Bài viết của Matin Rama
Cựu Chuyên gia Kinh tế trưởng của WB
Người đã viết tâm thư ngăn phá dỡ Hanoi Cinematique và (HimLam) dỡ toà nhà in Tiến Bộ với bức phù điêu ở đầu Nguyễn Thái Học
ĐÙA VỚI THẢM HỌA…
FLIRTING WITH DISASTER…
Các thành phố có thể bị tàn phá bởi thiên tai, bởi những cuộc xâm lược từ bên ngoài, bởi nội chiến… Nhưng đôi khi, chỉ một vài quyết định hành chính tưởng như bình thường cũng có thể gây ra hậu quả thảm khốc. Trong suốt một thế kỷ rưỡi qua, Hà Nội đã nhiều lần đứng rất gần những tình huống nguy hiểm như vậy.
Năm 1895, Auguste Henri Vildieu, kiến trúc sư trưởng của chính quyền thuộc địa Pháp, đệ trình một kế hoạch san phẳng một phần lớn Khu Phố Cổ để xây dựng tại đó một dinh thự xa hoa cho Toàn quyền. May mắn thay, vào thời điểm ấy, một số quan chức Pháp cấp cao đã bắt đầu trân trọng văn hóa Việt Nam. Vì thế, chính quyền địa phương đã cho dừng việc chặt hạ cây cối, trùng tu Văn Miếu, và ngăn chặn việc phá dỡ Ô Quan Chưởng. Theo tinh thần đó, họ cũng gác lại đề xuất của Vildieu.
Năm 1934, Leo Craste, khi đó là Kiến trúc sư trưởng phụ trách các công trình công cộng của chính quyền thuộc địa, đề xuất một kế hoạch mang tên “Một Hà Nội mới”. Mục tiêu là phá bỏ toàn bộ khu vực từ Ba Đình đến Hai Bà Trưng để xây dựng lại từ đầu. Thực ra Craste vốn là một họa sĩ minh họa, và ông khá nhạy cảm với văn hóa Việt Nam. Nhưng ông cho rằng một chương trình xây dựng quy mô lớn có thể tạo cú hích cần thiết cho nền kinh tế địa phương sau cuộc Đại Khủng hoảng. Khi Thế chiến II đang đến gần, không ai thực sự triển khai kế hoạch của ông.
Năm 1993, một quy hoạch tổng thể mới cho Hà Nội được phê duyệt. Trong bối cảnh hậu Đổi Mới, Việt Nam đang rất mong muốn thu hút đầu tư nước ngoài. Hà Nội được dự kiến sẽ mở rộng về phía nam và phía đông, trong khi hồ Hoàn Kiếm được xác định là trung tâm thành phố. Chỉ có điều, quy hoạch khi ấy không đưa ra bất kỳ biện pháp nào để bảo vệ đặc trưng của khu vực này. May mắn thay, một số kiến trúc sư có tiếng đã lập luận rằng không nên cho phép phát triển các công trình cao tầng tại những khu vực trung tâm, và đến năm 1998, quy hoạch đã được điều chỉnh theo hướng đó.
Ngày nay, khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm là điểm thu hút khách du lịch chính của Hà Nội, đồng thời những khu phố xung quanh cũng là những khu vực có giá trị nhất thành phố. Đến lượt mình, hồ Hoàn Kiếm vẫn là linh hồn của Hà Nội, nơi người Hà Nội yêu thích tụ họp vào buổi tối và những ngày cuối tuần.
Vì vậy, chúng ta chỉ có thể cảm thấy biết ơn tất cả những người, dù đã nhiều lần đứng trước sức hấp dẫn của những quyết định có thể dẫn đến thảm họa, vẫn tìm cách tránh cho Hà Nội hết thảm họa đô thị này đến thảm họa đô thị khác.
Cities can be ravaged by natural disasters, by foreign invasions, by civil wars… But some routine administrative decisions can be catastrophic as well. Over the last century and a half, Hanoi has flirted with such dangerous situations several times.
In 1895, Auguste Henri Vildieu, the chief architect of the French colonial government, submitted a plan to raze a big portion of the Old Quarter and build there a fancy palace for the Governor. By then, fortunately, several high-ranking French officials had started to appreciate Vietnamese culture. Thus, local authorities stopped the felling of trees, renovated Van Mieu, or blocked the demolition of Quan Chuong. In this spirit, they also shelved Vildieu’s proposal.
In 1934, Leo Craste, then Chief Architect for Public Buildings in the colonial government, proposed a plan for “A New Hanoi”. The goal was to demolish everything from Ba Dinh to Hai Ba Trung, and to build anew. Craste was actually an illustrator, and he was sensitive to the Vietnamese culture. But he thought that a major construction program would give the local economy the boost it needed after the Great Depression. With World War II approaching, nobody took action on his plan.
In 1993, a new master plan for Hanoi was approved. In the aftermath of Doi Moi, Vietnam was eager to attract foreign investment. While Hanoi was expected to grow southward and eastward, Hoan Kiem Lake was supposed to be the city center. Except that no measures were foreseen to protect its character. Fortunately, prominent architects made the case that high-rise development should not be allowed in central areas, and the plan was revised accordingly in 1998.
Today, the area around Hoan Kiem Lake is Hanoi’s main tourist attraction, and its surrounding neighborhoods are the most valuable in town. Hoan Kiem Lake, in turn, remains the soul of the city, the place where Hanoians love to gather in evenings and on weekends.
So, we can only feel grateful to all those who, despite being tempted by disaster, managed to deflect one urban catastrophe after another.