Nhiều cụ tham gia chủ đề mà không hiểu chủ đề, đem nỗi lòng bản thân và góc nhìn hạn hẹp bó trong một khung thời gian và không gian mình trải qua để phán xét một chủ đề quá rộng và quá dài trong lịch sử.
Thật ra thế giới trăm năm qua vẫn luân phiên hai trào lưu. Một là tích sản truyền thống: gom góp cả đời đầu tư vào BĐS và những tài sản có giá trị lâu dài. Hai là trải nghiệm: đem phần lớn thu nhập để có một cuộc sống hưởng thụ đúng nghĩa, không hy sinh cuộc sống hàng ngày thông qua chắt bóp tiết kiệm để đổi lấy những tài sản giá trị lớn.
Lần gần nhất của trào lưu hưởng thụ, từ bỏ truyền thống tích sản là sau khủng hoảng 2008, các ngân hàng trung ương bơm những khoản tiền khổng lồ để cứu nền kinh tế khiến giá nhà tăng phi mã. Từ đáy năm 2009, nó tăng khủng khiếp đạt đỉnh lịch sử ở Mỹ và châu Âu năm 2012. Thế hệ trẻ phương Tây đối mặt tình trạng giá nhà vượt xa thu nhập, kể cả có tiết kiệm cả đời cũng khó có được căn nhà tử tế. Họ chấp nhận từ bỏ giấc mơ nhà và xe, chọn lối sống hưởng thụ. Trào lưu YOLO (You Only Live Once) cũng từ đây mà ra. Đối với giới trẻ lúc đó, thành công không phải có nhà có xe mà là đi du lịch bao nhiêu nước, đã từng đi làm từ thiện hay các dự án vì người nghèo chưa, chơi được những môn thể thao nào và làm được gì cho xã hội này. Những dịch vụ mới như Airbnb và Uber càng làm nhu cầu có nhà có xe trở nên vô nghĩa trong mắt giới trẻ.
Nhưng đến 2020, Covid ập đến, nhiều người mất việc, giới trẻ mới thấm thía việc phải đi thuê nhà mà không có thu nhập khủng khiếp ra sao. Rồi những năm sau, Covid khiến việc đi lại bị hạn chế, thu nhập thay vì chi tiêu cho du lịch hay nhà hàng được dồn vào tài khoản tiết kiệm, giới trẻ ồ ạt xuống tiền mua nhà kéo giá nhà phi mã. Làn sóng mua nhà này cộng với việc cả thế giới bơm tiền để cứu nền kinh tế giai đoạn 2020-2021 tạo ra cơn bão hoàn hảo cho giá nhà. Một lần nữa, giới trẻ lại nhận ra nhà cửa là thứ ngoài tầm với. Trào lưu YOLO đang trở lại ở phương Tây với cái tên mới là Soft Saving, trong đó giới trẻ sẽ tiết kiệm tiền để đầu tư cho bản thân, nâng cao tri thức và kỹ năng thay vì mua nhà trả góp.
Cứ mỗi lần khủng hoảng kinh tế, chúng ta lại chứng kiến một thế hệ mất mát hành động y hệt như giai đoạn 2008-2020 là từ bỏ tích sản và chạy theo lối sống trải nghiệm. Trước đó là giai đoạn 1990 với khái niệm "slackers" - những kẻ chối bỏ sự thành công. Cái này gần giống với một bộ phận giới trẻ Trung Quốc hiện nay (làn sóng nằm thẳng - tang ping): chỉ làm đủ sống, không hy sinh tuổi trẻ vì ước mơ của kẻ khác, không bán kiệt sức lao động cho những tập đoàn mà chủ của nó muốn vắt kiệt người lao động để trở thành siêu tỷ phú. Giai đoạn đó, các Slackers chỉ làm việc bán thời gian, tiền vừa đủ tiêu, không coi sự thành công về tài chính là thành đạt; thời gian rảnh rỗi làm những việc mình thích mới là thành công đích thực.
Đi xa hơn nữa vào quá khứ có thế hệ Hippies những năm 60-70, ở đây chắc nhiều cụ vẫn còn nhớ khái niệm này, hướng đến giải thoát mọi giá trị truyền thống, đi tìm các giá trị mới cả về tinh thần, vật chất lẫn tâm linh. Trước đó, thập niên 50 là phong trào BEAT, cũng từ bỏ giấc mơ một mái nhà, mua xe dạng nhà di động (mobile home/RV) để lang bạt khắp nơi. Rồi giai đoạn hậu Thế chiến I, gọi là thế hệ mất mát - Lost Generation - khi chứng kiến cái chết quá nhanh, quá dễ dàng của gia đình, bạn bè và những người xung quanh nên họ từ bỏ chạy theo những giá trị cũ, không muốn tích luỹ tích sản, chỉ muốn tranh thủ sống những ngày đầy ý nghĩa mà không biết mai sau sẽ ra sao.
Thế giới vẫn vận hành như thế, lặp đi lặp lại. Khi giá nhà quá cao, giới trẻ sẽ từ bỏ ước mơ có nhà, chấp nhận đi thuê, tiền để dành cho những thứ khác mà họ thấy quan trọng. Ngược lại, khi giá nhà giảm hoặc những biến cố xã hội khiến họ thấy nhà trong tầm với và có ý nghĩa, họ sẽ quay lại với việc tích sản, lại gắn bó với nhà, với đất. Mỗi lần như thế là một thế hệ trôi qua. Ở Việt Nam cũng vậy. Nhiều cụ không nhận ra chúng ta từng đi qua những giai đoạn đó và sẽ tiếp tục lặp lại giai đoạn đó. Vài năm qua trào lưu tích sản đã đẩy giá nhà lên mức cao khủng khiếp. Chúng ta sẽ chứng kiến thế hệ tiếp theo từ bỏ chuyện tiết kiệm để mua nhà. Họ sẽ chọn đi thuê, và dùng tiền để làm những thứ họ thực sự thích.