Tính năng tên lửa không đối không AIM-174B kiểu mới của Mỹ rốt cuộc ra sao?
Cuộc tập trận quân sự “Rim of the Pacific” năm 2024 do Mỹ dẫn đầu đã bắt đầu vào ngày 26 tháng 6 tại vùng biển gần Hawaii. Theo truyền thông Mỹ, tổng cộng 25.000 binh lính từ 29 quốc gia, 40 tàu mặt nước, 3 tàu ngầm và hơn 150 máy bay chiến đấu các loại đã tham gia vào các giai đoạn khác nhau của cuộc tập trận, kéo dài đến ngày 2 tháng 8. Ngày 3 tháng 7, những bức ảnh do trang mạng WarZone của Mỹ công bố cho thấy máy bay chiến đấu F/A-18E số hiệu 307 hoạt động trên tàu sân bay của phi đội máy bay tấn công chiến đấu Golden Dragon số 192 và máy bay F/A-18F hoạt động trên tàu sân bay số hiệu 103 của Phi đội tấn công Golden Hunter Fighter (VFA-2) số 2 của Hải quân Mỹ tham gia tập trận đều được trang bị hai tên lửa không đối không tầm xa AIM-174B mới của Hải quân Mỹ. Mặt khác trên hầm máy bay của tàu sân bay Carl Vinson cũng cho thấy máy bay chiến đấu F/A-18E số hiệu 202 của phi đội tấn công tiêm kích Stinger số 113 cũng được trang bị một tên lửa DATM-174B, dưới cánh, đây là phiên bản huấn luyện của tên lửa AIM-174B. Thông tin này cho thấy Hải quân Mỹ đã đưa vào biên chế loại tên lửa mới này.
Tên lửa không đối không tầm xa AIM-174B
Tên lửa không đối không tầm xa AIM-174B thực chất là sản phẩm của tên lửa hải đối không Standard-6 của Hải quân Mỹ đã loại bỏ động cơ tăng tốc và được chuyển đổi thành vũ khí hàng không. Cần nhớ rằng, trong chiến tranh Iran-Irắc, do nguồn tên lửa không đối không tầm xa AIM-54 Phoenix dùng cho tiêm kích F-14A bị cắt do cấm vận, Không quân Iran đã có sáng kiến cải tiến tên lửa đất đối không Hawk và treo chúng trên máy bay F-14A đóng vai trò thay thế cho tên lửa Phoenix, phương án này đã bị các nước phương Tây, đứng đầu là Mỹ cho rằng phương án đó không có tính thực tiễn. Nhưng tại sao Không quân Iran lại không tiếp tục cải tiến tên lửa phòng không Hawk cho mục đích khác? Và tại sao Mỹ, một quốc gia luôn tuyên bố dẫn đầu sự phát triển của công nghệ quân sự toàn cầu, hiện nay lại thực sự đang làm điều này? Điều này cần một thảo luận về các nhu cầu chiến đấu thực tế của Hải quân Mỹ và thực trạng hiện tại của nghành công nghiệp quân sự Mỹ.
Tên lửa hải đối không Standard-6
Nhu cầu thực tế của Quân đội Mỹ
Năm 2006, tất cả các máy bay chiến đấu F-14 Tomcat đã được Hải quân Mỹ loại khỏi trang bị, đánh dấu sự kết thúc kỷ nguyên của loại máy bay này. Từ giữa những năm 1970 cho đến đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh vào cuối những năm 1980, F-14, với khả năng đánh chặn tầm xa ưu việt lúc bấy giờ, tồn tại giống như một huyền thoại. Thậm chí đến những năm 2000, F-14 vẫn là máy bay chiến đấu duy nhất của Mỹ có khả năng đánh chặn nhiều mục tiêu cách xa hàng trăm ki-lô-mét. Điều mang lại cho máy bay khả năng chiến đấu trên không vượt trội như vậy là nhờ hệ thống vũ khí đánh chặn tầm xa được Hải quân Mỹ phát triển đặc biệt để đánh chặn đội hình máy bay ném bom của Liên Xô. Hệ thống vũ khí đánh chặn tầm xa này lần đầu tiên được phát triển cho máy bay chiến đấu F-111B, sau khi F-111B bị ngừng sản xuất, Hải quân Mỹ đã tái phát triển máy bay chiến đấu F-14 với cả khả năng đánh chặn tầm xa và chi viện chiến đấu tầm gần.
Tên lửa không đối không tầm xa AIM-54 Phoenix
Trái tim của hệ thống là ra-đa AWG-9 và tên lửa không đối không tầm xa AIM-54 Phoenix. Sự phục vụ của F-14 trong biên chế đã giúp các hạm đội tàu sân bay của Hải quân Mỹ lần đầu tiên có năng lực đánh chặn tầm xa đáng tin cậy, đây là cơn ác mộng kéo dài đối với các máy bay ném bom của Liên Xô.
Vào những năm 1980, Mỹ đã nâng cấp hệ thống vũ khí đánh chặn tầm xa này và triển khai phiên bản kỹ thuật số của ra-đa AWG-9 đó là AN/APG-71. Tên lửa AIM-54 Phoenix cũng đã được phát triển lên hai phiên bản cải tiến là B và C. Thời gian trôi qua, ra-đa AN/APG-71 đắt tiền và cồng kềnh cùng tên lửa AIM-54 Phoenix dần trở nên lỗi thời về mặt công nghệ. Ngoài ra, kể từ khi Liên Xô tan rã, đồng thời sức mạnh quốc gia và quân sự của Nga- quốc gia kế thừa di sản Chiến tranh Lạnh, đã giảm mạnh. Hải quân Nga đã nhanh chóng bị thu hẹp không còn là lực lượng hải quân đại dương, chỉ có thể thực hiện nhiệm vụ phòng thủ gần bờ, không còn khả năng tổ chức và phối hợp các nhóm máy bay ném bom tầm xa và nhóm tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa hành trình để tấn công hàng loạt chống lại các nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ cùng lúc và từ các hướng khác nhau.
Từ đó, vì không còn phải đối mặt với mối đe dọa thực sự nào nên Hải quân Mỹ đã giảm đáng kể thành phần lực lượng máy bay chiến đấu cánh cố định trên tàu sân bay của mình. Trong đó tất cả các máy bay như đánh chặn tầm xa như F-14, F/A-18C/D Hornet hỗ trợ cho F-14, máy bay tấn công đối kháng A-6 và máy bay tác chiến điện tử EA-6B đều đã loại biên và được thay thế bằng các máy bay như F-18E/F Super Hornet và máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler.
Về giao diện bên ngoài, máy bay F-18E/F là một mẫu cải tiến dựa trên mẫu máy bay F-18C/D có kích thước lớn hơn khoảng 25%. Nhưng trên thực tế, F-18E/F là máy bay chiến đấu đa năng hoàn toàn mới được thiết kế lại về mọi mặt, chỉ tuân theo bố cục khí động học cơ bản của F-18. Do nhấn mạnh vào tính linh hoạt, so với F-14 sử dụng công nghệ cánh quét biến thiên phức tạp và tính đến cả hiệu suất ở tốc độ thấp và tốc độ cao, hiệu suất đánh chặn tầm xa và bán kính chiến đấu thực tế của F-18E /F đều đã bị Hải quân Mỹ phản đối dữ dội. May mắn là, khi đó không có nhiều mối đe dọa từ bên ngoài, tên lửa không đối không tầm trung AIM-120 trang bị cho F-18E/F đã được phát triển từ phiên bản A đến phiên bản D, và tầm bắn của nó liên tục được mở rộng, vì vậy nó cũng có thể đảm bảo khả năng phòng thủ vòng ngoài đối với các cụm tác chiến tàu sân bay Mỹ.
Tuy nhiên mọi thứ không ngừng phát triển và thay đổi, sau khi bước vào thế kỷ mới, thế giới đã thay đổi nhiều và nhanh đến mức các nhà hoạch định chính sách Mỹ chưa bao giờ ngờ tới. Nước Mỹ- một quốc gia vốn từng luôn đi đầu và giữ vững vị thế về công nghệ trên toàn thế giới, bỗng nhiên nhận thấy khoảng cách công nghệ giữa mình và các cường quốc mới nổi đang nhanh chóng bị thu hẹp, bị các đối thủ đuổi kịp và thậm chí bị tụt hậu trong một số lĩnh vực vốn là sở trường của Mỹ. Quân đội Mỹ, được cho là vốn quen tìm kiếm đối thủ cho mình, ngay cả khi các nước khác không có ý định đe dọa Mỹ, sẽ mạnh tay tạo ra một cái cớ hay ‘mối đe dọa thực sự’ cho chính mình để lấy cớ yêu cầu Quốc hội tăng ngân sách. Họ cho rằng các đối thủ tiềm năng đã tăng cường các năng lực ‘phong toả khu vực’ và các phi đội máy bay ném bom tầm xa gây ra mối đe dọa cho Hải quân Mỹ.
Mối đe dọa đối với lớp phòng thủ tàu sân bay của Mỹ hiện nay của các đối thủ không kém gì Hải quân Liên Xô trong thời kỳ hoàng kim, đặc biệt là sự xuất hiện của tên lửa không đối không tầm siêu xa thế hệ mới, khiến Hải quân và Không quân Mỹ cảm thấy không dễ chịu chút nào. Vì vậy, trong vài năm trở lại đây, Hải quân và Không quân Mỹ vốn luôn mâu thuẫn nhau, đã cùng nhau hợp tác phát triển dự án “Tên lửa không đối không thế hệ mới” (JATM), và các kết quả nghiên cứu tương lai sẽ cho ra mắt tên lửa không đối không tầm xa AIM-260.
Dự án JATM do hãng Lockheed Martin đứng đầu và tên lửa không đối không tầm xa AIM-260 sẽ sử dụng phương thức dẫn đường tổng hợp liên kết dữ liệu hai chiều hồng ngoại/ra-đa để phù hợp với khoang chứa bom của các máy bay F-22 và F-35, tên lửa mới này sẽ không sử dụng động cơ ramjet. Hải quân và Không quân Mỹ đòi hỏi AIM-260 không chỉ có thể tấn công các mục tiêu cơ động thấp của đối phương ở khoảng cách cực xa mà còn có thể giải quyết các mục tiêu tàng hình cơ động cao ở cự ly xa bằng lợi thế năng lượng khổng lồ và đầu dò ảnh nhiệt hồng ngoại có độ nhạy cao và ra-đa mạng pha chủ động trên tên lửa.
Tên lửa không đối không AIM-260
Ngoài dự án JATM được ưu tiên cao nhất này, dự án Vũ khí tác chiến tầm xa (LREW) do Công ty Raytheon của Mỹ đứng đầu cũng đang được tích cực xúc tiến. Người ta nói rằng để đạt được tầm bắn 400 km, tên lửa không chỉ sử dụng động cơ ramjet mà còn áp dụng thiết kế hai tầng hiếm thấy ở các tên lửa không đối không.
Tuy nhiên, cho dù đó là dự án JATM hay dự án LREW, các yêu cầu kỹ thuật cực cao của nó đều khiến chu trình nghiên cứu và phát triển trở nên rất dài, và nó có thể không phải lúc nào cũng thành công. Trong tình thế tuyệt vọng, Hải quân Mỹ đã tìm ra một giải pháp mang tính ‘ngắn gọn và nhanh chóng’, đó là chuyển đổi các tên lửa hải đối không tiên tiến Standard-6 sang tên lửa không đối không.
............