[Funland] (Sử Tàu) Biến pháp Thương Ưởng

[fresh_air]

Vâng Sử Tàu lẫn Văn học Tàu em cày đủ cả ạ. Tứ thư Ngũ Kinh. Phong Thần Diễn Nghĩa. Chiến Quốc Sách. Hán Sở Tranh hùng; Hán Cung 28 Hoàng Triều. . Tùy Đường Diễn nghĩa. Thuyết Đường; Đường sử; Võ Tăc Thiên; Dương Quý Phi. 13 đời của triều Minh. Thanh cung 13 triều. Khang Hy . Ung Chính. Càn Long vv đủ hết. Sử ký Tư Mã Thiên và Sử TQ của Nguyễn Hiến Lê vv tất cả đều cày vài lần đến nhiều lần.

Đông Ch Liệt Quốc cày phải đến chục lần

Sử VN em cũng rành ạ. Đọc đủ Đại Việt SK Toàn thư. Hoàng Lê. Đại Nam Thục Lục. Phủ Biên Tạp Lục. Đại Việt Thông sử vv.

Sử Do Thái lẫn châu Âu , Trung Đông em cũng nắm ạ. Do em đọc Kinh thánh Cựu ước lẫn Tân ước. Học Lịch sử Anh quốc lẫn Pháp quốc thời Đại học, ở trường và ở nhà đọc trọn bộ L’Anglais Vivant 4 quyển bản tiếng Anh.

Lịch sử Lập quốc Hoa Kỳ em cũng tìm hiểu khá kỹ ..

Thích vậy cụ. Ng VN có lợi thế dễ tiếp cận với văn sử Tàu, gần đây lại “giao lưu” đủ Mỹ Pháp Nga, cũng là cái hay. Em thích đọc và đọc tạp nham đủ cả nhưng tư duy chưa đủ để xâu chuỗi và so sánh.

 

[hauyenhd]

TV đang chiếu phim này, cụ nào cuan tâm xem thử, em tình cờ bật thấy, phần giới thiệu nhìn cũng hoành tá tràng phết.

Đây là phần 4 của Đại Tần đế quốc mợ ạ, phần này có bài viết về độ hoành tráng k phải bàn rồi.

 

[fresh_air]

"Nhân chi sơ tính bản thiện" là của Mạnh Tử không phải của Khổng Tử.

Khổng Tử theo em cũng giống Phật Thích Ca ở chỗ quan niệm Trung đạo - không thiện không ác. Không tả không hữu.

Em thì nghĩ xã hội có người thiện người ác tuỳ theo duyên nghiệp của họ. Với người Ác dùng Pháp gia để trị với người Thiện dùng Nhân đức để trị. Xã hội là một mixture đa dạng chứ không "bản thiện" hay "bản ác"

Em thì thấy Phật và Khổng tử có chia thiện ác đúng sai, nhưng nhấn mạnh vào việc học tập hướng thiện của mỗi cá nhân, ai cũng có thể tiến bộ bất kể xuất phát điểm.

 

[Giới Định Tuệ]

Em thì thấy Phật và Khổng tử có chia thiện ác đúng sai, nhưng nhấn mạnh vào việc học tập hướng thiện của mỗi cá nhân, ai cũng có thể tiến bộ bất kể xuất phát điểm.

Vâng không định kiến. Con đường của Phật là Trung đạo, con đường Khổng tử là Trung dung.

Còn Mạnh Tử thì định kiến lệch nhân chi sơ tính bản thiện; Tuân tử thì nhân chi sơ tính bản ác.

 

[sondong]

Trung đạo cũng có thể là Trao và Đụng nên tư tưởng Khổng là Trung dung hợp lý hơn

 

[.Bo My]

Các cụ cho em hỏi mục đích của việc này để làm gì vậy ạ?

có thể là lệnh tách hộ thôi chứ không phải cấm ở chung
Trích từ wiki TQ:

商鞅变法 - 维基百科，自由的百科全书

zh.wikipedia.org

 

[Lá Mơ]

Khi Tần Hiếu Vương qua đời, Tần Huệ Vương lên ngôi muốn trị tội Thương Ưởng bèn cách chức Thương Ưởng. Ưởng trở lại đất phong của mình với hàng ngựa xe có của cải, có tiền hô hậu ủng...

Huệ Vương nổi giận sai tướng đem ba ngàn quân đuổi theo. Thương Ưởng biết tin cả sợ, bèn cởi áo quan ra, mặc đồ lính trốn đến Hàm Quan. Bấy giờ trời tối, Ưởng vào nhà dân xin ngủ nhờ.
Chủ nhà hỏi:
- Ngươi có giấy tờ tùy thân điểm chỉ không?
- Dạ không!
Chủ nhà nói:
- Vậy thì đi nơi khác. Lệnh của Thương Ưởng cấm chứa chấp những người không có giấy tờ!
Thương Ưởng thở dài than:
- Mình hại ta rồi?
Sau đó Thương Ưởng trốn sang Ngụy. Vua Ngụy rất ghét Ưởng nên muốn bắt Ưởng. Ưởng đành phải chạy về Tần, bị bắt và hành hình.
Tuy là truyện lịch sử TQ, nhưng trước CN mà suy nghĩ đc thế này, quả thực TQ ngọa hổ tàng long!
Chuyện quả báo khó tin của Thương Ưởng

Ưởng cuối cùng chết vì điều luật do mình soạn ra nhỉ

 

[X_axe]

Ưởng cuối cùng chết vì điều luật do mình soạn ra nhỉ

Thương Ưởng là người có công rất lớn xây dựng và áp dụng thực tế học thuyết Pháp gia (Bá đạo) góp phần giúp nhà Tần hùng mạnh tiến tới thống nhất Trung Hoa

 

[X_axe]

Tóm tắt Thương quân thư, tác phẩm của Thương ưởng để các cụ tham khảo xem có áp dụng được ko (có hỗ trợ của AI)

Thương Quân thư (商君書) là tác phẩm kinh điển của phái Pháp gia Trung Hoa, tổng hợp các tư tưởng triết học chính trị và các biện pháp cải cách (Biến pháp) của Thương Ưởng (khoảng 390 – 338 TCN) – người đã đặt nền móng toàn diện cho sự trỗi dậy và thống nhất Trung Hoa của nhà Tần.

Về bản chất, trước tác của Thương Ưởng là một hệ thống tái cấu trúc quốc gia từ gốc rễ (First Principles), rũ bỏ hoàn toàn các giá trị truyền thống để tối ưu hóa triệt để hai mục tiêu duy nhất: Tích lũy lương thực và Mở rộng lãnh thổ.

Các tư tưởng cốt lõi trong Thương Quân Thư
Tác phẩm tập trung vào việc vận hành quốc gia như một cỗ máy chiến tranh hiệu quả, được vận hành bởi bốn trục tư tưởng luận sau:

1. Chính sách "Nông Chiến" (農戰) – Trục cốt lõi của quốc gia
Thương Ưởng cho rằng một quốc gia chỉ mạnh khi tập trung toàn bộ nguồn lực vào hai việc: Sản xuất nông nghiệp (để tích trữ lương thực, làm giàu kho quốc khố) và Chiến đấu (để mở rộng bờ cõi).

• Triệt tiêu các ngành nghề khác: Ông coi thương nghiệp, thủ công nghiệp xa xỉ, học thuật (Nho giáo, Đạo giáo) là những thứ làm phân tâm dân chúng.
• Cưỡng bức lao động và nghĩa vụ: Biến toàn dân thành nông dân trong thời bình và binh lính trong thời chiến. Ai muốn có địa vị, tài sản thì con đường duy nhất là ra trận lập công hoặc sản xuất vượt định mức.

2. Tư tưởng "Nhược dân" (弱民) – Kiểm soát xã hội
Đây là một trong những chương gây tranh cãi và cực đoan nhất nhưng lại phản ánh tư duy thực dụng đỉnh điểm của Thương Ưởng: "Dân yếu thì nước mạnh, nước mạnh thì dân yếu".

• Bด dòng tri thức: Ông chủ trương ngu dân, bài trừ kinh sách, thi ca, lễ nhạc vì cho rằng trí thức sinh ra sự phản kháng và suy giảm sức chiến đấu.
• Định đoạt bằng luật pháp: Khi người dân không có tư duy độc lập và không có tài sản tích lũy riêng ngoài những gì nhà nước ban phát, họ buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào mệnh lệnh của quân vương.

3. Hệ thống Pháp trị nghiêm khắc và "Quân công tước chế"
Thương Ưởng xóa bỏ đặc quyền kế thừa của giới quý tộc cũ, thiết lập một trật tự xã hội hoàn toàn mới dựa trên luật pháp và công trạng.

• Hình phạt cực đoan để răn đe: Chủ trương "Dùng hình phạt nặng đối với tội nhẹ". Khi những lỗi nhỏ (như đổ rác ra đường, trộm cắp vặt) bị phạt cực nặng (chặt tay, tử hình), người dân sẽ không dám phạm những tội đại nghịch bất đạo.
• Chế độ liên đới (Liên tọa): Chia dân cư thành các đơn vị nhỏ (ngũ, thập). Nếu một người phạm tội mà chín người còn lại không tố giác, tất cả cùng bị trừng phạt. Điều này biến toàn dân thành mạng lưới giám sát lẫn nhau.
• Hệ thống 20 cấp tước vị (Quân công tước): Địa vị xã hội, đất đai, nô tỳ được phân chia dựa trên số lượng thủ cấp quân địch mà binh lính mang về từ chiến trường.

4. Biến pháp vị thời đại (Đổi mới triệt để)
Thương Ưởng bác bỏ tư tưởng "bảo thủ", "hoài cổ" của Nho gia (vốn luôn muốn bắt chước các bậc thánh vương đời trước như Nghiêu, Thuấn).

• Ông khẳng định: Thời thế thay đổi thì cách trị nước phải thay đổi. Không có một thứ luật pháp nào đúng cho mọi thời đại. Muốn nước mạnh thì phải dám thay đổi luật cũ, bẻ gãy các rào cản truyền thống.

Tác động và Di sản lịch sử
Trước tác và thực tiễn của Thương Ưởng mang tính thực dụng tàn nhẫn, tách rời hoàn toàn khỏi đạo đức thông thường.

• Ngắn hạn: Biến pháp Thương Ưởng thành công vang dội. Từ một nước Tần bị coi là "man di" ở phía Tây, nghèo nàn và lạc hậu, Tần đã vươn lên thành một siêu cường quân sự có bộ máy hành chính hiệu quả tuyệt đối, tạo tiền đề vững chắc cho Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Hoa sau này.
• Dài hạn: Chính sự khắc nghiệt, thiếu tính nhân văn của hệ thống này đã khiến nhà Tần sụp đổ nhanh chóng (chỉ sau 15 năm thống nhất) do các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra khi áp lực luật pháp vượt quá sức chịu đựng của con người. Bản thân Thương Ưởng cuối cùng cũng bị phe cánh quý tộc cũ oán hận, khép vào tội phản nghịch và chịu hình phạt khốc liệt (xa phanh - năm ngựa phanh thây).

Tuy nhiên, mô hình quản trị tập quyền, hộ khẩu, chia đơn vị hành chính (quận huyện) và luật pháp nhất quán mà ông đề xuất đã trở thành bộ khung cốt lõi cho chế độ phong kiến Trung Quốc suốt hơn hai thiên niên kỷ, thường được vận hành ngầm dưới vỏ bọc "Ngoại Nho nội Pháp" (bên ngoài dùng Nho giáo để giáo hóa, bên trong dùng Pháp gia để trị dân).

 

[X_axe]

Trong lịch sử phong kiến VN cũng có 1 lần áp dụng Biến pháp Thương Ưởng nhưng thất bại đó là nhà Hồ Quý Ly.

(thất bại vì ngoại xâm và sự bất mãn thông đồng của quý tộc cũ như Mạc Thuý)

Hồ Quý Ly có 1 số cách tân so với Biến pháp Thương Ưởng :

- Cải cách giáo dục vẫn trọng Nho và trọng chữ Nôm chứ ko triệt tiêu Nho gia như Thương Ưởng

- Cải cách tiền tệ (tiền giấy)

 

[TONGIA]

Không có Ưởng làm gì có nước Tàu ngày nay.

Thằng vua sau nó diệt Ưởng vì nó muốn chiếm giữ quyền chính chứ nó chả bỏ cái gì Ưởng đặt ra đâu.

cái pháp, tịch, tích với cái chia tổ để tố để giám sát nhau thì mấy ngàn năm sau vẫn hữu dụng

 

[X_axe]

Không có Ưởng làm gì có nước Tàu ngày nay.

Thằng vua sau nó diệt Ưởng vì nó muốn chiếm giữ quyền chính chứ nó chả bỏ cái gì Ưởng đặt ra đâu.

cái pháp, tịch, tích với cái chia tổ để tố để giám sát nhau thì mấy ngàn năm sau vẫn hữu dụng

Thương Ưởng có thể coi là "nhà tư tưởng thực hành số 1" đầu tiên của Trung Hoa.

Sau này có :
- Tần Thuỷ Hoàng & Lý Tư
- Lưu Bang
- Tào Tháo
- Ung Chính
- Đặng Tiểu Bình

Đều là những người theo "chủ nghĩa thực dụng triệt để" và ảnh hưởng rất lớn đến thành công của Trung Hoa

 

[kobietdatlagi]

Mấy cái dã sử huyền hoặc, văn tuyên truyền này thì VN cũng đầy.
Mẹ Đinh Bộ Lĩnh bị rái cá hãm hiếp mà sinh ra ông, sau ông nẫng tay trên thầy Tàu mà táng cốt cha (rái cá) vào huyệt quý trong hàm ngựa đá dưới đầm. Lý Công Uẩn thuở nhỏ đã "đồ tam thiên lý" (đày 3 ngàn dặm) tượng thần trong chùa. Lý Phật Mã có chòm sao thất tinh (7 nốt ruồi) trên bả vai, có rồng vàng ấp áo. Phật hoàng Trần Nhân Tông khi mới sinh đã có màu da như vàng ròng. Lê Lợi ra đời thì khắp nhà sáng rực hào quang, hương thơm ngào ngạt, là hùm xám hóa thân, rồi khởi nghĩa chống Minh thì "Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thần", được trời ban gươm thần mà sau thần Kim Quy lên đòi lại. Mạc Đăng Dung quý tướng, khiến bà Nhữ Thị Thục (mẹ Nguyễn Bỉnh Khiêm) phải thấy tiếc vì gặp quá muộn. Nguyễn Ánh lúc bôn tẩu, dạt ra đảo, đói khát, vô tình cắm gươm xuống khe mà nước ngọt tuôn ra như suối....

Ồ, ngày mẹ em sinh ra em nhá, ban ngày thì mặt trời soi sáng cả nhân gian, ban đêm thì mặt trăng cứ gọi là vằng vặc (rằm mà). Thế mà giờ em chả làm được cái vẹo gì

 

[kobietdatlagi]

Ưởng cuối cùng chết vì điều luật do mình soạn ra nhỉ

Câu này mấy nay nghe quen quen.

 

[X_axe]

Câu này mấy nay nghe quen quen.

Áp dụng Biến pháp Thương Ưởng rất khó và khắc nghiệt ngay cả với người thân. Trước hết là quân pháp bất vị thân

Như Tần Hiếu Công & Thương Ưởng khi Thái tử phạm luật đã chặt mũi xăm chữ lên mặt thầy dạy Thái tử và đày Thái tử ra dân gian sống để trải nghiệm thực tế

Sau này Thái tử lên làm vua đã trả thù xử Thương Ưởng. Nhưng cũng thể hiện là ngay người đẻ ra Biến pháp Thương Ưởng cũng bị xử theo quân pháp

 

[kobietdatlagi]

Áp dụng Biến pháp Thương Ưởng rất khó và khắc nghiệt ngay cả với người thân. Trước hết là quân pháp bất vị thân

Như Tần Hiếu Công & Thương Ưởng khi Thái tử phạm luật đã chặt mũi xăm chữ lên mặt thầy dạy Thái tử và đày Thái tử ra dân gian sống để trải nghiệm thực tế

Sau này Thái tử lên làm vua đã trả thù xử Thương Ưởng. Nhưng cũng thể hiện là ngay người đẻ ra Biến pháp Thương ưởng cũng bị xử theo quân pháp

Hic Thái tử phạm luật thì chặt mũi xăm chữ lên mặt Thái tử chứ nhể. À mà lẽ ra xử tử luôn thì sau mình ko bị trả thù chứ.

 

[X_axe]

Hic Thái tử phạm luật thì chặt mũi xăm chữ lên mặt Thái tử chứ nhể. À mà lẽ ra xử tử luôn thì sau mình ko bị trả thù chứ.

Thương Ưởng chỉ là nhà tư tưởng và tể tướng thôi. Ko phải vua ko đủ quyền xăm chữ lên mặt Thái tử

 

[kobietdatlagi]

Thương Ưởng chỉ là nhà tư tưởng và tể tướng thôi. Ko phải vua

Ý em là vua cũng có làm đúng đâu. Thái tử sai thì trị tội Thái tử chứ sao lại trị ông thầy.

 

[X_axe]

Ý em là vua cũng có làm đúng đâu. Thái tử sai thì trị tội Thái tử chứ sao lại trị ông thầy.

Ngày xưa Vua vẫn đứng trên luật pháp (quân pháp). Khác với thượng tôn pháp luật, quân chủ lập hiến (pháp luật trên vua)

 

[Monteiv]

Thương Ưởng có thể coi là "nhà tư tưởng thực hành số 1" đầu tiên của Trung Hoa.

Sau này có :
- Tần Thuỷ Hoàng & Lý Tư
- Lưu Bang
- Tào Tháo
- Ung Chính
- Đặng Tiểu Bình

Đều là những người theo "chủ nghĩa thực dụng triệt để" và ảnh hưởng rất lớn đến thành công của Trung Hoa

Lý Tư vì ghen ghét đố kỵ với Hàn Phi nên sau khi hại chết Hàn Phi thì cơ bản vẫn dùng sách của Phi nhưng tăng thêm phần khắc nghiệt. Tần Thủy Hoàng nghe lời Lý Tư bỏ hết địa vị của quý tộc, hoàng thân quốc thích, xóa bỏ phong Vương. Cái lợi là tránh được tranh giành lợi ích giữa hoàng tộc, nhưng cái hại là Triệu Cao lộng quyền, lập Hồ Hợi và giết gần sạch họ Doanh luôn.