Sự phát triển hệ thống phòng hộ thế hệ mới trên xe tăng
Theo báo cáo điều tra của Công ty tư vấn và điều tra thị trường của Mỹ, do ảnh hưởng của các cuộc xung đột vũ trang diễn tra trên toàn cầu gần đây, kim ngạch của hệ thống phòng hộ chủ động trang bị cho xe tăng và xe thiết giáp trên thị trường buôn bán vũ khí quốc tế sẽ tăng từ 3,9 tỉ USD năm 2022 lên 5,2 tỉ USD vào năm 2027, tăng đạt khoảng 33,3%. Nhu cầu đối với hệ thống phòng hộ chủ động thế hệ mới của quân đội các nước đang ngày một tăng lên.
T-90M
Mặc dù loại giápphức hợp hiệu suất cao và giáp phản ứng nổ có thể mang lại sự bảo vệ nhất định cho xe tăng và xe thiết giáp hiện đại, nhưng khi sức mạnh của tên lửa, tên lửa chống tăng và các loại vũ khí, đạn dược khác tăng lên, đồng thời cũng các loại vũ khí mới như đạn tuần kích và UAV góc nhìn thứ nhất(FPV) được đưa vào sử dụng trên chiến trường;lớp giáp hai bên sườn, phía sau và phía trên được bảo vệ yếu kém của xe tăng và xe thiết giáp đã trở thành tâm điểm của các đòn tấn công chính xác. Phương pháp tăng độ dày lớp giáp truyền thống khó có thể đối phó hiệu quả với các mối đe dọa trên. Vì lý do đó, việc phát triển và trang bị thế hệ thống phòng hộ chủ độngthế hệ mới đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng để tăng cường khả năng phòng vệ cho xe tăng và xe thiết giáp hiện tại.
Được sinh ra từ việc nâng cao khả năng sống sót trên chiến trường- Hệ thống phòng hộ quang điện tử “làm mù” tên lửa
Nếu như loại giáp phức hợp hiện đại và giáp phản ứng nổ được coi là “áo giáp” của xe tăng và xe thiết giáp thì hệ thống phòng hộ chủ động được ví như “chiếc chuông vàng” của chúng, có thể sử dụng cho cả 2 loại phương tiện này, nhằm tạo ra một vỏ bọc “kim cương không thể phá hủy” cho xe tăng và xe thiếp giáp.
Hệ thống phòng hộ chủ động về cơ bản là hệ thống phòng vệ được xe tăng và xe thiết giáp sử dụng để đánh chặn, tiêu diệt hoặc gây cản trở cho các loại đạn dược của đối phương khi chúng bay tới tấn công mục tiêu. Theo các cơ chế khác nhau, chúng được chia thành hai loại: loại chế áp (sát thương mềm) và loại đánh chặn (sát thương cứng).
Các hệ thống phòng hộ loại chế áp đã có lịch sử lâu đời, bộ phóng đạn khói và thiết bị phóng khói nhiệt trên xe tăng và xe thiết giáp về mặt lý thuyết thuộc loại này, các xe tăng và xe thiết giáp được bảo vệ thông qua phương thức “ẩn thật, hiện giả” để các loại vũ khí tấn công không thể tìm thấy mục tiêu. Nói về lịch sử lâu đời của hệ thống phòng thủ loại chế áp, chúng ta có thể ngược thời gian về giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới lần thứ 2, đó chính là chiến dịch Liên Xô tổ chức tấn công Berlin, việc đột phá trong Chiến dịch Berlin có những đặc điểm: tiến hành hoả lực chuẩn bị mãnh liệt và chuyển vào tiến công trên chính diện rộng, vào ban đêm, và có sử dụng hệ thống đèn pha cực mạnh, thực hiện đột phá đồng thời với vượt sông, trong đó ngoài bộ đội binh chủng hợp thành, còn có 4 tập đoàn quân xe tăng và nhiều quân đoàn xe tăng - cơ giới khác: đột phá dưới sự chi viện của 4 tập đoàn quân không quân và Hạm đội trên sông Đơnhép.
T-34
Sau khi lệnh tiến công được ban hành, toàn bộ đèn pha của xe tải và các loại xe tăng được đồng loạt bật lên, tạo ra luồng ánh sáng chói mắt với công suất lên tới vài trăm oát, khiến trận địa của quân Đức nhìn rõ như ban ngày, điều này đã khiến quân Đức trở lên hỗn loại, toàn bộ thiết bị ngắm ngoại trừ mảng sáng rất lớn quan sát được, các thứ khác đều không thể nhìn thấy được. Điều đó đã khiến cho xe tăng được trang bị thiết bị ngắm đêm hồng ngoại của Đức, dưới sự gây nhiễu cường độ mạnh của các luồng ánh sáng, trở lên vô dụng, biến chúng trở thành các đống sắt vô tác dụng. Sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, bộ phóng đạn khói và thiết bị phóng khói nhiệt đã được trang bị phổ biến trên xe tăng và xe thiết giáp, nhằm phát huy tốt vai trò “ẩn thật, hiện giả”.
Các hệ thống phòng thủ chủ động chế áp hiện đại, bao gồm tia laser, cảnh báo hồng ngoại và các thiết bị khác, chúng có thể tự động cảm nhận các mối đe dọa đang đến, thông qua bộ gây nhiễu hoặc đạn gây nhiễu để tiến hành gây nhiễu tên lửa có điều khiển hoặc thiết bị ngắm bắn mục tiêu của đối phương, khiến chúng bị mất hoặc không thể khóa mục tiêu. Những năm 60 của thế kỷ trước, Anh đã lắp đặt thiết bị cảnh báo hồng ngoại lên xe tăng chiến đấu chủ lực Chieftain của họ, nhằm phát hiện chùm sóng của kính nhìn đêm hồng ngoại kiểu chủ động của đối phương, từ đó phát ra tín hiệu cảnh báo, đến những năm 70 họ lại nghiên cứu chế tạo ra thiết bị cảnh báo lade để lập tức nhận biết bức xạ mạch xung của bộ chỉ thị mục tiêu và thiết bị đo cự ly lade của đối phương, nó được kết hợp với bộ phóng đạn khói, do vậy đã trở thành hệ thống phòng hộ chủ động sớm nhất trên thế giới.
Trên cơ sở đó đã xuất hiện bộ gây nhiễu hồng ngoại, hay còn được gọi là hệ thống tín hiệu mồi bẫy hồng ngoại(IR dazzler), đã hình thành nên hệ thống phòng hộ chủ động thế hệ 2. Hệ thống này có thể gây nhiễu hệ thống điều khiển tên lửa, dẫn dụ hệ thống bắt bám hồng ngoại của hệ thống điều khiển tên lửa đi xa khỏi mục tiêu, có thể dùng để đối phó với tên lửa chống tăng sử dụng kiểu điều khiển chỉ lệnh bán chủ động quang học dạng ngắm bắt trực tiếp, dẫn dụ hồng ngoại còn có thể mô phỏng tín hiệu cùng tần suất, cùng dải sóng của hệ thống điều khiển tên lửa.
Khi nhắc đến hệ thống gây nhiễu hồng ngoại, rất nhiều người sẽ rất ấn tượng đối với hệ thống gây nhiễu hồng ngoại “tấm màn” 1 của Nga. Thời kỳ chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, một số xe tăng và xe thiết giáp của Irắc và liên quân đều sử dụng hệ thống gây nhiễu hồng ngoại, ở phía bên trái tháp pháo của một số xe tăng chiến đấu chủ lực T-72M1 của Irắc đã được hàn 1 tổ hợp nhỏ, đã lắp đặt 1 bộ gây nhiễu hồng ngoại, nhìn trông giống như một thùng dầu nhỏ, phía trước có 1 chụp tròn có thể mở ra, phía bên trong chính là phần đầu của thiết bị gây nhiễu hồng ngoại, có thể tiến hành gây nhiễu đối với tên lửa chống tăng TOW của quân đội Mỹ.
T-72M1 của Irắc
Quân đội phương Tây sau khi thu được loại xe tăng này, qua nghiên cứu thì đều thống nhất quan điểm cho rằng, hệ thống gây nhiễu hồng ngoại này là do Trung Quốc sản xuất. Sau khi tra cứu lại các nguồn tài liệu của Trung Quốc thì cũng xác nhận rằng, khoảng thời kỳ từ giữa và cuối những năm 1980, căn cứ vào yêu cầu của khách hàng, Trung Quốc đã nghiên cứu chế tạo ra thiết bị gây nhiễu hồng ngoại có khả năng tiến hành gây nhiễu với tên lửa chống tăng TOW của quân đội Mỹ. Thời điểm đó trùng vào thời kỳ chiến tranh Iran- Irắc, khi đó Iran sử dụng số lượng lớn tên lửa chống tăng TOW do Mỹ sản xuất, Trung Quốc lúc đó đã xuất khẩu sang Irắc trên một nghìn xe tăng hạng trung Type 69-II, đồng thời do năng lực sản xuất các thiết bị quang học-hồng ngoại của Irắc còn nhiều hạn chế, do vậy sau khi phương Tây thu được xe tăng chiến đấu chủ lực T-72M1 của Irắc, đánh giá rằng hệ thống gây nhiễu hồng ngoại là do Trung Quốc sản xuất là hoàn toàn có căn cứ.
Căn cứ vào kết luận phân tích của phương Tây, hệ thống gây nhiễu này có thể đối phó hiệu quả với tên lửa chống tăng thế hệ 2, chủng loại tên lửa này thường sử dụng phương thức điều khiển bán chủ động hồng ngoại/camera, quá trình tác chiến thường sử dụng con người để ngắm mục tiêu, tên lửa khi được phóng, người thao tác sẽ bắt bám mục tiêu, thiết bị đo hồng ngoại/camera sẽ tiến hành đo góc sai lệnh giữa tên lửa và đường ngắm chuẩn, khiến tên lửa có thể thông qua bánh lái không khí để hiệu chỉnh quỹ đạo bay cho tên lửa, nhằm tiến công chính xác mục tiêu. Xe tăng và xe thiết giáp sau khi được lắp hệ thống gây nhiễu hồng ngoại này, nó có thể phát ra tín hiệu xung hồng ngoại tương tự như dải sóng tín hiệu hồng ngoại của tên lửa, tín hiệu này sẽ chồng lấn lên tín hiệu hồng ngoại phát ra từ phần đuôi của tên lửa, thâm nhập vào thiết bị đo cự ly, góc hồng ngoại của tên lửa, khiến nó không thể tính toán chính xác cự ly và góc tiến công, từ đó sẽ đưa ra chỉ lệnh điều khiển sai, cuối cùng sẽ làm mất đi khả năng điều khiển tên lửa.
Type 69-II
Điểm mấu chốt khi sử dụng phương thức này đó chính là dải sóng bức xạ của máy gây nhiễu hồng ngoại phải đồng nhất với dải sóng công tác của thiết bị đo cự ly, góc hồng ngoại mà tên lửa phát ra, sóng gây nhiễu hồng ngoại nhất định phải đủ mạnh, từ đó mới có thể khiến cho tín hiệu gây nhiễu thâm nhập được vào chỉ lệnh điều khiển của hệ thống tên lửa, từ đó mới có thể phát huy hiệu quả gây nhiễu. Nhưng nghe nói, trước khi loại tên lửa chống tăng TOW được đưa vào chiến đấu, quân Mỹ đã tiến hành thay đổi dải sóng công tác củathiết bị đo cự ly, góc hồng ngoại của tên lửa, thiết bị gây nhiễu hồng ngoại mà Irắc trang bị trên xe tăng của họ lại nhỏ hơn đáng kể so với máy gây nhiễu hồng ngoại OTSSh-U-1-7 của hệ thống “tấm màn” 1 của Nga, cường độ ánh sáng gây nhiễu cũng không mạnh, điều này đã khiến cho các thiết bị gây nhiễu hồng ngoại của Irắc không phát huy được hiệu quả tốt trong thực chiến tại chiến tranh Irắc năm 1991.
...............