Em copy:
Trong những năm cuối đời, Lưu Bị và Tào Tháo đều từng để lại lời cảnh báo về những nhân vật mà họ cho rằng không nên tùy tiện trọng dụng. Đáng tiếc, lời dặn của cả hai cuối cùng đều không được thực hiện trọn vẹn, để rồi dẫn đến những hậu quả khó lường.
Sau khi Quan Vũ mất và Kinh Châu rơi vào tay Đông Ngô, Lưu Bị quyết định phát động chiến dịch Di Lăng bất chấp sự can ngăn của nhiều người. Ông muốn báo thù cho Quan Vũ và giành lại vùng đất chiến lược này.
Thất bại tại Di Lăng khiến Thục Hán tổn thất nặng nề. Lưu Bị rút về Vĩnh An, sức khỏe ngày càng suy yếu. Trước khi qua đời, ông triệu Gia Cát Lượng đến và nhắc đến Mã Tắc.
Gia Cát Lượng vốn đánh giá cao người trẻ tuổi này, cho rằng Mã Tắc có tài và tiền đồ rộng mở. Nhưng Lưu Bị lại đưa ra nhận xét hoàn toàn khác: "Mã Tắc chỉ giỏi nói chuyện cao xa, không thiết thực, không thể trọng dụng!".
Gia Cát Lượng ghi nhớ lời dặn, nhưng vài năm sau, trong lần Bắc phạt đầu tiên, ông vẫn giao cho Mã Tắc nhiệm vụ trấn giữ Nhai Đình. Mã Tắc không tuân theo phương án tác chiến, tự ý đóng quân trên núi và cuối cùng bị quân Ngụy đánh bại.
Nhai Đình thất thủ khiến kế hoạch Bắc phạt của Gia Cát Lượng thất bại. Ông buộc phải lui quân về Hán Trung, sau đó xử tử Mã Tắc và tự giáng chức để nhận trách nhiệm.
Nếu Lưu Bị cảnh báo về Mã Tắc thì Tào Tháo lại đặc biệt đề phòng Tư Mã Ý.
Những năm cuối đời, Tào Tháo được cho là đã nhận thấy Tư Mã Ý là người có tài năng và tham vọng. Truyền thuyết về giấc mộng “ba con ngựa cùng ăn một máng” thường được dùng để biểu tượng hóa mối lo này. Ông từng căn dặn Tào Phi phải cẩn trọng với Tư Mã Ý, bởi người này không phải nhân vật tầm thường.
Thế nhưng Tào Phi sau khi kế vị không những không loại bỏ Tư Mã Ý mà còn tiếp tục trọng dụng ông. Đến khi lâm bệnh qua đời, Tào Phi còn đưa Tư Mã Ý vào hàng đại thần phụ chính cho Tào Duệ.
Dưới thời Tào Duệ, Tư Mã Ý ngày càng nắm giữ vị trí quan trọng. Tào Duệ từng tìm cách kiềm chế quyền lực của ông, nhưng tình thế khiến nhà Ngụy vẫn phải dựa vào Tư Mã Ý để chống lại các cuộc Bắc phạt của Gia Cát Lượng.
Sau khi Gia Cát Lượng qua đời, Tư Mã Ý tạm thời rời khỏi trung tâm quyền lực. Nhưng Tào Duệ cũng không sống lâu. Khi qua đời, ông tiếp tục giao Tư Mã Ý cùng Tào Sảng phò tá Tào Phương còn nhỏ tuổi.
Đây chính là cơ hội để Tư Mã Ý trở lại chính trường.
Năm 249, Tư Mã Ý phát động chính biến Cao Bình Lăng, tiêu diệt thế lực của Tào Sảng và giành quyền kiểm soát triều đình. Từ đây, quyền lực nhà họ Tư Mã ngày càng lớn mạnh, còn cơ nghiệp do Tào Tháo gây dựng dần rơi vào tay đối thủ chính trị.
Cuối cùng, cháu nội Tư Mã Ý là Tư Mã Viêm phế Ngụy lập Tấn, rồi tiêu diệt Đông Ngô vào năm 280, hoàn thành việc thống nhất Trung Quốc.
Hai lời cảnh báo, hai nhân vật hoàn toàn khác nhau, nhưng đều cho thấy một vấn đề: trong chính trường thời Tam Quốc, nhìn đúng một con người đã khó, còn người kế nhiệm có tiếp tục nhìn nhận đúng người ấy hay không lại là chuyện khác. Lưu Bị không thể ngăn Gia Cát Lượng trọng dụng Mã Tắc, còn Tào Tháo cũng không thể ngăn Tào Phi và Tào Duệ tiếp tục sử dụng Tư Mã Ý. Những quyết định ấy sau cùng đã để lại những hệ quả rất lớn đối với vận mệnh Thục Hán và Tào Ngụy.