Đọc tin về dự án safari và khu nghỉ dưỡng ở Ba Vì, với diễn biến muốn triển khai nhanh, người ta có thể nhớ đến phim Evil Does Not Exist của Ryusuke Hamaguchi.
Phim kể về một ngôi làng nhỏ sống nương vào thiên nhiên. Người dân ở đó dựa vào nguồn nước sạch từ rừng để sống và làm nghề, nên họ rất coi trọng việc giữ gìn tự nhiên. Một ngày, một công ty được giao làm dự án khu nghỉ dưỡng, với áp lực phải giải ngân nhanh nguồn hỗ trợ sau Covid. Công ty cử người về làng để lấy ý kiến.
Trong buổi họp, người dân chỉ ra những lo ngại rất cụ thể: đường ống nước thải đặt ở đâu, nguy cơ ảnh hưởng nguồn nước, xe chở vật liệu đi qua khu dân cư, ai sẽ chịu trách nhiệm vận hành lâu dài... Đó đều là những câu hỏi kỹ thuật và sinh kế, không phải cảm tính.
Những người đi khảo sát thực địa, khi ở lại làng vài ngày, cũng bắt đầu hiểu hơn vì sao người dân lo lắng. Nhưng ở cấp độ doanh nghiệp, quyết định lại thường được tính trên tiến độ, chi phí và hiệu quả đầu tư.
Phim không có ai là người ác hoàn toàn. Chỉ là khi lợi ích kinh tế được đặt lên trước, còn những giá trị về môi trường, sự yên tĩnh, nguồn nước, sinh kế lâu dài của cộng đồng chưa được cân nhắc đủ, thì rủi ro sẽ bị đẩy về phía thiên nhiên và người dân địa phương.
Cuối phim là một kết cục buồn, như một ẩn dụ: thiên nhiên không có thiện ác, chỉ có quy luật tự vệ. Khi rừng và nguồn nước bị tác động quá nhanh, hệ quả cuối cùng rồi sẽ quay lại.
Nhìn lại, điều đáng suy nghĩ không phải là có nên làm du lịch hay không, mà là làm như thế nào để một vùng đất vốn yên bình không phải đánh đổi quá nhiều. Nếu một dự án nghỉ dưỡng thực sự muốn bền vững, có lẽ điều cần nhất là sự chậm lại: đánh giá tác động môi trường một cách độc lập, công khai, lắng nghe những người sống ở đó lâu năm, và tính toán cả chi phí dài hạn cho nguồn nước, rừng và cộng đồng.
Vì khi những vùng đất đẹp bị thay đổi quá nhanh vì lợi ích trước mắt của một nhóm, thì cái giá phải trả sau này có thể là của tất cả mọi người.