[Funland] Dịch và tặng sách cổ: Cuộc nổi dậy của phong trào Tây Sơn dưới góc nhìn của các giáo sĩ Tây Ban Nha.

[doctor76]

Em cảm giác giai đoạn này bắt đầu với việc các chúa Nguyễn rơi cảnh dài tay thuế má mà ngắn tay quản trị. Khủng hoảng nhân tài trầm trọng.
Nhưng cuộc chiến dần tôi luyện , đào thải và lựa chọn ra các tướng lĩnh tài giỏi cho cả 2 phía Ts và Nguyễn. Mặt trận mở rộng ngoài biên giới. Mọi lực lượng bất kể chủng tộc, tôn giáo , sắc tộc đều bị huy động lôi kéo. Mô hình xd liên minh hình thành. Sới vật ngoại giao được mở. Hiện đại hóa và chạy đua vũ trang không ngừng. Thời kỳ này hải quân VN ( tính cả 2 bên )và ll thủy quân lục chiến có lẽ bùng phát về chất lượng , số lượng và trình độ tác chiến, quy mô triển khai.
Rất bất ngờ khi đã có tàu pháo và đặc biệt tàu ngầm sơ khai đã tham chiến.

vậy mà càng về sau nhà Nguyễn càng tụt lùi.

 

[bangmua74]

Cảm ơn cụ, em cũng đợi bản scan

 

[Alongcamepolly06]

Cháu đánh dấu sau đọc dần

 

[HnA]

Thớt " Nhà Tây Sơn-đỉnh cao và sụp đổ của em đã biên từ lâu, hồi ấy, do biên vội, nên các tài liệu em chỉ dịch lấy tư liệu chứ không dịch hoàn chỉnh, tức là chỉ dịch phần ý chính.
Nay có thời gian, em đem các bản dịch cũ ra chỉnh sửa, dịch nốt phần còn thiếu,hầu các cụ đam-mê Lịch sử.
Tại sao em dịch cuốn này:
1. Đây là cuốn sách gần như duy nhất mà các tác giả là các giáo sĩ dòng Phan-xi-cô Tây Ban Nha có mặt trực tiếp lúc cuộc khởi nghĩa nổ ra, nghĩa là họ đã gặp tất cả 18 thủ lĩnh Tây Sơn, cả Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, họ gặp cả chúa NGuyễn, Hoàng Ngũ Phúc....
2. Khác với các giáo sĩ khác, vốn bênh vực Nguyễn Ánh và chịu ảnh hưởng của Bá Đa Lộc, các giáo sĩ Tây Ban Nha có cái nhìn tương đối khách quan hơn, tất nhiên họ vẫn ngả ít nhiều về Nguyễn Ánh, nhưng ko vì thế mà những âm mưu thâm-độc của Nguyễn Ánh và Bá Đa Lộc bị họ lờ đi trong ghi chép.
3. Tây Sơn cũng khá tàn nhẫn, họ quá sắt đá và vì nhiều thành phần tham gia khởi nghĩa nên khá lộn xộn và không nhất quán hành động,tuy nhiên, có khá nhiều quan Tây Sơn hiểu biết và nhân đạo.
4. CUộc sống của người dân là khổ nhất vì chiến tranh.
--------------------------------
Do trình độ tiếng Tây Ban Nha của em chưa ổn lắm, nên xin phép dịch từ bản tiếng Pháp do chính các giáo sĩ dịch, tất nhiên vẫn phải tham khảo bản tiếng Tây Ban Nha.

Cụ có thể cho em xin bản pdf được không ạ?

 

[doctor76]

​

Cụ có thể cho em xin bản pdf được không ạ?

sau khi xong thớt sẽ có gửi cụ.

 

[doctor76]

Những nỗi khổ cực mà quân Tây Sơn gây ra cho các cha Ginestar và Castuera. Cái chết của Cha Fernand de Olmedilla.
​

“Các Cha Ginesta và Castuera, vì lo sợ rơi vào tay quân phiến loạn, đã đồng lòng quyết định đi lánh nạn tại vương quốc Chân Lạp. Trên đường đi, đoạn gần Sài Gòn, họ gặp Cha Fernand de Olmedilla và mời vị này đi cùng, nhưng Cha Fernand đã từ chối với lý do rằng ông có thể dễ dàng ẩn náu trong các cộng đồng giáo dân.
“Trong cuộc rút lui này, » Cha Ginesta (1) [(1) Thư của cha Ginestar, năm 1784] kể lại, « chúng tôi tình cờ gặp Đức Đại diện Tông tòa (Vicaire Apostolique). Ngài đã hết sức khẩn khoản nài ép chúng tôi cùng ngài tới giáo khu của người Bồ Đào Nha ở Chân Lạp, nhằm tránh gây ra những điều tiếng không hay trong hàng ngũ giáo dân nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất hòa hay bất đồng ý kiến nào giữa chúng tôi. Ngài đã đón tiếp chúng tôi tại nơi ở của mình và đối đãi vô cùng nồng hậu trong suốt thời gian chúng tôi lưu trú tại đó, tức là từ cuối tháng Tư cho đến ngày mùng một tháng Mười Một, thời điểm chúng tôi quay trở lại Đàng Trong sau khi quân Tây Sơn đã rút đi.
“Vào khoảng tháng Năm, nhận thấy nhà Vua đã trở về vương quốc của mình, chúng tôi đã cố gắng tìm cách quay lại một trong các giáo khu của chúng tôi. Trong lúc nhà Vua đang giao chiến ở vùng phụ cận kinh thành (Gia Định), chúng tôi đã có thể thực hiện công tác mục vụ tại đó trong vòng chín ngày. Trong khoảng thời gian này, thông qua một người giúp việc giảng giáo lý, chúng tôi đã nhắn người anh em Fernand của chúng tôi hãy đi cùng chúng tôi trong trường hợp chúng tôi bị buộc phải tháo chạy — điều mà quả thực đã xảy ra chín ngày sau đó. Nhưng người anh em của chúng tôi đã không chịu nghe theo; và ông đã phải trả một cái giá rất đắt cho sự bướng bỉnh của mình.”

 

[doctor76]

“Trước khi kể cho các ngài nghe về cái kết cục thảm thương của ông, cũng cần phải nói thêm rằng người anh em Fernand trước đó đã xin được giấy phép của vị vua nổi loạn (vua Tây Sơn), có đóng ấn hoàng gia, cho phép ông được truyền bá tôn giáo thánh thiện của chúng ta tại vùng Quy Nhơn. Nhờ vào "lá bùa hộ mệnh" (chape) này, ông tin rằng mình có thể tránh được những cạm bẫy do các quan chức nhỏ dựng lên [“chape” nguyên bản đặt trong ngoặc kép. Từ này trong ngữ cảnh tôn giáo/phong kiến ám chỉ sắc lệnh, áo choàng lễ hoặc giấy thông hành có đóng dấu vua (ở trang trước có nhắc đến việc Cha Fernand xin được giấy phép có đóng dấu của vua Tây Sơn để đi truyền đạo)]. Niềm tin sai lệch này đã mang lại tai họa cho ông. Một ngày nọ, khi ông xuất hiện tại cung điện và xuất trình "lá bùa" (chape) hoàng gia cho những người lính gác, họ đã mang nó đến trình cho vị Vua nổi loạn [vua Tây Sơn Nguyễn Nhạc]; ông ta nhận ra nó và nổi cơn thịnh nộ dữ dội:
- Đây chính là tên cha đạo phản bội, ông ta hét lên, - kẻ sau khi hứa hẹn với chúng ta một chuyến hàng [kim loại] đồng, đã trở về nước của mình, rồi lại mang đồng và các khí cụ chiến tranh đến cho Ong-chung (đây là tên gọi mà quân Tây Sơn dùng để chỉ vị vua thực sự [Ông Chủng tức Nguyễn Ánh]) để tiêu diệt vương quốc của chúng ta. Hãy lập tức mang gông cùm hắn lại!
Mệnh lệnh được thi hành ngay tức khắc.

 

[doctor76]

 

[doctor76]

Vị Cha đã phải chịu cực hình này từ ngày 14 tháng Sáu cho đến ngày 20 tháng Bảy, thời điểm mà quân nổi loạn buộc phải rút lui về kinh đô của họ, nơi mà người ta nói rằng quân Đàng Ngoài đang đe dọa đánh chiếm. Vào tháng Năm, quân nổi loạn tiến vào Chân Lạp, nơi lập tức đầu hàng họ; họ bắt đầu lùng sục những người Hoa đã chạy trốn khỏi Đàng Trong, và tàn sát họ không cần xét xử, vì tội đã theo phe của nhà Vua. Họ cũng định ra tay với các Cha Olanes [các giáo sĩ châu Âu], nhưng nhờ có Chúa Trời giúp, họ đã phải quay trở về xứ sở của mình. Nếu họ ở lại thêm mười hoặc mười hai ngày nữa tại các tỉnh này, rất có thể chúng tôi đã không thể thoát khỏi cái chết nhục nhã đang đe dọa mình.
Khi lên đường trở về Quy Nhơn, vị Vua mới ra lệnh cho Cha Joalan (1)(1) Ở đây chỉ Cha Fernand de Olmedilla, "Thầy joalan" tức là người châu Âu [Chú thích của nguyên bản]. cũng phải xuống thuyền đi theo hướng đó trên một chiếc ghe-bau (Ghe bầu; một loại thuyền mành đi biển) vốn đã bị rò rỉ nước khắp nơi. Thời tiết xấu đã ngăn cản vị Cha ra khơi. Hai viên quan ở lại cai trị các tỉnh này đã biết được những gì đang xảy ra. Vào tối ngày 22 tháng Bảy khi đêm xuống, họ họp lại để bàn thảo; họ đồng ý với nhau rằng các vị Cha có quyền lực rất lớn, và do đó, cần phải giết chết người đang ở trên chiếc ghe-bau.
Ngay khi lính gác đến nơi, họ đã bắt họ thi hành bản án đó. Sáng sớm ngày hôm sau, một người lính vốn quen biết với các giáo dân đã báo cho họ biết từ rất sớm rằng thi thể của vị Cha đã bị vứt ra ngoài đồng, nơi nó đã trở thành mồi cho lũ chó. Các giáo dân đã tìm thấy thi thể bị chặt đầu, và cách đó vài bước là phần đầu. Họ cũng nhận ra thi thể của người đầy tớ người Đàng Trong, bị đâm nhiều nhát giáo, hai vai bị những kẻ hành quyết đánh roi bầm dập; chúng đã tra tấn anh để bắt khai ra nơi cất giấu của cải và các đồ thờ cúng linh thiêng. Nhưng, bất chấp những sự tàn bạo dã man đổ xuống người mình, người đầy tớ khốn khổ không hề hé môi chỉ dẫn điều gì. Các giáo dân đã thành kính mang các thi thể về nhà thờ Chợ Quán và chôn cất họ, không khỏi rơi nhiều nước mắt (2). (2) Về vụ tàn sát Cha Olmedilla, xem bức thư của Giám mục Adran viết từ Bangkok ngày 5 tháng 12 năm 1783 (Launay, Lịch sử giáo điểm truyền giáo Đàng Trong, Các tài liệu lịch sử, Tập III, tr. 76-77). [Chú thích của dịch giả tiếng Pháp].
Những kẻ vô đạo này cũng cấm đoán việc thực hành mọi tôn giáo, ngoại trừ tôn giáo của Lễ, nghĩa là đạo Trời, dạy những điều lành và các nghi lễ tôn kính dành cho linh hồn tổ tiên.”

 

[doctor76]

Vào ngày 19 tháng Ba, chúng tôi nhận được tin tức rằng vị Vua mới [Nguyễn Nhạc] đã đánh bại các lực lượng của cựu Vương [Nguyễn Ánh], người mới 25 tuổi (1). (1) Vị Vua mới [tân vương] là nhà Tây Sơn Nguyễn Nhạc; cựu Vương [cựu vương] là Nguyễn Ánh, người mặc dù chưa đầy 25 tuổi nhưng đã trị vì lâu hơn nhà Tây Sơn [Chú thích của nguyên bản].
Người anh em Thuyết giáo Emmanuel [tức Cha Emmanuel de Casuera] và tôi không có bất kỳ chiếc thuyền nào tùy ý sử dụng. Chỉ có Đức Giám mục [Đại diện Tông tòa Bá Đa Lộc] sở hữu một chiếc do nhà Vua tặng. Do đó, chúng tôi đành phải chấp nhận lời đề nghị của ngài để cùng xuống thuyền với ngài, cùng lúc đó còn có một vị Cha người Pháp khác. Chúng tôi ra khơi và di chuyển suốt hai ngày đêm trước khi tới được một bán đảo nằm ở Hà Tiên, trên lộ trình đi Xiêm, nơi chúng tôi có một giáo khu. Những cơn sốt rét cách nhật bám lấy tôi từ những ngày đầu tiên của tháng Ba đã không cho phép tôi thực hiện các công vụ mục vụ của mình tại đây. Thế nhưng, ba vị Cha khác — một người Tây Ban Nha, một người Pháp, và người thứ ba là một tân tòng người An Nam — đã làm việc không ngừng nghỉ trong suốt năm ngày lưu lại giáo khu này. Tin tức báo về việc nhà Vua đang tới, theo sau sát nút bởi kẻ thù của ngài, đã buộc chúng tôi phải ra khơi một lần nữa để tìm kiếm một nơi trú ẩn trên một hòn đảo. Kể từ đó, chúng tôi phải sống giữa bầy thú dữ, giữa những hiểm nguy cực độ, trong nỗi sợ hãi không ngừng, không chỉ đối với quân nổi loạn, mà còn với bọn cướp biển rất đông đảo ở vùng biển này.

 

[doctor76]

 

[doctor76]

Ít lâu sau khi chúng tôi tới hòn đảo này (2)(2) Ở đây chỉ đảo Phú Quốc [Chú thích của nguyên bản], nhà Vua, người đã đi theo cùng một lộ trình với chúng tôi, cũng đến đây lánh nạn. Bản doanh của ngài nằm ở phía Bắc, còn chúng tôi ở phía Tây. Nhà Vua đã đích thân tới viếng thăm Đức Đại diện Tông tòa, người mà ngài đặt trọn niềm tin tưởng. Chúng tôi đã không thể lên đường đi Xiêm, vì thế kẻ thù có thể ập đến vào tháng Bảy tại chính nơi mà chúng tôi đang ẩn náu từ tháng Tư. Dù thuộc ba quốc tịch khác nhau, chúng tôi đã sống cùng nhau khá hòa thuận. Tuy nhiên, khi nhận thấy kẻ thù đang đến gần, người anh em Thuyết giáo Emmanuel [Frère Prêcheur (Tu sĩ Thuyết giáo): Tên gọi chính thức của các tu sĩ thuộc dòng Đa Minh (Dominicains). Trong đoạn văn này, tác giả dùng cụm từ này để chỉ Cha Emmanuel de Casuera] và tôi quyết định đi Manila trên một chiếc ghe-bau (thuyền mành đi biển) mà nhà Vua phái tới Manila để cầu viện và xin lương thực cho những người lính của ngài đang chết đói. Chiếc thuyền mành được chất đầy calaim [kim loại kẽm hoặc thiếc cổ;Calaim (Cá-lay / Calin): Là một từ cổ gốc Mã Lai (kalang) được các thương nhân và giáo sĩ phương Tây sử dụng vào thế kỷ XVII-XVIII để chỉ một loại hợp kim kẽm, thiếc hoặc chì đen đặc trưng của vùng Đông Nam Á. Khối kim loại này thường được dùng làm tiền tệ thô hoặc đúc tiền mặt để giao thương, trao đổi hàng hóa (như đổi lấy gạo)] dùng để bán hoặc đổi lấy gạo (3).(3) Cha Castuera, trong một bức thư đề ngày 14 tháng Bảy năm 1784, đã viết những dòng sau gửi Cha Giám tỉnh: “Nhà Vua đã tới gặp chúng tôi ít lâu sau khi ngài đến nơi và khẩn khoản xin Đức Giám mục vui lòng giúp ngài lấy lại vương quốc vốn đang lâm nguy. Đức Giám mục hỏi chúng tôi liệu có nghĩ rằng Manila có thể giúp ích được gì không. Chúng tôi trả lời phủ nhận, bởi vì Manila không sở hữu bất kỳ lực lượng vũ trang nào. Mặc dù vậy, trước những lời khẩn khoản của nhà Vua, ngài đã quyết định phái một người trong chúng tôi đi Manila cùng với một sứ giả của nhà Vua để cầu viện, hoặc ít ra là để tìm một nơi mà nhà Vua có thể tị nạn tại đó, cho đến khi nhà vua Tây Ban Nha được báo tin về việc ngài đặt chân tới các lãnh thổ của vương triều này” [Chú thích nguyên bản].

 

[doctor76]

Chúng tôi rời bỏ nơi trú ẩn của mình để đến nơi của nhà Vua, nơi có chiếc thuyền neo đậu. Vào khoảng giữa trưa, chúng tôi thả neo ở lưng chừng đường để chờ một cơn gió thuận lợi, nhưng không đi quá xa hòn đảo vì thuyền của chúng tôi khá nhỏ. Đúng lúc đó, xuất hiện nhiều chiếc thuyền khác nhau thuộc về viên quan mà tôi đã nói tới ở trên; trên boong tàu của họ có một gián điệp của kẻ thù. Những người chèo thuyền của chúng tôi, do nghi ngờ, đã nhảy cả xuống nước, trong khi tất cả chúng tôi đều sửa soạn [chỉ có] hai người [chúng tôi] ở phía đuôi thuyền. Ngay khi họ nhìn thấy chúng tôi, kẻ thù đã lao vào chúng tôi; chỉ trong chớp mắt, họ xích chúng tôi lại và lột sạch quần áo của chúng tôi; sau đó, một số binh lính đã chiếm lấy các mái chèo của thuyền chúng tôi và hướng về phía Hà Tiên, nơi có viên quan mà vị vua mới [Nguyễn Nhạc] đã tấn công và là người đang chuẩn bị đến tấn công vị Vua đích thực [Nguyễn Ánh].

 

[doctor76]

 

[doctor76]

Chúng tôi đến Hà Tiên một lát sau nửa đêm. Các viên quan, vốn đã được những người chèo thuyền của chúng tôi báo trước, đang đợi chúng tôi với vẻ đầy lo lắng. Ngay khi chúng tôi xuất hiện trước mặt họ, viên quan nhỏ, kẻ đã bắt giữ chúng tôi, đã buộc tội chúng tôi bằng những lời lẽ này:
- Những tên cha đạo mà tôi vừa bắt giữ này là những kẻ thù tồi tệ nhất của chúng ta; chúng đã ở cùng với Ông Chủng (tức Nguyễn Ánh) và đã lên đường đi Xiêm nhằm cầu viện chống lại chúng ta. Những binh lính đi cùng chúng sở hữu nhiều vũ khí mà chúng đã ném xuống nước vào thời điểm chúng bỏ chạy khi thấy chúng tôi đến gần. Trong các rương hòm của các cha, tôi đã tìm thấy nhiều cờ xí chiến tranh. Xin Đức Ông hãy thực thi công lý.
Lời buộc tội vừa dứt, tôi liền xin phép được phát biểu tới lượt mình. Lời thỉnh cầu được chấp thuận. Tôi khẳng định rằng toàn bộ lời cáo buộc vừa rồi là hoàn toàn vô căn cứ. Tôi yêu cầu viên quan làm rõ loại vũ khí nào đã được nhìn thấy trong tay những người bị coi là binh lính; bởi lẽ những người này thực tế chỉ là ba người đầy tớ của chúng tôi, một người đầu bếp già và bảy người chèo thuyền phục vụ Đức Cha Đại diện Tông tòa. Còn về những lá cờ xí nhiều màu sắc kia, chúng được chúng tôi dùng để trang trí bàn thờ khi cử hành các nghi lễ của Tôn giáo Thánh thiện của chúng tôi, vốn dạy chúng tôi phải làm rạng danh danh thánh của Thiên Chúa, Đấng phán xét kẻ lành người dữ, Chủ tể của trời đất, Đấng Tạo hóa và Đấng Ban ơn của chúng tôi, và bằng vài lời ngắn gọn, tôi đã xướng lên mười điều răn trong Thập giới.

 

[doctor76]

Viên quan [đây có lẽ là Thái bảo Phạm Văn Tham], người dường như đã từng nghe nói về Tôn giáo Thánh thiện của chúng tôi thông qua một vài người họ hàng là giáo dân, đã lắng nghe tôi rất chăm chú. Ông ta bảo chúng tôi lại gần và tra hỏi chúng tôi về nhà Vua [Nguyễn Nhạc] và quân bị của ngài. Tôi trả lời rằng tôi không thể cung cấp cho ông ta bất kỳ thông tin chính xác nào, vì tôi chỉ nhìn thấy nhà Vua từ xa khi ngài đi qua hòn đảo. Tôi nói thêm rằng người ta đang bàn tán về việc nhà Vua [Nhạc] sẽ đến đảo, điều chắc chắn sẽ buộc Oung-chung [Nguyễn Ánh] phải rút lui. Ông ta liền đáp lại ngay:
- Chúng ta biết rằng Oung-chung đang đợi chúng ta để giao chiến thêm một trận nữa, và nếu hắn bị đánh bại, hắn sẽ chạy trốn đến địa điểm được chỉ định bởi Grand Maître (1) [ Grand Maître (Đức Ông / Thầy Cả): Cụm từ này được các viên quan và binh lính bản xứ dùng để gọi Giám mục Bá Đa Lộc (Pigneau de Behaine). Bản gốc cũng ghi chú rõ đây chính là Đức Đại diện Tông tòa, Giám mục Adran] người đã hứa sẽ đưa hắn sang châu Âu để cầu xin sự giúp đỡ của nhà Vua [vua Pháp] và quân đội của ngài. [cuộc đối thoại giữa vị thừa sai và viên quan Tây Sơn tại Hà Tiên hé lộ một chi tiết lịch sử đắt giá: Phía Tây Sơn đã sớm biết về ý định của Giám mục Bá Đa Lộc trong việc đưa hoàng tử Cảnh (hoặc đích thân Nguyễn Ánh theo dự kiến ban đầu) sang Pháp để ký kết hiệp ước cầu viện quân sự (sau này là Hiệp ước Versailles năm 1787). Điều này phản ánh mạng lưới tình báo và nhận thức chính trị sắc bén của các tướng lĩnh Tây Sơn tại vùng biên cảnh phía Nam].
Tôi đã cố gắng thuyết phục ông ta rằng ông ta đã lầm, nhưng nỗi sợ hãi mất đi vương quốc mà họ nói rằng Trời đã phó thác cho họ, đã khiến họ tin bất kỳ giả thuyết nào là có thật.
Nghe vậy, viên quan thứ hai đưa ra lập luận như sau:
- Các cha thuộc về đoàn tùy tùng của Grand Maître; họ bị bắt làm tù binh vào lúc họ đang đi về phía Xiêm, như họ nói. Do đó, chắc chắn họ đã được Grand Maître phái đi để tìm kiếm quân viện trợ ở Xiêm.

 

[doctor76]

Tôi định bác bỏ lập luận của ông ta, nhưng viên quan lớn, người chẳng thèm bận tâm đến nhận xét này, đã ngắt lời tôi. Khi nghe nhắc đến tên của Giám mục Bá Đa Lộc, vốn là đối tượng cho cơn thịnh nộ của mình, ông ta nảy ra ý định xảo quyệt là đề nghị đưa chúng tôi trở lại Đàng Trong và để chúng tôi sống giữa các giáo dân, với điều kiện chúng tôi chấp nhận lên bờ và yêu cầu Bá Đa Lộc đi theo ông ta, vì ông ta có mong muốn mãnh liệt là thấy ngài ở lại bên cạnh mình. Tôi trả lời rằng tôi sẽ rất vui lòng vâng lời ông ta, nhưng tôi phải cảnh báo ông ta rằng, khi nghe tin này, vị Giám mục sẽ bỏ trốn, bởi vì ngài không biết rằng ngài Ngự [viên quan lớn] lại bày tỏ những tình cảm tốt đẹp như vậy đối với các vị cha châu Âu.
Sau cuộc trò chuyện này, ông ta cho người đưa chúng tôi trở lại chiếc thuyền nhỏ từng bị những người lính tịch thu, và dặn dò chúng tôi phải chăm sóc cẩn thận tượng Duc Chua Jésu [Đức Chúa Giêsu] và các sách vở châu Âu, vì một ngày nào đó, ông ta sẽ nhận luật pháp của các Cha. [Văn bản tiếng Pháp in trực tiếp cụm từ tiếng Việt Latinh hóa không dấu "Duc Chua Jésu", phản ánh cách gọi quen thuộc của các giáo sĩ và giáo dân bản xứ thời bấy giờ dành cho Chúa Giêsu].
Có lẽ không thừa khi lưu ý ở đây rằng viên quan này nhận được sự yêu mến rất lớn trong nhân dân, và sự tử tế mà ông ta thể hiện đối với các Cha cũng như các giáo dân khiến chúng tôi coi ông ta như người bảo trợ của mình. Nhờ có ông ta mà chúng tôi có thể tiếp tục thực hiện công vụ mục vụ của mình, và đây là lần thứ hai chúng tôi thoát khỏi cái chết bi thảm mà viên quan thứ hai đã định sẵn cho chúng tôi, như tôi sẽ kể lại sau đây. Được che chở bởi sự bảo vệ của ông ta, các giáo dân đã dám tụ họp để thực hành đức tin, dù họ không ngừng lo sợ một cơn giông bão mới. Chúng tôi phải liên tục khuyên nhủ họ hãy đặt niềm tin vào lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa.

 

[doctor76]

Vào rạng sáng ngày hôm sau, những người lính gác đã tìm thấy các bức thư của Đức Giám mục Đại diện Tông tòa [Bá Đa Lộc]. Chiếc dấu niêm phong khiến họ nghĩ rằng đó là những bức thư ủy nhiệm chúng tôi làm sứ giả bên cạnh vua Xiêm; đó là điều mà những kẻ đã bắt giữ chúng tôi tuyên bố một cách giận dữ vì tôi đã tranh cãi ngược lại với họ trước mặt vị quan tòa. Chúng tôi nhận thấy trong các viên quan có một số động thái khiến chúng tôi nghĩ rằng giờ lâm chung của mình đã cận kề. Nhưng, tạ ơn Trời, chúng tôi đã lầm. Tuy nhiên, chúng tôi đã phải đau lòng chứng kiến cảnh tượng các ảnh thánh và đồ thờ cúng linh thiêng bị bôi nhọ vào buổi chiều cùng ngày hôm đó. Chúng tôi van xin họ hãy tuân theo các mệnh lệnh của viên quan lớn, nhưng những lời cầu xin của chúng tôi chỉ làm cho họ thêm phần giận dữ. Họ đã mang đi một phần sách vở và tranh ảnh; một số trong đó sau này đã được các giáo dân chuộc lại. Từ tháng Bảy cho đến Vọng lễ Giáng Sinh, chúng tôi đã không thể cử hành thánh lễ.
Nỗi lo lắng do việc phát hiện ra các bức thư của Đức Giám mục Đại diện Tông tòa gây ra chỉ được dập tắt vào ngày thứ năm hoặc thứ sáu trong thời gian chúng tôi bị giam cầm. Bởi vì viên quan lớn, khi thấy chúng tôi nằm trên boong của chiếc thuyền nơi họ giữ chúng tôi làm tù nhân, đã ra lệnh đưa chúng tôi sang chiếc thuyền lớn của ông ta và nói ngay khi chúng tôi xuất hiện trước mặt ông ta:
- Những bức thư mà các người tìm thấy chỉ là thư vâng lời, xuất phát từ Giám mục. Các Cha đang chuẩn bị đi Manila; người giáo dân vừa mới từ Xiêm đến này đã báo cho ta biết rằng có một con tàu vừa cập bến từ Macao.
[Lettre d'obédience (Thư vâng lời / Thư sai đi): Trong hệ thống tổ chức Giáo hội Công giáo, đây là văn bản chính thức của bề trên (ở đây là Giám mục Đại diện Tông tòa) bổ nhiệm hoặc cử một giáo sĩ đi thực hiện sứ mệnh mục vụ ở một địa điểm mới (trong trường hợp này là cử hai cha Tây Ban Nha đi Manila). Viên quan lớn Tây Sơn sau khi xác minh đã hiểu rằng đây không phải là thư mật ước liên minh quân sự với Xiêm La nên đã giải tỏa sự nghi ngờ cho các giáo sĩ.]
Sau đó, ông ta yêu cầu tôi chỉ cho ông ta một loại thuốc cho các bệnh nhân của mình; tôi đã xin lỗi ông ta và nói rằng tôi quá ít thông thạo ngôn ngữ của họ để hỏi về bệnh tình của họ, và hơn thế nữa, tôi không có bất kỳ kinh nghiệm nào về các loại thuốc mà người Hoa bán trong vương quốc này.

 

[doctor76]

Ông ta lần lượt tra hỏi tôi về Macao, Manila và châu Âu. Trong các câu trả lời của mình, tôi đã cố gắng làm dịu đi những mối lo ngại mà các tàu chiến châu Âu đang gây ra tại đây. Cuối cùng, ông ta ra lệnh đưa chúng tôi trở lại chiếc thuyền của mình, nơi chúng tôi phải chịu đựng sự khắc nghiệt của nắng và mưa, bởi chúng tôi chẳng có gì để che chắn; chúng tôi chỉ có vỏn vẹn hai chiếc chiếu nhỏ, hai chiếc bát và một chiếc nồi vốn đã giúp ích cho chúng tôi rất nhiều; chiếc nồi này do một người lính giáo dân nghèo tặng, người đã nhận thấy họ đang bỏ mặc cho chúng tôi chết đói. Một người lính tử tế khác đã cho chúng tôi một ít gạo, giúp chúng tôi cầm cự được trong vòng mười một hoặc mười hai ngày. Chúng tôi phải xin muối từ những người đầy tớ của viên thuyền trưởng để ăn với số gạo mà chúng tôi nấu trong nước, những khi được phép nấu, bởi vì vào một số ngày, chúng tôi chỉ có quyền nấu gạo khi đêm đã xuống. Chúng tôi đã phải gánh chịu rất nhiều đau khổ, mà điều nhỏ nhất trong số đó không gì khác ngoài việc phải chịu đựng những lời lăng mạ của những kẻ đầy tớ tham lam này; và tình cảnh đó kéo dài từ tháng Bảy cho đến những ngày đầu của tháng Chín.

 

[doctor76]