị phân hủy.
............